Ελευθέριος Ανδρώνης
Όπως ακριβώς η ελληνική κυβέρνηση προσπαθεί να «τρέξει» πρώτη τις ηλεκτρονικές ταυτότητες στην ΕΕ, έτσι φροντίζει να κάνει πανευρωπαϊκό πρωταθλητισμό «χούντας» και στην απαγόρευση των social media σε ανηλίκους. Άλλωστε αυτά τα δύο project συνδέονται άμεσα, ασχέτως αν στην παρούσα φάση δεν το παραδέχονται ανοιχτά.
Έτσι, μετά βαΐων και κλάδων, οι υπουργοί Επικρατείας, Άκης Σκέρτσος, Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης και Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου, ανακοίνωσαν ότι το μέτρο του οριζόντιου αποκλεισμού των παιδιών έως 15 ετών από τα ΜΚΔ, ξεκινά να εφαρμόζεται από 1η Ιανουαρίου 2027. Ακολουθώντας τα δυστοπικά χνάρια της Αυστραλίας, η κυβέρνηση Μητσοτάκη από το νέο χρόνο θα απαγορεύει ετσιθελικά την πρόσβαση των νέων σε Facebook, Instagram και TikTok κατά την παιδαγωγική λογική: «πονάει κεφάλι, κόβει κεφάλι».
Αγνοώντας εξελίξεις όπως στη Γαλλία, όπου το Συνταγματικό Συμβούλιο της χώρας ακύρωσε την απαγόρευση πρόσβασης στα κοινωνικά δίκτυα για τους κάτω των 15 ετών, κρίνοντας ότι το μέτρο αυτό συνιστά «δυσανάλογη προσβολή» στην ελευθερία έκφρασής τους, η ελληνική κυβέρνηση βιάζεται να εφαρμόσει ένα εξαιρετικά αμφιλεγόμενο μέτρο, έχοντας σχεδόν μηδενικά στοιχεία για τον αντίκτυπο που θα έχει.
Το μέτρο πηγαίνει «άπατο» στην Αυστραλία
Ίσα – ίσα που τα πρώτα δεδομένα που καταφθάνουν από την Αυστραλία, μόνο αποτελεσματικότητα του μέτρου δεν δείχνουν. Ο αριθμός των προφίλ ανηλίκων σε ΜΚΔ μπορεί να λιγόστεψε σε κάποιο (μικρό) βαθμό, αλλά η χρήση των ΜΚΔ από παιδιά δεν ελαττώθηκε σχεδόν καθόλου. Συγκεκριμένα το 52,4% των παιδιών που διατηρούσαν λογαριασμό ΜΚΔ πριν τον νόμο, έπεσε στο 42,1% τρεις μήνες μετά την εφαρμογή του. Παράλληλα, το 85,9% των παιδιών που χρησιμοποιούσαν ΜΚΔ πριν το νόμο, έπεσε μόλις στο 81,5% τρεις μήνες μετά την απαγόρευση.
Οι αιτίες αυτού του φιάσκου είναι ότι τα παιδιά βρίσκουν τρόπους να παρακάμπτουν τους ελέγχους ηλικίας, ενώ και οι πλατφόρμες ΜΚΔ καθυστερούν να συμμορφωθούν στις απαιτήσεις της αυστραλιανής κυβέρνησης. Παρότι ο αριθμός των λογαριασμών λιγόστεψε, οι ανήλικοι διατηρούν σχεδόν την ίδια επαφή με τα ΜΚΔ που είχαν και πριν αυτά απαγορευτούν, και άρα εκτίθενται το ίδιο στο διαδίκτυο και αντιμετωπίζουν τους ίδιους κινδύνους.
Η αντίδραση της Αυστραλίας γι’ αυτό το (ως τώρα) αποτυχημένο μέτρο, είναι (τι άλλο;) η αυστηροποίηση της επιβολής του. Υψηλότερα πρόστιμα στις εταιρείες, πίεση για αυστηρότερα κριτήρια και αποκλεισμός μεθόδων ταυτοποίησης, που δια της εις άτοπον απαγωγής, θα καταλήξουν στον προαποφασισμένο μονόδρομο: την οριζόντια και καθολική χρήση ηλεκτρονικών ταυτοτήτων. Είναι ηλίου φαεινότερο ότι δεν γίνεται να καταστείλεις ένα παγκόσμιο σύστημα (το διαδίκτυο) με αποκλειστικά τοπικές παρεμβάσεις (εκτός και αν είσαι κράτος τύπου Βόρειας Κορέας).
Τόσο η κυβέρνηση της Αυστραλίας, όσο και η ελληνική, γνωρίζουν πολύ καλά ότι το μέτρο θα «μπάζει» από παντού, αλλά ποσώς τους ενδιαφέρει. Ο σκοπός τους είναι να καθιερώσουν τον εποπτικό «πατερούλη» στο διαδίκτυο ώστε να γίνει αποδεκτός και έπειτα ρύθμιση με τη ρύθμιση να στενεύουν τα περιθώρια, όχι για τους ανηλίκους αλλά για όλους. Ετοιμάζουν το ψηφιακό υπόβαθρο μέχρι την ενοποίηση του παγκόσμιου συστήματος ταυτοποίησης, όπως οι ίδιοι ομολογούν στα δυστοπικά συνέδριά τους.
Κηρύσσουν ανίκανους και αναρμόδιους τους γονείς
Οριζόντια απαγόρευση των social media (παρόλη τη λογικοφανή βιτρίνα του μέτρου) σημαίνει ότι το κράτος παρακάμπτει (και ουσιαστικά εξοβελίζει) τον ρόλο της γονικής μέριμνας, αδιαφορεί για την ηλικία και τον βαθμό ωριμότητας του κάθε παιδιού, παραγνωρίζει την οικογενειακή του κατάσταση και εξισώνει όλα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τους κινδύνους κάθε πλατφόρμας. Επιπλέον, η συνταγματικά κατοχυρωμένη ελευθερία της έκφρασης και της επικοινωνίας, ξεκινά και επίσημα να ακρωτηριάζεται από μια ηλικιακή «λαιμητόμο». Το δικαίωμα της έκφρασης σχετικοποιείται και μπαίνει σε νομοθετικούς αστερίσκους.
Στην ερώτηση αν κάποιος γονέας θα μπορεί να επιτρέπει στο (από 15 ετών και κάτω) παιδί του να χρησιμοποιεί ΜΚΔ (έστω και με επίβλεψη) αγνοώντας το κυβερνητικό μέτρο, η απάντηση είναι τουλάχιστον τρομακτική: «Το ελληνικό σχέδιο δεν προβλέπει εξαίρεση του ηλικιακού ορίου με γονική συναίνεση», μας πληροφορούν τα αρμόδια υπουργεία. Με λίγα λόγια, το κράτος αναλαμβάνει αρμοδιότητες «γονέα», με τους βιολογικούς γονείς να υποβιβάζονται σε διακοσμητικό ρόλο φροντιστή. Δεν μας ενδιαφέρει τι επιτρέπεις στο παιδί σου, κουμάντο κάνουμε εμείς. «Οι γονείς χρειάζονται ενημέρωση και εύχρηστα εργαλεία. Αυτά, όμως, δεν μπορούν να αντισταθμίσουν μόνα τους τους σχεδιασμούς που ενισχύουν την προβληματική χρήση», αναφέρει αλλού η ανακοίνωση των υπουργείων, ανακηρύσσοντας a priori «ανίκανους» όλους ανεξαιρέτως τους γονείς.
Την ίδια ώρα που η Ελλάδα βρίσκεται στην τέταρτη χειρότερη θέση στην ΕΕ σε παιδική φτώχεια (γύρω στο 28% σε παιδιά 0-17 ετών ή αλλιώς 1 στα 3 παιδιά ζουν σε συνθήκες κοινωνικού αποκλεισμού), η κυβέρνηση ασχολείται με το πώς να περιθωριοποιήσει τον ρόλο των γονιών και να γίνει ψηφιακός χωροφύλακας σε κάθε συσκευή που συνδέεται στο διαδίκτυο.
Το μέτρο της κυβέρνησης Μητσοτάκη υποτίθεται ότι επιδιώκει «να περιορίσει την πρώιμη έκθεση σε κινδύνους που συνδέονται με προβληματική χρήση, διαταραχή ύπνου, επιβλαβές περιεχόμενο και ανεπιθύμητες επαφές». Δηλαδή το μέσο ελληνόπουλο δεν είναι εκτεθειμένο σε κινδύνους λόγω της φτώχειας που διαλύει το σπιτικό του ή από τις υλικές στερήσεις, από τους «άφαντους» γονείς που αναγκάζονται να δουλεύουν 12ωρα, από τη βία στα σχολεία, από τα ναρκωτικά που κυκλοφορούν γύρω του, από την υποβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσής και από δικαστικές αποφάσεις που ρίχνουν στα μαλακά την παιδεραστία, αλλά κινδυνεύει από «διαταραχές ύπνου» και «ανεπιθύμητες επαφές» MONO όταν μπει στο Instagram. Μάλιστα.
Eκατοντάδες χιλιάδες παιδιά που στην συντριπτική τους πλειοψηφία δεν έχουν γνωρίσει άλλο τρόπο επικοινωνίας από τα social media, θα βρεθούν να μεταχειρίζονται το τάμπλετ πιο ενοχικά και από ραδιόφωνο που παίζει Deutsche Welle επί χούντας. Γιατί το ίδιο το σύστημα (που σήμερα ψηφίζει αυτούς τους νόμους) φρόντισε εδώ και χρόνια να εθίσει αυτά τα παιδιά στο παθολογικό δόγμα: «φαίνομαι στο διαδίκτυο – άρα υπάρχω». Και τώρα με μια μονοκοντυλιά τα καταδικάζει σε «ανυπαρξία». Χωρίς να έχουν «χτίσει» κανένα άλλο μέσο επιβεβαίωσης, παρά μόνο την προβολή τους στον παγκόσμιο ιστό. Αυτή η εντελώς αντιπαιδαγωγική και μονόπλευρη καταστολή, απειλεί να βυθίσει τα – ψυχικά ανοχύρωτα – παιδιά στην κατάθλιψη, την απομόνωση και τη δίοδο της βίας.
Έλεγχος ταυτότητας για όλους
Στα ύπουλα «ψιλά γράμματα» του νέου μέτρου, αναφέρεται μεν ότι «το ελληνικό σχέδιο δεν θεσπίζει γενικευμένη ταυτοποίηση όλων των χρηστών ούτε επιβάλλει συγκεκριμένη εφαρμογή», ΑΛΛΑ ΠΡΟΣΘΕΤΕΙ ότι «αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα χρειάζεται έλεγχος ταυτότητας για ενήλικους χρήστες. Σημαίνει ότι ο έλεγχος δεν πρέπει να μετατρέπεται σε γενικευμένη ταυτοποίηση ή παρακολούθηση».
Τι σημαίνει αυτό με απλά λόγια; Ότι σε πρώτη φάση διαχωρίζεται το «αποδεικνύω ότι είμαι άνω των 15 ετών» από το «αποκαλύπτω ποιος ακριβώς είμαι» (με ταυτότητα), με την κυβέρνηση (για την ώρα) να αρκείται μόνο στο πρώτο, σαλαμοποιώντας την αξίωση να οριστεί χωροφύλακας του διαδικτύου και τρώγοντας την πρώτη μικρή μπουκιά, για να φανεί πιο θεμιτή η δεύτερη (και χειρότερη) που θα ακολουθήσει.
Μέχρι να θεσπιστεί πανευρωπαϊκά το ψηφιακό φακέλωμα όλων, η πιστοποίηση ηλικίας θα μπορεί να γίνεται με κυβερνητικά applications, με βιομετρικά στοιχεία (φωτογραφίες προσώπου) ή με διασταυρώσεις τρίτων παρόχων, πιστοποιητικών κλπ. Φυσικά όλα αυτά, μόνο ιδιωτικότητα και ανωνυμία δεν εξασφαλίζουν, όπως γνωρίζουμε από τα απανωτά σκάνδαλα διαρροής δεδομένων από μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες.
Όλο το ζουμί είναι στην πρόταση: «αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα χρειάζεται έλεγχος ταυτότητας για ενήλικους χρήστες». Αυτός είναι εξαρχής ο μεγάλος στόχος τους. Το ειδικό να γίνει γενικό. Ταυτοποίηση χωρίς ταυτότητα είναι σαν να λέμε απόδειξη χωρίς αποδεικτικό. Οι «ανώνυμες» επιβεβαιώσεις ηλικίας είναι απλώς κολοκύθια με τη ρίγανη. Στάχτη στα μάτια, για τα όσα έρχονται. Το διαδίκτυο είναι τρόπον τινά άυλος δημόσιος χώρος και ο αποκλεισμός του δεν είναι τίποτα λιγότερο από «βελούδινος» στρατιωτικός νόμος, πριν τη γενική «απαγόρευση κυκλοφορίας».
Το δυστοπικό νομοσχέδιο αναμένεται να ψηφιστεί την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου και από 1η Ιανουαρίου θεμελιώνεται ο ακρογωνιαίος λίθος της ψηφιακής δικτατορίας. Δεν χρειάζεται καμία συνομωσιολογική προσέγγιση για να καταλήξει κανείς σε αυτό το συμπέρασμα. Τα πράγματα μιλούν μόνα τους. Τίποτε άλλο απ’ όσα αποφασίζουν δεν λειτουργεί προς το συμφέρον των παιδιών. Δεν θα λειτουργήσει ούτε αυτό, γιατί δεν είναι καν προορισμένο για εκείνα…
