ΑΝΟΙΚΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΝ ΚΥΡΙΟΝ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΝ ΑΛΕΞΙΟΝ
Γράφει ο Ακαδημαϊκός και Καθηγητής DDDr. Dr.Habil. Παναγόπουλος Π. Αλέξιος
Σεβαστέ κύριε Ταξίαρχε, αγαπητέ κ. Μαστιχιάδη Θεόδωρε,
Σας ευχαριστώ για την επιστολή σας, για την εκτίμηση που εκφράζετε προς το πρόσωπό μου και, κυρίως, για τα ερωτήματα που θέτετε σχετικά με την ευθύνη του δημόσιου λόγου, τη θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη και τη διαφύλαξη της ιστορικής και πολιτισμικής μας ταυτότητας. Θεωρώ ότι τα ερωτήματά σας αξίζουν μια απάντηση όχι με όρους προσωπικής προβολής, αλλά με όρους επιστημονικής ευθύνης και ιστορικής συνείδησης.
Πρώτον, χρειάζεται να διευκρινίσω από ποια θέση ομιλώ. Είμαι Ακαδημαϊκός και Καθηγητής, με επιστημονική δραστηριότητα στους τομείς των πολιτικών επιστημών, του δικαίου, της βιοασφάλειας, της βιοηθικής και της μελέτης των διεθνών θεσμών και των γεωπολιτικών εξελίξεων. Συμμετέχω σε ξένες Ακαδημίες των Επιστημών ως εψηφισμένο μέλος ξένων κρατών – Ακαδημαϊκών – και συμμετέχω σε διεθνείς ακαδημαϊκές και θεσμικές επιστημονικές συνεργασίες.
Δεν είμαι πολιτικός της Ελλάδας, ούτε άλλης χώρας. Δεν εκπροσωπώ κάποιο ξένο ή ελληνικό πολιτικό κόμμα ως εκπρόσωπος Τύπου ή δημοσίων σχέσεων. Δεν ανήκω σε Μυστικές Εταιρείες, ούτε είμαι εν Ύπνω. Δεν επιδιώκω ουδόλως να μετατρέψω την πολύ υψηλή Ακαδημαϊκή μου ιδιότητα – ως Ακαδημαϊκός – ξένων Ακαδημιών τών Επιστημών, σε μέσο κομματικής ανέλιξης ή προβολής ή εντυπωσιασμού. Οι λίγοι Έλληνες Ακαδημαϊκοί, ξένων Ακαδημιών τών Επιστημών, τιμούν και δοξάζουν την Ελλάδα στον ύψιστο βαθμό της επιστήμης, της γνώσης, της παιδείας, του πολιτισμού της τέχνης, ως άτυποι Πρέσβεις διεθνώς, με τις διεθνείς διακρίσεις τους διακρίνεται και η Πατρίδα μας, ως τόπος καταγωγής τους, κι ας μην φτάνουν αυτά στα αυτιά του Λαού μας, ούτε στα τηλεοπτικά κανάλια.
Δημόσια λέγω ότι δεν φιλοδοξώ, υπό τις σημερινές κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, να γίνω από Ακαδημαϊκός, ένας Πολιτικός της Ελλάδας. Κι αυτό δεν σημαίνει ότι αποποιούμαι το δικαίωμα ή την ευθύνη να παρεμβαίνω στον δημόσιο διάλογο για ένα κράτος δικαίου. Αντιθέτως, θεωρώ ότι ο Έλληνας ειδικός επιστήμονας οφείλει να συμβουλεύει, να εξετάζει την εξουσία, να ελέγχει τις θεσμικές αντιφάσεις και να επισημαίνει τις συνέπειες των πολιτικών επιλογών των κρατούντων, χωρίς να εξαρτά την κρίση του από οποίες κομματικές σκοπιμότητες. Η ακαδημαϊκή ανεξαρτησία, σαφώς δεν είναι αποχή από τα κοινά. Είναι η δυνατότητα να μιλά κανείς ως ειδικός επιστήμων των πολιτικών και νομικών και της βιοηθικής, χωρίς να δεσμεύεται από την ανάγκη να εξυπηρετήσει έναν τετριμμένο επί σειρά ετών πολιτικό μηχανισμό ή κατεστημένο.
Δεύτερον, η καταγωγή και η ιστορική μνήμη δεν είναι για μένα ηθικιστικά, διακοσμητικά στοιχεία μιας δημόσιας ταυτότητας. Προέρχομαι από την Ομογένεια και από έναν ιστορικό χώρο συνδεδεμένο με τη πνευματική δράση, τη σύλληψη και τον μαρτυρικό θάνατο του Ρήγα Φεραίου, καθώς και με τη θυσία κι άλλων επιφανών συνεργατών του. Η ιστορική αυτή παρακαταθήκη μου υπενθυμίζει ότι η ελευθερία, η εθνική αξιοπρέπεια και η πνευματική ανεξαρτησία δεν αποτελούν αυτονόητα αγαθά. Κατακτώνται, διαφυλάσσονται και κρίνονται μέσα από τις πράξεις κάθε νέας γενιάς.
Ο Ρήγας δεν μας άφησε παρακαταθήκη απλώς έναν πατριωτικό συμβολισμό. Άφησε ένα μέγα ερώτημα που παραμένει επίκαιρο: ποια πολιτική και θεσμική τάξη μπορεί να εγγυηθεί την αληθινή Ορθόδοξη πίστη, την συνταγματική ελευθερία, τη δικαιοσύνη και την αξιοπρέπεια των ανθρώπων; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν μπορεί να δοθεί με πολιτικολογίες, συνθήματα, ούτε με την άκριτη εξιδανίκευση του παρελθόντος. Χρειάζεται βαθιά ιστορική γνώση, θεσμική σκέψη και επίγνωση των σύγχρονων διεθνών συσχετισμών. Αυτά δυστυχώς σήμερα δεν διδάσκονται στα δημόσια ελληνικά σχολεία, ούτε η δημόσια τηλεόραση προβάλλει αυτές τις αξίες επαρκώς, παρά τη φορολογία του Έλληνα πολίτη.
Τρίτον, συμφωνώ ότι ο λόγος οφείλει να αφυπνίζει. Διαφωνώ, όμως, στο ότι η πατριωτική αφύπνιση υποχρεωτικά θα προϋποθέτει τη ρητορική ένταση. Ο αληθινός λόγος ομιλεί στην καρδιά μας. Μας αφυπνίζει όταν αποκαλύπτει μια αντίφαση, όταν θέτει ένα αληθινό ερώτημα που οι αρμόδιοι και εκλεγμένοι άρχοντες αποφεύγουν να απαντήσουν, όταν τεκμηριώνει την απόσταση ανάμεσα στις διακηρυγμένες αρχές και στην πραγματική πολιτική πρακτική υπέρ του Λαού.
Θεωρώ ότι δεν χρειάζονται οι κορώνες του πολιτικού εντυπωσιασμού. Χρειάζονται οι σαφείς κρίσεις, τά επαρκή στοιχεία, ο σαφής ονοματισμός των προβλημάτων και ο προσδιορισμός των ευθυνών. Η επιστημονική γλώσσα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως καταφύγιο υπεκφυγής, ούτε να μας λέγει ότι έγινε συνωστισμός στη Σμύρνη, ή ότι ο Μακρυγιάννης ήταν τοκογλύφος ή ο Γέρος του Μωριά λαφυροφάγος. Οφείλει να καθιστά το σύνθετο ως κατανοητό, το ασαφές ως ελέγξιμο και το αμφισβητούμενο ως αντικείμενο του τεκμηριωμένου δημόσιου διαλόγου.
Αν μια πολιτική επιλογή υπονομεύει την κοινωνική συνοχή, αν ένας θεσμός απομακρύνεται από τις αρχές που ο ίδιος επικαλείται ή αν μια διεθνής απόφαση θίγει δικαιώματα και νόμιμα συμφέροντα, ο επιστήμονας και πολύ περισσότερο ο Ακαδημαϊκός των Επιστημών δεν δικαιούται να αποκρύψει το πρόβλημα πίσω από τις διπλωματικές διατυπώσεις ή τις ωραιοποιήσεις. Οφείλει, όμως, να διακρίνει τα εξακριβωμένα γεγονότα από τις ερμηνείες και τις αξιολογικές κρίσεις από τις αληθινές αποδείξεις. Αυτή είναι, κατά τη γνώμη μου, η ηθική ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην επιστημονική αυστηρότητα και στην καταγγελτική πολιτική ρητορική.
Τέταρτον, η Ευρώπη δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια διοικητική και οικονομική κατασκευή.
Το ευρωπαϊκό εγχείρημα οφείλει να κρίνεται όχι μόνο από τους οικονομικούς δείκτες, τους μηχανισμούς χρηματοδότησης και τις κοινές πολιτικές, αλλά και από το κατά πόσο προστατεύει την αληθινή δημοκρατία, την εθνική και πολιτισμική πολυμορφία, την κοινωνική δικαιοσύνη και την αξιοπρέπεια των πολιτών όλων των Λαών. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δεν πρέπει να μετατρέπεται σε διαδικασία αποδυνάμωσης της ιστορικής συνείδησης των λαών, ούτε σε μηχανισμό που αντιμετωπίζει τις κοινωνίες αποκλειστικά ως διοικητικές μονάδες ή ως κοινωνία Ωκεανίας Όργουελ, όπου της επιβάλει την αντισυνταγματική Υποχρεωτικότητα του (ΠΑ). Η συζήτηση για την Ευρώπη οφείλει να περιλαμβάνει τη θεσμική λογοδοσία, την κατανομή αρμοδιοτήτων και την πραγματική δυνατότητα των πολιτών να επηρεάζουν τις αποφάσεις που καθορίζουν τη καθημερινή ζωή τους. Στο ίδιο πλαίσιο, θεωρώ ότι η Ελλάδα χρειάζεται μια γεωστρατηγική που να συνδυάζει τη συμμετοχή της στους ευρωπαϊκούς θεσμούς με την προάσπιση των εθνικών της συμφερόντων, την ιστορική της συνέχεια και την πολιτισμική της αυτογνωσία. Ούτε η άκριτη αποδοχή κάθε ευρωπαϊκής επιλογής, ούτε η εύκολη απόρριψη της Ευρώπης, συνιστούν σοβαρή στρατηγική. Χρειάζεται γνώση των συσχετισμών, αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και σαφής διατύπωση των ελληνικών θέσεων. Δεν είναι θεμιτό Ευρωβουλευτές να ψηφίζουν την είσοδο μεταλλαγμένων τροφών στη χώρα, ούτε στο στρατό να επιβάλλεται η υποχρεωτικότητα του Π.Α. Η κριτική προς τις ευρωπαϊκές πολιτικές δεν είναι αντιευρωπαϊσμός. Είναι αναγκαία προϋπόθεση για μια Ευρώπη που επιθυμεί να διατηρήσει τη δημοκρατική της νομιμοποίηση.
Πέμπτον, ο ελληνικός πολιτισμός και η Ορθόδοξη πνευματική παράδοση δεν χρειάζονται ούτε μουσειακή διαχείριση, ούτε κομματική ιδιοποίηση, των εντυπωσιασμών και των λόγων που εντυπωσιάζουν για πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Αποτελούν ιστορικά διαμορφωμένες παρακαταθήκες, οι οποίες μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στον σύγχρονο προβληματισμό για τον άνθρωπο, την ελευθερία, την ευθύνη, τη δικαιοσύνη και τα όρια της εξουσίας. Η αξία τους δεν αποδεικνύεται με την επανάληψη μεγάλων τραντακτών λέξεων, αλλά με την ικανότητά μας να τις μεταφέρουμε σε σύγχρονη παιδεία, σε θεσμική λειτουργία, σε κοινωνική ευθύνη και σε σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Αν σε έναν δημόσιο ή ακαδημαϊκό χώρο παραμερίζεται η ελληνική γλώσσα, υποβαθμίζεται η ιστορική γνώση ή αντιμετωπίζονται τα πολιτισμικά σύμβολα ως ασήμαντες λεπτομέρειες, τα ερωτήματα πρέπει να τίθενται καθαρά. Χρειάζεται, ωστόσο, να εξετάζονται τα συγκεκριμένα περιστατικά, οι κανόνες που εφαρμόστηκαν και οι ευθύνες των αρμοδίων. Μόνον έτσι η κριτική μπορεί να οδηγήσει σε θεσμική διόρθωση και όχι να εξαντληθεί σε μια πρόσκαιρη αντιπαράθεση.
Τελικά, ποιο είναι το ακροατήριό μου;
Απευθύνομαι στους Έλληνες πολίτες που δεν αρκούνται στις έτοιμες πολιτικές ερμηνείες, στους νέους Έλληνες και Ελληνίδες που αναζητούν ιστορικά και επιστημονικά εργαλεία κατανόησης του κόσμου, στους ανθρώπους της γνώσης και της διανόησης, αλλά και σε όσους ασκούν δημόσια πολιτική ευθύνη και οφείλουν σύμφωνα με τον όρκο τους στο Ελληνικό Έθνος, να λογοδοτούν, για τις αποφάσεις τους, είτε είναι πολιτικοί, είτε διπλωμάτες, είτε δικαστικοί, είτε στρατιωτικοί, είτε ιατροί, είτε δημόσιοι υπάλληλοι, είτε αγρότες, είτε έμποροι.
Δεν θεωρώ ότι ο ακαδημαϊκός λόγος των Ακαδημαϊκών Ελλήνων Ξένων Ακαδημιών ως Ομογενής θα πρέπει να παραμένει κλεισμένος σε ένα στενό επιστημονικό περιβάλλον. Αντιθέτως, οφείλει να είναι κατανοητός, να επικοινωνεί με την κοινωνία και να μεταφέρει την επιστημονική γνώση στον δημόσιο προβληματισμό, κατανοητό σε όλους. Η απλότητα στη διατύπωση, δεν σημαίνει και απλούστευση της σκέψης. Σημαίνει ότι έχουμε κατανοήσει επαρκώς ένα ζήτημα, ώστε να μπορούμε να το εξηγήσουμε τόσο απλά και δίχως κορώνες εντυπωσιασμών, χωρίς να το παραμορφώνουμε.
Σας αναγνωρίζω, επομένως, ότι η επιστολή σας θέτει ένα ουσιαστικό ζήτημα: πόσο καθαρά μιλά ο άνθρωπος της γνώσης, όταν διαπιστώνει τα προβλήματα στη λειτουργία των θεσμών και στην πορεία της κοινωνίας;
Η δική μου απάντηση είναι σαφής. Οφείλω να μιλώ καθαρά, αλλά όχι απερίσκεπτα και υβριστικά ή αλαζονικά· αυστηρά ναι, αλλά όχι αυθαίρετα· πατριωτικά ναι, αλλά όχι με όρους εύκολης εθνικής αυτάρκειας· διεθνώς ναι, χωρίς να απεμπολώ την ιστορική και πολιτισμική μου αφετηρία.
Τέλος τέλος δεν επιδιώκω να γίνω πιο οξύς για να εντυπωσιάσω. Επιδιώκω να γίνω πιο σαφής ναι, ώστε το ουσιαστικό περιεχόμενο των θέσεών μου να μην μπορεί να παρακάμπτεται, χωρίς απάντηση στον νεοέλληνα. Δεν θεωρώ ως Ομογενής την αποστολή μου να υποκαταστήσω τον Έλληνα πολιτικό, τον Έλληνα διπλωμάτη ή τον αρμόδιο κρατικό λειτουργό ή την ένστολη υπαλληλία. Θεωρώ, όμως, καθήκον μου να συμβάλλω θετικά ως δάσκαλος στον ύψιστο βαθμό, με επιστημονική τεκμηρίωση, ιστορική συνείδηση και ανεξάρτητη κρίση στη διαμόρφωση ενός σοβαρότερου δημόσιου διαλόγου για ένα καλύτερο αύριο.
Η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από περισσότερες μεγαλοστομίες και πολιτικές κραυγές τραμπουκισμού ή επιστημονικής αλαζονείας. Έχει ανάγκη από αληθινή γνώση, γεωστρατηγική σκέψη, θεσμική σοβαρότητα, εθνική αυτογνωσία και ανθρώπους με αληθινή ταπείνωση και γνώθι σαυτόν, που να θέλουν και να μπορούν να διακρίνουν το πρόσκαιρο από το ιστορικά ουσιώδες και χρήσιμο. Αυτή είναι η πνευματική ευθύνη που αναγνωρίζω στον ακαδημαϊκό λόγο. Και αυτήν ακριβώς επιθυμώ να υπηρετώ ως Ομογενής. Σας ευχαριστώ για την επιστολή σας και για την πρόκληση ουσιαστικού προβληματισμού που αυτή συνιστά προς κάθε κατεύθυνση.
Με εκτίμηση,
Ακαδημαϊκός και Καθηγητής DDDr., Dr. Habil. Alexios P. Panagopoulos
Academician Professor ALEXIOS P.PANAGOPOULOS (DDDr. Dr.Habil.)
Academician EASA – European Academy of Sciences & Arts (Salzburg – Austria, from 5.6.2024).
Academician MCA – International Slavic Academy oF Sciences, Culture, Education & Arts (Moscow – 7 Slavic Countries, from 26.12.2018).
Academician IEAI – International Ethical Academy of India, from 6/2024.
Professor of Political Sciences & Law, Department
Phd Political Sciences.
Phd Bioethics Biopsychology Medical Anthropology.
Phd Theology Religion.
Diploma Dr. Habilitation of Law.
Post-Doc’s in Law University of Belgrade.
Post-Doc in Theology Religion University of Munchen.
Post-Doc in Bioethics University of Patras.
Degree of Law/Lawyer, Degree of Theology,
Degree of History/Philology, Degree of Music.
Scholar DAAD, ΙΚΥ, etc.
Director EPLO for BiH and MNE.
Author, Poet.
Candidate for Nobel Peace Prize 2025.
Member Ciesart, Camara Internacional de Escritores y Artistas – Spain.
Member World Association of Jurists (WJA), Washington, USA.
Member Club of Rome – SC.
https://orcid.org/0009-0008-9304-4040
https://ftb.academia.edu/AlexiosPanagopoulos/Papers
https://scholar.google.com/scholar?hl=el&as_sdt=0%2C5&q=aleksios+panagopoulos&btnG=
https://www.biblionet.gr/ Παναγόπουλος, Αλέξιος Π.
