Του Παναγιώτη Αποστόλου
Πολιτικής ανάλυσης – αρθρογράφου
Προαλείφεται ο Μητσοτάκης για τις Βρυξέλλες; Και ποια Ευρώπη θέλουμε τελικά πίσω;
Τι πραγματικά συμβαίνει στην Ευρώπη; Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας αποχωρεί εννέα μήνες νωρίτερα, την ώρα που ο πληθωρισμός αναζωπυρώνεται. Στην Πολωνία, κυβέρνηση και Πρόεδρος της Δημοκρατίας συγκρούονται για τον έλεγχο του Συνταγματικού Δικαστηρίου, με αστυνομικούς να εμφανίζονται στο προσκήνιο.
Στις Βρυξέλλες, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία βρίσκεται σε ανοιχτό μέτωπο με την ελληνική Δικαιοσύνη. Και στην Αθήνα, ένας Πρωθυπουργός με πολιτικό κόστος που μεγαλώνει καθημερινά, φαίνεται να κοιτάζει όλο και πιο συχνά προς τα βόρεια της Ευρώπης.
Τα τρία αυτά μέτωπα δεν είναι άσχετα μεταξύ τους. Είναι τρεις όψεις του ίδιου νομίσματος: Μιας Ευρώπης που μιλά διαρκώς για Δημοκρατία και κράτος Δικαίου, ενώ οι Θεσμοί της χρησιμοποιούνται και εφαρμόζονται πίσω από κλειστές πόρτες. Και μιας Ελλάδας που, ως ο Τόπος που γέννησε τη Δημοκρατία, θα όφειλε να δίνει το παράδειγμα και αντ’ αυτού επιδεικνύει ένα ανησυχητικό σχεδόν εξόφθαλμο έλλειμμα διαφάνειας.
Λαγκάρντ: Γιατί φεύγει εννέα μήνες νωρίτερα;
Την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου, η Κριστίν Λαγκάρντ ανακοίνωσε επίσημα ότι θα αποχωρήσει από την προεδρία της ΕΚΤ στις 7 Φεβρουαρίου 2027, σχεδόν εννέα μήνες πριν λήξει η θητεία της στα τέλη Οκτωβρίου του 2027. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στην ηγεσία της ΕΚΤ στην ιστορία της και μάλιστα σε μια περίοδο που η νομισματική πολιτική βρίσκεται σε οριακό σημείο. Η ίδια δεν εξήγησε τους λόγους της απόφασής της. Όσοι παρακολουθούν στενά τα ευρωπαϊκά πράγματα σημειώνουν ότι η πρόωρη έξοδος δίνει στους ηγέτες της Ευρωζώνης τη δυνατότητα να επιλέξουν τον διάδοχο πριν από τις γαλλικές προεδρικές εκλογές του Απριλίου, δηλαδή πριν οι κάλπες αλλάξουν ενδεχομένως τους συσχετισμούς στο Παρίσι.
Δεν είναι η μόνη μεταβολή. Η Ίζαμπελ Σνάμπελ μετακινείται στο ΔΝΤ, ενώ η θητεία του επικεφαλής οικονομολόγου Φίλιπ Λέιν λήγει τον Μάιο του 2027. Στις Βρυξέλλες θεωρείται δεδομένο ότι θα συζητηθεί ένα «πακέτο» θέσεων, δηλαδή μια ευρύτερη διευθέτηση στην οποία η ΕΚΤ θα είναι μόνο ένα κομμάτι. Ως φαβορί για τη διαδοχή αναφέρονται, σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα, ο Ολλανδός Κλάας Κνοτ και ο Ισπανός Πάμπλο Ερνάντες ντε Κόσπες.
Η Λαγκάρντ δήλωσε στο Euronews: «Δεν είμαι υποψήφια για τίποτα». Ωστόσο ήδη συζητείται το ενδεχόμενο να στηρίξει τον κεντρώο Εντουάρ Φιλίπ στη γαλλική προεδρική κούρσα, μπροστά στο φόβο που προκαλεί στην ΕΕ η Μαρίν Λεπέν και η πιθανή εκλογή της στην γαλλική Προεδρία. Το ερώτημα είναι εάν πρόκειται για προσωπική επιλογή ή για μέρος μιας ευρύτερης αναδιάταξης των ευρωπαϊκών συσχετισμών. Δηλαδή των Παγκοσμιοποιητών της Νέας Τάξης Πραγμάτων.
Το Egerssi είχε ήδη ασχοληθεί με τα σενάρια διαδοχής της Λαγκάρντ και με την πιθανή ελληνική τους διάσταση. Και αυτή η ελληνική διάσταση είναι που μας απασχολεί εδώ.
Η υποψία μας: Ο Μητσοτάκης προετοιμάζει την έξοδο;
Εδώ και καιρό εμείς καταθέτουμε την πολιτική μας υποψία, στηριγμένη σε παρατηρήσιμα γεγονότα. Όταν ανοίγουν κορυφαίες ευρωπαϊκές θέσεις και ένας εν ενεργεία Πρωθυπουργός βρίσκεται σε φάση πολιτικής φθοράς, είναι εύλογο το ερώτημα «ποιος εξασφαλίζει τι και πότε» .
Ο Πρωθυπουργός που βλέπει την εσωτερική του βάση να φθίνει, τα σκάνδαλα να συσσωρεύονται και τη δημόσια εμπιστοσύνη να καταρρέει, έχει δύο επιλογές: Να αντιμετωπίσει την κρίση ή να αναζητήσει διέξοδο μακριά της.
Διαβάστε επίσης | Λαγκάρντ φεύγει – Μητσοτάκης έρχεται; Η εκτίμησή μας που επανέρχεται…
Το Egerssi έχει ήδη αναδείξει το ενδεχόμενο μιας ευρωπαϊκής διεξόδου για τον Κυριάκο Μητσοτάκη, συνδέοντας τις εξελίξεις στην ηγεσία της ΕΚΤ με τις πολιτικές ανακατατάξεις στις Βρυξέλλες και την κυβερνητική φθορά στην Ελλάδα. Μια πολιτική εκτίμηση που επανέρχεται στο προσκήνιο και αποκτά νέο ενδιαφέρον υπό το πρίσμα των ευρωπαϊκών εξελίξεων.
Η εσωτερική εικόνα είναι γνωστή. Η ακρίβεια πνίγει τα νοικοκυριά και τους μικρομεσαίους. Η υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ, τα Τέμπη, το σκάνδαλο των υποκλοπών και τόσα άλλα πολιτικοοικονομικά σκάνδαλα, παραμένουν κορυφαίες ανοιχτές πληγές στη συνείδηση των πολιτών και ακολουθούν και άλλα επιμέρους μικρότερης έκτασης σκάνδαλα, τα πλοκάμια των οποίων φαίνεται να φτάνουν πάλι ψηλά. Το κυβερνών κόμμα έχει εσωτερικές εντάσεις και ένα προσωπικό πολιτικό δυναμικό, που δείχνει να εξαντλείται. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, μια θέση υψηλού κύρους στις Βρυξέλλες, με αντάλλαγμα την ευθυγράμμιση με τις ισχυρές Πρωτεύουσες, θα ήταν για οποιονδήποτε Πρωθυπουργό η ιδανική «σωσίβια λέμβος»: αποχώρηση με τιμές, χωρίς ευθύνες, αφήνοντας πίσω τα συντρίμμια σε άλλους.
Και κάτι ακόμη. Η στάση της κυβέρνησης απέναντι στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, για την οποία θα μιλήσουμε παρακάτω, δεν συμβαδίζει με τη στάση ενός ηγέτη που φιλοδοξεί να χρίσει τον εαυτό του ευρωπαϊκό πρωταθλητή του κράτους δικαίου. Ή μάλλον συμβαδίζει απόλυτα με ένα Σύστημα που επικαλείται την Ευρώπη όταν το συμφέρει και το εθνικό πλαίσιο όταν το ενοχλεί. Όποιος επιθυμεί να υπηρετήσει στις Βρυξέλλες οφείλει πρώτα να απαντήσει στους Έλληνες πολίτες: Τι ακριβώς αφήνει πίσω του;
Πολωνία: Αποκατάσταση νομιμότητας ή θεσμική εκτροπή;
Στην Πολωνία παρακολουθούμε μια σοβαρότατη σύγκρουση ανάμεσα στον Πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ και τον Πρόεδρο Κάρολ Ναβρότσκι, με επίκεντρο τον έλεγχο του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι αποκαθιστά τη νομιμότητα μετά τις παρεμβάσεις της προηγούμενης εξουσίας στο δικαστικό σώμα. Ο Πρόεδρος και η αντιπολίτευση καταγγέλλουν παράνομη κατάληψη ενός κορυφαίου θεσμού. Η παρουσία της αστυνομίας και οι συγκρούσεις γύρω από το Δικαστήριο δείχνουν πόσο βαθιά είναι η κρίση.
Το βαθύτερο πρόβλημα δεν είναι ποια πλευρά έχει δίκιο με κάθε λεπτομέρεια. Είναι ότι ένα κράτος-μέλος που ανήκε επί χρόνια στην «κατηγορούμενη» πλευρά για υπονόμευση της δικαστικής ανεξαρτησίας, βλέπει τώρα μια κυβέρνηση που ισχυρίζεται ότι τη διορθώνει με μεθόδους τις οποίες οι επικριτές της χαρακτηρίζουν εξίσου αμφίβολες. Όταν η «αποκατάσταση του κράτους δικαίου» γίνεται με αστυνομική παρουσία και θεσμικά τετελεσμένα, οι πολίτες έχουν κάθε δικαίωμα να αναρωτηθούν ποιος φυλάει τους φύλακες. Και η Ευρωπαϊκή Ένωση, που ήταν τόσο αυστηρή απέναντι σε άλλες κυβερνήσεις, οφείλει να εξηγήσει γιατί τα κριτήριά της φαίνονται να αλλάζουν ανάλογα με το πολιτικό στρατόπεδο του εκάστοτε διαδίκου.
Η προειδοποίηση ότι η Ευρώπη πρέπει να σωθεί από τον ίδιο της τον εαυτό, όπως αποδίδεται στον Σλοβένο Πρωθυπουργό, συμπυκνώνει ακριβώς αυτή την αγωνία. Η δημοκρατία δεν καταλύεται μόνο με τανκς και πραξικοπήματα. Καταλύεται και με νόμιμα φαινομενικά βήματα, με διορισμούς, με παρεμβάσεις στα δικαστήρια, με «διατάξεις» που αλλάζουν το πλαίσιο εν μέσω της παρτίδας.
Η Ελλάδα δεν έχει Συνταγματικό Δικαστήριο…
Εδώ έρχεται ένα ζήτημα που αφορά άμεσα την Ελλάδα και για το οποίο σπάνια γίνεται συζήτηση. Η Πολωνία διαθέτει Συνταγματικό Δικαστήριο, όπως και η Αλβανία, η Τουρκία και τα Σκόπια. Η Ελλάδα, που έδωσε στον κόσμο τη Δημοκρατία, δεν διαθέτει αυτοτελές Συνταγματικό Δικαστήριο. Ο έλεγχος της συνταγματικότητας των νόμων ασκείται διάχυτα από όλα τα δικαστήρια, με ύστατη κρίση του Αρείου Πάγου και του Συμβουλίου της Επικρατείας, ενώ το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 100 ασχολείται μόνο με συγκεκριμένες, περιορισμένες διαφορές.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα, όπου καμία ανεξάρτητη, εξειδικευμένη αρχή δεν έχει την τελική και δεσμευτική ευθύνη να λέει «αυτό ο νόμος δεν το επιτρέπει». Και ας κοιτάξουμε το σύστημα στο σύνολό του. Οι Πρόεδροι των Ανώτατων δικαστηρίων επιλέγονται από το Υπουργικό Συμβούλιο. Η δίωξη Υπουργών για αδικήματα κατά την άσκηση των καθηκόντων τους εξαρτάται από την πλειοψηφία της Βουλής, δηλαδή από την ίδια την κυβερνητική πλειοψηφία. Η Δικαιοσύνη, με άλλα λόγια, δεν είναι θωρακισμένη απέναντι στην εκτελεστική εξουσία. Εξαρτάται από αυτήν.
Μια Δημοκρατία χωρίς πραγματικά ανεξάρτητο θεσμικό αντίβαρο δεν είναι Δημοκρατία θωρακισμένη. Είναι Δημοκρατία εξαρτημένη από την θέληση όσων κυβερνούν.
Την ώρα που η Ευρώπη παρακολουθεί με αγωνία τη σύγκρουση στην Πολωνία, ο Έλληνας πολίτης οφείλει να αναρωτηθεί: Αν χθες διαβάζαμε με ανακούφιση ότι «εμείς δεν είμαστε η Πολωνία», τι εγγυάται ότι αύριο δεν θα βρεθούμε εμείς στη θέση της, χωρίς κανένα θεσμικό δίχτυ ασφαλείας; Η συνταγματική αναθεώρηση που βρίσκεται στο προσκήνιο είναι η ευκαιρία να τεθεί επιτέλους το ερώτημα. Δεν απαιτούμε να αντιγράψουμε κάποιο ξένο μοντέλο αυτούσιο. Απαιτούμε μια ουσιαστική, δημόσια και ανοιχτή συζήτηση, όχι αποφάσεις που θα παρθούν πίσω από κλειστές πόρτες των κομμάτων.
Κοβέσι και ελληνική Δικαιοσύνη: Μια σύγκρουση με ονοματεπώνυμο…
Μέσα σε αυτή την ευρωπαϊκή θεσμική κρίση, προστίθεται η σύγκρουση της Λάουρα Κοβέσι με την ελληνική Δικαιοσύνη. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ζητά πενταετή ανανέωση της θητείας τριών Ελλήνων ευρωεισαγγελέων, ενώ η ελληνική πλευρά αποφάσισε μόλις διετή παράταση. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Κοβέσι προσανατολίζεται να προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Η λεγόμενη «διάταξη Φλωρίδη», που επηρεάζει τη βαθμολογική εξέλιξη των ευρωεισαγγελέων, ενδέχεται να οδηγήσει ακόμη και στην πρόωρη αποχώρηση της Πόπης Παπανδρέου, η οποία χειρίστηκε την υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ. Η ίδια η Κοβέσι έχει καταγγείλει την ελληνική περίπτωση ως την πιο απροκάλυπτη απόπειρα εκφοβισμού της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Εδώ γεννάται ένα ερώτημα που δεν μπορεί να παρακαμφθεί: Γιατί η ελληνική πλευρά επικαλείται το εθνικό θεσμικό πλαίσιο όταν συγκρούεται με την Ευρώπη, ενώ σε άλλες περιπτώσεις επικαλείται τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις; Όταν ερευνώνται υποθέσεις όπως ο ΟΠΕΚΕΠΕ και τα Τέμπη, ποιος εγγυάται ότι οι Εισαγγελείς θα εργάζονται χωρίς θεσμικά εμπόδια; Δεν μιλάμε απλώς για δύο ή πέντε χρόνια θητείας. Μιλάμε για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, τη διαφάνεια και την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.
Κράτος και παρακράτος: Όταν το κράτος εξαφανίζεται…
Σε όλες τις χώρες υπάρχουν το κράτος και το παρακράτος. Είναι μια αλήθεια που οι πολιτικοί αναλυτές γνωρίζουν καλά. Υπηρεσίες, δίκτυα επιρροής, οικονομικά συμφέροντα, μέσα ενημέρωσης και πρόσωπα που δεν εκλέγονται, αλλά επηρεάζουν αποφάσεις, συνυπάρχουν με τους επίσημους θεσμούς και μαζί, σε διαφορετικό βαθμό, κυβερνούν. Το ζητούμενο σε μια υγιή δημοκρατία είναι η ισορροπία: Το κράτος να είναι αρκετά ισχυρό, ώστε να ελέγχει το παρακράτος και να του επιβάλλει όρια.
Στην Ελλάδα, αυτή η ισορροπία έχει ανατραπεί. Το κράτος, με την έννοια του ουδέτερου, διαφανούς και λογοδοτούντος μηχανισμού που υπηρετεί όλους τους πολίτες, έχει υποχωρήσει τόσο, ώστε σε πολλά κρίσιμα πεδία να μη λειτουργεί πια. Εκείνο που εξουσιάζει είναι το παρακράτος: Δίκτυα που αποφασίζουν ποιος θα διοριστεί, ποια υπόθεση θα προχωρήσει και ποια θα «κολλήσει», ποιες πληροφορίες θα βγουν στο φως και ποιες θα χαθούν.
Οι ενδείξεις, για τον πολίτη που θέλει να βλέπει, δεν λείπουν. Στο σκάνδαλο των υποκλοπών, η αλήθεια παραμένει θολή και η πολιτική ευθύνη ανύπαρκτη. Στα Τέμπη, η εμπιστοσύνη στην απονομή δικαιοσύνης έχει διαρραγεί, με την κοινή γνώμη να αναρωτιέται επί μήνες εάν όλα τα στοιχεία έχουν ήδη δει το φως. Στον ΟΠΕΚΕΠΕ, το ερώτημα «ποιοι κέρδισαν από τα ευρωπαϊκά κονδύλια και ποιοι τους κάλυψαν» παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναπάντητο ενώ οι φετινές επιδοτήσεις έχουν βγει με τα προηγούμενα κριτήρια και δεδομένα και άλλα πολλά. Και όταν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, ο μόνος μηχανισμός που δεν ελέγχεται από τα εγχώρια δίκτυα, επιχειρεί να κάνει τη δουλειά της, βρίσκεται αντιμέτωπη με «διατάξεις» και θεσμικά εμπόδια.
Η αδιαφάνεια δεν είναι ατύχημα. Είναι το θεμέλιο ενός Συστήματος που τρέφεται από αυτήν. Όταν ένας πολίτης δεν γνωρίζει πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις, πώς διατίθενται τα κονδύλια και ποιος ελέγχει τους ελεγκτές, η Δημοκρατία μετατρέπεται σε προσωπείο. Και όταν η Δικαιοσύνη δεν είναι θωρακισμένη, όπως είδαμε παραπάνω, το προσωπείο αυτό δεν έχει κανένα αντίβαρο.
Η Ευρώπη των Εθνών που θέλουμε πίσω…
Και φτάνουμε στο μεγαλύτερο ερώτημα: Ποια Ευρώπη οικοδομούμε τελικά; Η Ευρωπαϊκή Ένωση διακηρύσσει τη Δημοκρατία, τη Δικαιοσύνη και το κράτος Δικαίου, αλλά βρίσκεται αντιμέτωπη με ολοένα βαθύτερες εσωτερικές αντιθέσεις. Η κρίση στην Πολωνία, οι πολιτικές ανακατατάξεις στη Γαλλία, η αβεβαιότητα στην ευρωπαϊκή οικονομία και η άνοδος των άκρων σε όλες τις χώρες της Ευρώπης, δεν είναι άσχετες μεταξύ τους. Αναδεικνύουν το χάσμα ανάμεσα στις αποφάσεις των ευρωπαϊκών κέντρων εξουσίας και στις πραγματικές ανάγκες των κοινωνιών.
Εμείς θέλουμε πίσω την Ευρώπη των Εθνών, όπως ακριβώς οραματίστηκαν όσοι την ίδρυσαν: Μια Ένωση ανεξάρτητων, ισότιμων κρατών που συνεργάζονται για την ειρήνη, την ευημερία και την αμοιβαία ασφάλεια, χωρίς να καταργείται η εθνική κυριαρχία και η λαϊκή βούληση. Μια Ευρώπη που ακούει τους αγρότες, τους εργαζόμενους, τους μικρομεσαίους και τους νέους, και όχι μόνο τις τράπεζες, τις αγορές και τους ισχυρούς των Πρωτευουσών. Μια Ευρώπη όπου οι θέσεις Εξουσίας δεν μοιράζονται σε «πακέτα» πίσω από κλειστές πόρτες, αλλά αντανακλούν πραγματική δημοκρατική νομιμοποίηση.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να απαιτεί εμπιστοσύνη μόνο με διακηρύξεις. Πρέπει να αποδεικνύει στην πράξη ότι οι Θεσμοί υπηρετούν τους λαούς και όχι το αντίστροφο. Το ίδιο ισχύει για την Ελλάδα και για όποιον την κυβερνά.
Αν ο Πρωθυπουργός ετοιμάζει πράγματι την έξοδό του προς τις Βρυξέλλες, ας μας το πει καθαρά, και ας εξηγήσει πρώτα στους Έλληνες τι αφήνει πίσω του: Ένα κράτος που δεν υπάρχει, ένα παρακράτος που εξουσιάζει και μια Δικαιοσύνη που εξαρτάται από όσους θα όφειλε να ελέγχει; Η Δημοκρατία δεν σώζεται με διακηρύξεις. Σώζεται με διαφάνεια, με ανεξάρτητους θεσμούς και με πολίτες που ζητούν λογαριασμό και στους οποίους αποδίδεται.
Οψόμεθα!!
