Όταν Αμερικανοί και ΝΑΤΟ απέρριψαν τα βρετανικά διχοτομικά σχέδια και υποστήριζαν ανεξαρτησία.
Ένα από τα αποδεσμευμένα προ δεκαετιών έγγραφα της αποικιοκρατίας, που δεν έχω χρησιμοποιήσει μέχρι σήμερα, είναι και το σημερινό.
Ας δούμε το σχετικό έγγραφο.
Στις 8 Αυγούστου 1957 η βρετανική πρεσβεία στην Αθήνα ζήτησε από το Γραφείο Αποικιών να μάθει:
Α) Κατά πόσον η οικονομία της Κύπρου εξαρτιόταν (για τη βιωσιμότητά της) από το Βρετανικό Υπ. Οικονομικών ή τον Βρετανό φορολογούμενο,
Β) Κατά πόσον εξαρτιόταν από το να έχει δυνατές σχέσεις με μια μεγάλη χώρα.
Το Γραφείο Αποικιών λοιπόν στο Λονδίνο ζήτησε με τη σειρά του από το Γραφείο Οικονομικών της αποικίας Κύπρου στη Λευκωσία ν’ απαντήσει σχετικά για να ενημερώσουν την πρεσβεία στην Αθήνα.
Και η απάντηση από τη Λευκωσία στο Γραφείο Αποικιών στο Λονδίνο εστάλη στις 16 Σεπτεμβρίου 1957, την οποία παραθέτω, και σε ελεύθερη μετάφραση είχε ως εξής:
«Καθυστέρησα να απαντήσω στην επιστολή σας 8 Αυγούστου (1957) (Ref: MED 339/340/01), σχετικά με την ερώτηση από την πρεσβεία στην Αθήνα, γιατί δεν είναι εύκολο να δοθεί μια απάντηση στην ερώτηση με τον τρόπο που την ζήτησαν.
»Όπως γνωρίζετε, υπό κανονικές συνθήκες, η Νήσος Κύπρος δεν στοιχίζει τίποτα του Βρετανικού Υπ. Οικονομικών. Είναι αλήθεια ότι, για ν’ αντιμετωπισθούν οι τρέχουσες φασαρίες, χρησιμοποιήθηκαν λεφτά του Βρετανού φορολογουμένου. Επίσης χορηγίες έγιναν και από το Ταμείο Αποικιακής Ανάπτυξης και Πρόνοιας. Όμως, σε σχέση με το σύνολο του ποσού που σπαταλιέται για Ανάπτυξη, αυτές οι χορηγίες δεν υπήρξαν σημαντικές. Στην πραγματικότητα οι περισσότεροι Κύπριοι, έχοντας υπόψη τη θλιβερή ιστορία του τουρκικού φόρου, ίσως να θεωρούν ότι το βρετανικό Υπ. Οικονομικών να είχε κέρδος από την Κύπρο. Επίσης, είναι λάθος να υποθέτει ένας ότι η Μεγάλη Βρετανία αγοράζει από την Κύπρο, λόγω της καλοσύνης της καρδιάς της, περισσότερα κυπριακά προϊόντα απ’ ό,τι πραγματικά χρειάζεται.
»Η αλήθεια είναι ότι η Κύπρος είναι ένα μικρό Νησί, φτωχό σε φυσικούς πόρους, και αν είχε να βασιστεί πλήρως σ’ αυτούς τους πόρους είναι αμφίβολο κατά πόσον θα μπορούσε να καλύψει ένα όριο επιβίωσης για την πλειοψηφία των κατοίκων της. Αυτή η κατάσταση βοηθήθηκε τα τελευταία χρόνια από δύο κυρίως λόγους. Ο πρώτος ότι οι μάλλον περιορισμένoι ορυκτοί πόροι δούλεψαν ευνοϊκά, και ο δεύτερος επειδή κέρδισε κάποιο πλεονέκτημα από τη γεωγραφική της θέση και συγκεκριμένα από την απόφαση να δημιουργηθεί εδώ στρατιωτική Βάση.
»Το οικονομικό όφελος από αμφότερες αυτές τις δύο περιπτώσεις είναι προσωρινό σε χαρακτήρα και παραμένει το βασικό πρόβλημα κατά πόσον η Κύπρος θα μπορέσει να διατηρήσει κάτι σαν τα σημερινά επίπεδα αν είναι να εξαρτάται (βασίζεται) εξολοκλήρου πάνω στους τοπικούς πόρους. Για μια (καλή) οικονομία είναι σίγουρα ένα πλεονέκτημα να συνδέεται με μια Δύναμη με δυνατή οικονομία και το οικονομικό πλεονέκτημα που παίρνει η Κύπρος από τη βρετανική κυριαρχία οφείλεται στη συμμετοχή της στην περιοχή της στερλίνας και τα οφέλη από το προνομιακό καθεστώς της Κοινοπολιτείας. Ως ένα ανεξάρτητο κράτος, δίχως οικονομικές σχέσεις με μια πλουσιότερη Δύναμη, η Κύπρος θα ήταν σε χειρότερη μοίρα αν ήταν ανεξάρτητη. Όμως, αν το είδος της ανεξαρτησίας της είναι τέτοιο, που είτε διατηρεί τις διασυνδέσεις της με την στερλίνα ή τις αντικαθιστά με κάτι παρόμοιας αξίας, τότε η ανεξαρτησία ελάχιστη διαφορά θα κάνει.
»Ελπίζω αυτό ήταν που θέλατε και να έχω απαντήσει καθαρά…».
Το έγγραφο αυτό μας ενημερώνει καθαρά ότι η μικρή αποικία Κύπρος δεν στοίχιζε στους Βρετανούς φορολογούμενους, τουναντίον κέρδιζαν οι τελευταίοι …
Το παρασκήνιο
Τώρα, το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί ζητήθηκαν, άραγε, από τη βρετανική πρεσβεία στην Αθήνα εκείνες οι εξηγήσεις.
Το ιστορικό παρασκήνιο έρχεται να συμπληρώσει.
1) Αμερικανοί και ΝΑΤΟ απέρριπταν τη διχοτόμηση, υποστήριζαν ανεξαρτησία.
2) Αρχές του 1957, όταν οι Βρετανοί έστειλαν στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ τα διχοτομικά τους σχέδια με τη διχοτομική γραμμή Σερ Ι. Κιρκπάτρικ, ευελπιστώντας ότι θα εξασφάλιζαν την υποστήριξή τους, οι Αμερικανοί τα απέρριψαν. Αντιθέτως οι Αμερικανοί, προτού απαντήσουν, διεξήγαγαν δική τους έρευνα και αποφάνθηκαν ότι δεν μπορούσαν να υποστηρίξουν τέτοια σχέδια που η πλειοψηφία του λαού στην Κύπρο θα απέρριπτε. Το προηγούμενο με τη διχοτόμηση της Ιρλανδίας δεν ήταν ενθαρρυντικό. Απέρριψαν τα βρετανικά σχέδια υποστηρίζοντας ανεξαρτησία, πράγμα που εκνεύρισε τον Σερ Ι. Κιρκπάτρικ (πατέρα της διχοτομικής λύσης και όχι μόνο) καθώς η έρευνα των Αμερικανών ασχολήθηκε ονομαστικά με τη διχοτομική του γραμμή…
Η αμερικανική έκθεση φέρει ημερομηνία 30 Απριλίου 1957. Οι Αμερικανοί την έδωσαν εμπιστευτικά στους Βρετανούς μέσω της βρετανικής πρεσβείας στην Ουάσιγκτον στις 2 Μαΐου 1957…
Και ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, μετά την επιστροφή του στην Αθήνα από τις Σεϋχέλλες στις 17 Απριλίου 1957, είχε αρχίσει μονομερώς να αναφέρεται σε λύση ανεξαρτησίας απομακρυνόμενος από τον στόχο της Ενώσεως με την Ελλάδα, που ήταν και ο στόχος και σκοπός του Αγώνα της ΕΟΚΑ 1955-59. Και για τον οποίο και ο ίδιος είχε ορκιστεί και όρκιζαν και τα παιδιά της ΕΟΚΑ να υπερασπίζονται μέχρι θανάτου… Ενώ είχε ήδη δώσει πολύ πιο νωρίς ενδείξεις στους Βρετανούς (ο Μακάριος) – εβδομάδες μετά την έναρξη του Αγώνα την 1η Απριλίου 1955 – ότι ήταν ευέλικτος στην αλλαγή….
(Βλέπε βιβλίο Φ.Α. «Διζωνική vs Δημοκρατία 1955-2019»).
*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος
Ο κάθετος διχοτομικός χάρτης του Κιρκπάτρικ στο Φόρεϊν Όφις, ένας από τους πολλούς χάρτες που ετοίμασαν οι Βρετανοί και απέρριψαν το 1957 οι Αμερικανοί. Προβάλλεται και στο εξώφυλλο του βιβλίου της γράφουσας «Από την Ένωση στην Κατοχή» (Λευκωσία 1995) με χρηματοδότηση της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου, με πρόλογο από την Α.Μ. τον Αρχιεπίσκοπο κ.κ. Χρυσόστομο (Α’) και τον φιλόλογο – ιστορικό, κ. Πέτρο Παπαπολυβίου.
