«…Η Βρετανία έχει συνεχείς ιστορικούς δεσμούς με την Κύπρο και, ομολογουμένως, δίχως να μας τιμούν οι περισσότεροι. Ακόμα περισσότερο, η λύση διχοτόμησης – η γνωστή βρετανική προσέγγιση τού «διαίρει και βασίλευε» για λύση στα προβλήματα των ιθαγενών στις πρώην αποικίες – έχει το μειονέκτημα να οχυρώνει και να θεσμοθετεί εθνικούς διαχωρισμούς και να τους προικίζει με κακόβουλες εδαφικές διαστάσεις…».
«Evening Standard»,15 Αυγούστου 1996
Στις 17.5.2026 ο αγαπητός Χαράλαμπος Χαραλαμπίδης δημοσίευσε ένα μνημόσυνο, ουσιαστικά, στους δύο ηρωομάρτυρες της ΕΟΚΑ 1955-59 (για Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα), Μιχαλάκη Καραολή και Ανδρέα Δημητρίου, που εκτελέστηκαν από τους αποικιοκράτες στις 10.5.1956.
Σήμερα, 70 χρόνια μετά τον άδικο χαμό τους για τα ιδανικά για τα οποία θυσιάστηκαν και για τα οποία τους είχαν ορκίσει, ας δούμε συνοπτικά μέσα από τα αποδεσμευμένα επίσημα βρετανικά έγγραφα, το παρασκήνιο εκείνων των μηνών…
Κατ’ αρχήν:
Για όσους, ακόμα και καθηγητές, ιστορικούς, που διατηρούν την ψευδαίσθηση ότι οι προτάσεις Harding (Δεκέμβριος 1955) ήταν «χαμένη ευκαιρία»:
Α) 21.6.1955: Oι Βρετανοί είχαν ήδη ενημερώσει τους Τούρκους να μην ανησυχούν και τα σχέδιά τους θα έφερναν τους Τούρκους της Κύπρου επί ίσοις όροις (equal footing) με τους Έλληνες. Γι’ αυτό διοργανώθηκε και η επαναφορά της Τουρκίας ως ενδιαφερόμενου μέρους στο Κυπριακό, με την Τριμερή στο Λονδίνο, 27.8.1955, από τον Sir Ivone Kirkpatrick (πολύ πριν από τις Προτάσεις Harding), που έγινε κατορθωτή με τη βοήθεια του φιλόδοξου Στέφανου Στεφανόπουλου (ΥΠΕΞ Ελλάδας), για να προχωρήσουν στα διχοτομικά τους σχέδια…
Β) 27.6.1955: Δηλώσεις αδυναμίας και υπονόμευσης του Αγώνα για Ένωση από τον Μακάριο προς Αγγλικανό Αρχιδιάκονο και Υπ. Αποικιών… (Βιβλία Robert Holland «Britain and the Revolt in Cyprus 1954-1959», Φανούλα Αργυρού, «Διζωνική vs Δημοκρατία 1955-2019»).
Η απαρχή μιας επικίνδυνης και επιπόλαιης πλέον διαχείρισης του Κυπριακού μέχρι το τέλος της ζωής του…
Το ΝΑΤΟ δεν είχε αναμειχθεί στο Κυπριακό. Αντίθετα με διαχρονικούς κομματικο-πολιτικούς ισχυρισμούς. Αυτό οφειλόταν στον Αμερικανό τότε Υπουργό Εξωτερικών, Foster Dulles, ο οποίος πίστευε ότι, φέρνοντας μέσα το ΝΑΤΟ, διέτρεχαν τον κίνδυνο να χειροτερεύσουν οι διαφορές μεταξύ των ενδιαφερομένων χωρών.
Έτσι, στις 3.5.1956 ο Dulles προειδοποίησε τη βρετανική κυβέρνηση για καλυτέρευση της κατάστασης, αλλιώς το ΝΑΤΟ θα αναμειγνυόταν.
Γι’ αυτό, είναι μεγάλης ιστορικής σημασίας να δούμε πώς ενήργησε η Βρετανία αμέσως μετά την προειδοποίηση του Dulles.
31.5.1956: Την επομένη των απαγχονισμών, ο διαβόητος Sir Ivone Kirkpatrick πρώτος αναφέρεται σε διχοτόμηση σε υπηρεσιακό σημείωμά του. Στα 60χρονα της ημερομηνίας εκείνης, η συγγραφέας δημοσίευσε στη «Σημερινή» το άρθρο «Σερ Ίβον Κιρκπάτρικ, ο εμπνευστής της διχοτόμησης», εξηγώντας τα πράγματα ιστορικώς.
https://simerini.sigmalive.com/article/2016/5/31/ser-i-kirkpatrik-o-empneustes-tes-dikhotomeses/
Ιούνιος 1956: Tο Λονδίνο διέταξε τον κυβερνήτη Sir John Harding να ετοιμάσει σχέδια διχοτόμησης της Κύπρου. Έφθασαν με χάρτες στο Λονδίνο στις 12.11.1956. Στις 30.11.1956 απορρίφθηκαν από τους αρχηγούς των Βρετανικών Στρατιωτικών Επιτελείων. Το Φόρεϊν Όφις, όμως, δεν πτοήθηκε…
25.6.1956: «Οι Τούρκοι θεωρούσαν την Κύπρο ως μια ‘‘υπεράκτια νήσο’’ (offshore island)», απάντησε το Φόρεϊν Όφις στον Ιταλό ΥΠΕΞ, ο οποίος είπε πως οι Έλληνες θα δέχονταν μια λύση μέσω του ΝΑΤΟ, που θα έδινε αυτοδιάθεση σε 3-5 χρόνια, Βάσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο και όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά και σε ελληνική νήσο… Και ο μισέλληνας Kirkpatrick είπε ότι «η διχοτόμηση ήταν η ‘‘λύση του 20ού αιώνα’’ , μια λύση για διεθνή προβλήματα. Υπήρχαν πολλές αντιδράσεις γι’ αυτήν, αλλά ίσως να ήταν η εσχάτη λύση».
«Our Turkish Foreign Secretary»
Τέτοιος ήταν ο φιλοτουρκισμός του Υπουργείου Εξωτερικών της Βρετανίας, που στις 13.6.1956 ο γιος του πρώην Βρετανού Πρωθυπουργού Winston Churchill, o Randolph S. Churchill, δημοσίευσε ένα μνημειώδες άρθρο στο περιοδικό Spectator, σελ. 54, με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Ο Τούρκος Υπουργός των Εξωτερικών μας», περιγράφοντας σε ποιο βαθμό το Υπουργείο Εξωτερικών βρισκόταν στο έλεος της Τουρκίας.
http://archive.spectator.co.uk/article/13th-july-1956/6/our-turkish-foreign-secretary
12.7.1956: Ο συνταγματολόγος λόρδος Cyril John Radcliffe ξεκίνησε την ετοιμασία συνταγματικών προτάσεων για το Κυπριακό.
1.11.1956: Ο Sir Ivone Kirkpatrick είπε στον Τούρκο πρέσβη στο Λονδίνο ότι ο ίδιος προσωπικά ήταν που εξέτασε πρώτος την ιδέα της διχοτόμησης (“vendilated” η λέξη που χρησιμοποίησε).
24.11.1956: Ο Δρ Νιχάτ Ερίμ παρέδωσε την έκθεσή του για «Επανάκτηση της Κύπρου» στον Τούρκο Πρωθυπουργό Α. Μεντερές (Η έκθεση Erim στα ελληνικά στα βιβλία του κ. Κώστα Χατζηκωστή, «Έξι Προεδρικά Πορτραίτα» και «Επτά Προεδρικά Πορτραίτα»).
30.11.1956: Σε συνάντηση στο Λονδίνο, ο Τούρκος Πρωθυπουργός A.Menderes είπε στους Βρετανούς ότι η διχοτόμηση ήταν η μόνη λύση. Ο Βρετανός Υπ. Εξωτερικών ρώτησε αν θα τους ικανοποιούσε μια σταδιακή διχοτόμηση όταν θα ερχόταν η ώρα της αυτοδιάθεσης. Το γρηγορότερο, ήταν η τουρκική απάντηση.
Δεν ήθελαν το Κυπριακό να συζητιόταν στο ΝΑΤΟ και το είχαν ξεκαθαρίσει με τον Γ.Γ. της Συμμαχίας, Paul-Henri Spaak. Η βρετανική Κυβέρνηση συμφωνούσε με τους Τούρκους, αντιπαθούσε την πρωτοβουλία Spaak γιατί απέρριπτε την διχοτόμηση και έβρισκαν ότι υποστήριζε τις ελληνικές θέσεις.
19.12.1956: Μετά από μυστική συνεννόηση στην Κωνσταντινούπολη, στις 16.12.1956, ο Υπ. Αποικιών ανακοίνωσε από τη Βουλή των Κοινοτήτων ότι σε τελική λύση δεν θα αποκλείεται η διχοτόμηση και ξεχωριστή αυτοδιάθεση στην τουρκική μειονότητα του 18% (στις γραμμές «Επανάκτησης της Κύπρου» του Δρος Νιχάτ Ερίμ)…
30.4.1957: Το αμερικανικό Στέιτ Ντιπάρτμεντ απέρριψε τα βρετανικά διχοτομικά σχέδια μετά και από δική του έρευνα, με το σκεπτικό ότι «ΘΑ ΗΤΑΝ ΣΟΒΑΡΟ ΛΑΘΟΣ ΝΑ ΥΙΟΘΕΤΟΥΣΑΝ ΜΙΑ ΛΥΣΗ ΠΟΥ Η ΠΛΕΙΟΨΗΦΙΑ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ ΘΑ ΑΠΕΡΡΙΠΤΕ».
Πράγμα που δεν άρεσε καθόλου στον Sir Ivone Kirkpatrick (ο οποίος είχε εκπονήσει και δική του διχοτομική γραμμή)…
Σημ.: Η Σοβιετική Ένωση ποτέ δεν υποστήριξε την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα (ταυτισμένη με το Λονδίνο) και την πολιτική αυτή ακολουθούσαν και οι δορυφόροι της σε Ελλάδα, Κύπρο και αποδημία. Πάγιος στόχος της ήταν η παρενόχληση της νότιας πτέρυγας του ΝΑΤΟ… Υπενθυμίζεται ότι οι ηγέτες του ΑΚΕΛ με τη Διασκεπτική το 1947 είχαν δεχθεί τον αποκλεισμό της Ένωσης… (Βιβλίο Φ.Α. «Από την Ένωση στην Κατοχή»).
Μια γραμμή με επιπτώσεις πάνω στην Κύπρο τόσο το1964-67 όσο και το 1974, μέχρι που χρησιμοποιήθηκε και πλαστό έγγραφο (και όχι μόνο), υποτίθεται του ΝΑΤΟ, από Επιτροπή της Κυπριακής Βουλής το 2011, σε «Πόρισμα» παρωδία, με ΑΝΑΞΙΟΠΙΣΤΟ περιεχόμενο, για τον ‘‘Φάκελο της Κύπρου’’…
*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος
Η δήλωση για διχοτόμηση από τον Υπουργό Αποικιών, 19.12.1956, από τη Βουλή των Κοινοτήτων.
Η αμερικανική απόρριψη των βρετανικών διχοτομικών σχεδίων.
