ΟΤζέιμς Κάλαχαν.
Μέρος Δ΄
Φορτικές ήταν οι πιέσεις Τζέιμς Κάλαχαν πάνω στους Γλ. Κληρίδη και Γ. Μαύρο ώστε να δεχτούν τις τουρκικές αξιώσεις πάνω σε προσχέδια που ετοίμαζε (Κάλαχαν) για γεωγραφικό διαχωρισμό. Ο Κληρίδης είπε στον Ντενκτάς ότι θα τον δολοφονούσαν αν δεχόταν γεωγραφικό διαχωρισμό, αλλά…
Σχέδια Ντενκτάς και Γκιουνές
12 Αυγούστου – Ο Ραούφ Ντενκτάς κατέθεσε λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας αποτελούμενη από δύο ομόσπονδα κράτη με χάρτη, όπου το 34% του εδάφους θα ήταν τουρκικό.
Και ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών Τ. Γκιουνές κατέθεσε τον δικό του ερασιτεχνικό χάρτη με μολυβιές της τελευταίας στιγμής, για δύο αυτόνομες ζώνες, μια τουρκική (με 34% εδάφους) με 6 περιοχές και μια ελληνική ζώνη με 2 περιοχές… Τον οποίο την επομένη ζήτησε και πήρε πίσω!!! (Η γράφουσα τον βρήκε σε φάκελο του επόμενου χρόνου, οι Βρετανοί έκαναν σίγουρο να τον έχουν).
Ταυτόχρονα ο Ντενκτάς πληροφόρησε τον Κάλαχαν ότι ο Ετζεβίτ θα προχωρούσε με τη δεύτερη εισβολή και διέταξε τον Υπουργό Εξωτερικών να τελειώσει τη «δουλειά» εκεί και τώρα.
Ο χάρτης Ντενκτάς για Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία.
Ο ερασιτεχνικός χάρτης Γκιουνές της στιγμής.
Κάλαχαν προς το Λονδίνο:
«… Η Τουρκική κυβέρνηση κατέθεσε φιλόδοξες προτάσεις… απαιτεί απάντηση μέχρι τα μεσάνυχτα… Δουλεύουμε πάνω στον Κληρίδη ώστε να καταθέσει αντιπροτάσεις που να αποδέχονται την αρχή του γεωγραφικού διαχωρισμού…».
Ο αρχηγός της ΟΥΝΦΙΚΥΠ ενημέρωσε τον ΓΓ, Κ. Βάλντχαϊμ, «για πληροφορίες μεγάλης κλίμακας τουρκικών επιθέσεων και εισηγήθηκε η ΟΥΝΦΙΚΥΠ να κάνει όπως και το 1964… αν εισβάλει η Τουρκία, να αποσυρθεί στα στρατόπεδά της…»
13 Αυγούστου – ώρα 10.00 π.μ. ο Κληρίδης έδωσε στον Ντενκτάς αντιπρόταση δεχόμενος διοικητική αυτονομία και κάποια συγκέντρωση τουρκικών χωριών εξαιρουμένης της πιθανότητας γεωγραφικής ζώνης ή μετακίνησης πληθυσμών. Ο Κάλαχαν είπε στους Γλαύκο Κληρίδη και Γεώργιο Μαύρο ότι, εάν δεν δεχόντουσαν γεωγραφικό διαχωρισμό, δεν θα ικανοποιούνταν οι Τούρκοι. Έπρεπε να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα, δεν θα υπήρχε αμερικανική στρατιωτική πίεση, η ΟΥΝΦΙΚΥΠ δεν θα αντιστεκόταν, δεν υπήρχε προοπτική εξωτερικής βοήθειας εναντίον της τουρκικής επιθετικότητας..
Ούτε λέξη για τη δική του υποχρέωση ως … εγγυήτριας δύναμης! Μόνο Αμερικανούς που δεν είχαν εγγυητικές υποχρεώσεις και Ειρηνευτική Δύναμη έβλεπε!
Ο Γκιουνές επέμενε σε εκ των προτέρων αποδοχή Κληρίδη. Αναφέρθηκε σε μια περιοχή μεταξύ 30-34% για την τουρκική ζώνη…
Ο Κάλαχαν διάβασε στους Γεώργιο Μαύρο και Γλαύκο Κληρίδη (αλλά δεν τους έδωσε αντίγραφο) νέο προσχέδιο για γεωγραφικό διαχωρισμό, στοχεύοντας να εξασφαλίσει υπογραφή από Κληρίδη και Ντενκτάς για να ικανοποιούσε κάπως την Τουρκία. Ένα ομόσπονδο σύστημα που παραχωρούσε στο πλαίσιο του δικοινοτικού του χαρακτήρα δύο αυτόνομες διοικήσεις, οι οποίες θα λειτουργούσαν σε δύο καθορισμένες γεωγραφικά περιοχές.
(Το έγγραφο να μελετηθεί με βάση τις απαιτήσεις Ετζεβίτ προς Σίσκο, 18 Ιουλίου 1974, στο Λονδίνο, τις βρετανικές επιλογές/εναλλακτικές λύσεις, 22 Ιουλίου 1974 και τις κατευθυντήριες Μακαρίου/ Ντενκτάς, 12 Φεβρουαρίου 1977).
Το τελευταίο προσχέδιο Κάλαχαν για γεωγραφικό διαχωρισμό.
Ο Κάλαχαν επικοινώνησε το μεσημέρι με τον Δρα Χένρι Κίσινγκερ. Του είπε ότι δούλεψε πολύ σκληρά για να αλλάξει την ελληνική θέση και έπρεπε να μιλήσει και εκείνος στον Ετζεβίτ. Είχε πείσει τους Μαύρο και Κληρίδη να πάνε να διαβουλευθούν με τους συναδέλφους τους σε Αθήνα και Λευκωσία, για την πρόταση να υπάρχει μόνο μία ζώνη για τουρκοκυπριακή διοίκηση και μία για ελληνοκυπριακή διοίκηση, και να επέστρεφαν στη Γενεύη την επομένη με τα αποτελέσματα. Ήταν της άποψης ότι θα σύστηναν να γίνει αποδεκτή αυτή η λύση.
Τελικά ο Κληρίδης ήταν έτοιμος, του είπε, να δηλώσει προκαταβολικώς πριν φύγει ότι δεχόταν την αρχή μίας γεωγραφικής ζώνης, αλλά που θα ήταν κάτω του 34% του εδάφους της Δημοκρατίας.
(Υπενθυμίζεται η δήλωση ετοιμότητας Γλ. Κληρίδη για ομοσπονδιακή λύση στον Ύπ. Αρμοστή Στίβεν Όλβερ, 27 Ιουλίου 1974, που γνώριζε ο Κάλαχαν).
Το άλλοθι του πολιτικού απατεώνα Κάλαχαν – Λόγω Κληρίδη το σχέδιο Γκιουνές
Την ίδια μέρα ο Βρετανός πρέσβης στην Ουάσιγκτον είδε τον Χ. Κίσινγκερ, του μετέφερε τις ανησυχίες του Κάλαχαν πως η αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ τους είχε επηρεαστεί και πως έπρεπε να του τονίσει ότι η βρετανική θέση λόγω των άμεσων συμφερόντων της στην Κύπρο θα διέφερε από εκείνη των Αμερικανών. Ο Κίσινγκερ θεώρησε σημαντικό να διατηρούν δεσμούς ειλικρίνειας και είπε ότι υπήρξε πολύ απασχολημένος την τελευταία εβδομάδα… Μεταξύ 6ης και 10ης Αυγούστου βρισκόταν κυριολεκτικά εκτός επαφής για το κυπριακό πρόβλημα. Μόνο το Σάββατο το απόγευμα ασχολήθηκε με αυτό, όταν ο Κάλαχαν έκανε έκκληση να σταματήσει πιθανή τουρκική στρατιωτική επέκταση, οπότε και παρενέβη με επιστολή προς τον Ετζεβίτ. Δεν ήταν αρκετά πληροφορημένος για το παρασκήνιο, αλλά θεώρησε σωστό, εκτός της προειδοποίησης προς τον Ετζεβίτ εναντίον στρατιωτικής κίνησης, να τον ενθάρρυνε επίσης ως μια διέξοδο, να καταθέσει τη δική του πρόταση στη Γενεύη. Ο Κίσινγκερ θεωρούσε τον εαυτό του ως τον ‘‘πατέρα’’ του σχεδίου Γκιουνές, ότι δηλαδή ήταν δική του προτροπή να δώσει σχέδιο με καντόνια ο Γκιουνές την τελευταία ώρα (εξ ου και ο ερασιτεχνικός χάρτης) για να κέρδιζαν χρόνο, και αυτό γιατί είχε μάθει ότι ο Κληρίδης θα δεχόταν κάποια διευθέτηση καντονίων και ο Κάλαχαν το θεωρούσε πιθανότητα. Δεν είχε δική του πρόταση (ο Κίσινγκερ), ούτε καμία εισήγηση που να άγγιζε το συνταγματικό. Αν είχε περισσότερο χρόνο, θα επικοινωνούσε με τον Κάλαχαν ο ίδιος, αλλά του είχε στείλει αντίγραφο της επιστολής του προς τον Ετζεβίτ ζητώντας να κρατηθεί αυστηρά προσωπική… Αντιλαμβανόταν ότι ως εγγυήτρια δύναμη και με φυσική στρατιωτική παρουσία στην ΟΥΝΦΙΚΥΠ, οι Βρετανοί έπαιζαν το παιχνίδι με τον τρόπο του Κάλαχαν. Πίστευε όμως ότι ήταν καλύτερα για τους Αμερικανούς να παρέμεναν ακόμα πιο μακριά, ούτως ώστε να μπορούν να βοηθούν τις προσπάθειες του Κάλαχαν στη Γενεύη με κατάλληλες επεμβάσεις στην Άγκυρα και στην Αθήνα. Ήθελε να αποφύγει εχθρότητες μεταξύ ΗΠΑ, Ελλάδας και Τουρκίας, που μπορούσαν να αποδυναμώσουν το ΝΑΤΟ…
Στις 6.40 το απόγευμα έλαβεν χώραν η τελευταία και μοιραία συνάντηση μεταξύ όλων. Διακόπηκε στις 2.25 πρωινή της 14ης Αυγούστου, με τους Τούρκους ανένδοτους για αποδοχή του σχεδίου τους εδώ και τώρα, όταν και ξεκίνησε η δεύτερη εισβολή, με το σήμα «Η Αϊσιέ πάει διακοπές». Η Αϊσιέ ήταν η θυγατέρα του Γκιουνές. Ο Ετζεβίτ επιθυμούσε να αρπάξει όσα ήθελε πρώτα, προτού… διαπραγματευθεί!
Όπως ενημέρωσαν 9 Αυγούστου οι βρετανικές μυστικές υπηρεσίες Κάλαχαν και CΙΑ…
*Την ερχόμενη Κυριακή το Μέρος Ε΄.
Πρωτοσέλιδο της βρετανικής “Evening Standard” ,14.8.1974.
Πρωτοσέλιδο της βρετανικής “Sun”, 5 Aυγούστου 1974. «ΒΑΡΒΑΡΟΙ – Ντροπή σας».
Η γραμμή Αττίλα όπως σταθεροποιήθηκε μετά τη δεύτερη εισβολή, στις 16.8.1974.
*Ερευνήτρια/Δημοσιογράφος
