Το μοιραίο λάθος με τους Houthis που θα κοστίσει ποταμούς αίματος
Μετά από εβδομάδες δισταγμού, εν μέσω της επιδεινούμενης κατάστασης ασφαλείας στην Ερυθρά Θάλασσα, η Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και η Τουρκία συμφώνησαν να ενεργοποιήσουν «μέτρα αποτροπής» στο πλαίσιο της αμοιβαίας συμφωνίας ασφαλείας, γνωστής ως «Σύμφωνο της Μέκκας»
Βάσει της συμφωνίας, το Πακιστάν και η Τουρκία συμφώνησαν να «αναπτύξουν ταχύτατα δυνάμεις» στη Σαουδική Αραβία, με στόχο την αντιμετώπιση των επιθέσεων των ανταρτών Houthis από την Υεμένη.
Πρόκειται για την πρώτη φορά που ενεργοποιείται το «Σύμφωνο της Μέκκας», το οποίο υπεγράφη τον Αύγουστο.
«Η επιτροπή συμφώνησε να ενεργοποιήσει συλλογικά μέτρα αποτροπής, στο πλαίσιο της Συμμαχίας, ως απάντηση στις επιθέσεις και σε όλους όσοι ευθύνονται γι’ αυτές», δήλωσε ο υπουργός Άμυνας της Σαουδικής Αραβίας, Khalid bin Salman.
Το «Σύμφωνο της Μέκκας» περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, αντίστοιχη με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με την οποία μια ένοπλη επίθεση εναντίον μίας χώρας θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών.
Βάσει της συμφωνίας, η Άγκυρα θα μπορούσε να αναπτύξει για πρώτη φορά εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα στρατιώτες της στη νότια Αραβική Χερσόνησο.
Η τελευταία φορά που Τούρκοι στρατιώτες υπηρέτησαν στην Υεμένη ήταν το 1919, επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Μετά την ήττα των Οθωμανών στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Άγκυρα συμφώνησε να παραδώσει τις φρουρές της που βρίσκονταν εκτός Ανατολίας, βάσει των όρων της Ανακωχής του Μούδρου.
Μετά την Ανακωχή, η οποία υπογράφηκε το 1918 μεταξύ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και των Συμμάχων, οι οθωμανικές φρουρές στην Υεμένη παραδίδονταν σταδιακά, η μία μετά την άλλη, στις βρετανικές δυνάμεις.
Ως εκ τούτου, η ενεργοποίηση του Συμφώνου της Μέκκας θα μπορούσε να οδηγήσει στην επιστροφή τουρκικών δυνάμεων στη νότια Αραβική Χερσόνησο, για πρώτη φορά μετά από περισσότερο από έναν αιώνα.
Στην πραγματικότητα, μολονότι το Σύμφωνο της Μέκκας υπογράφηκε μόλις το 2026, η Τουρκία αναζητά εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία μια ευκαιρία για να επιστρέψει στην Υεμένη.
Το 2015, όταν η Σαουδική Αραβία επενέβη στρατιωτικά στην Υεμένη εναντίον των ανταρτών Houthis για πρώτη φορά, ο Πρόεδρος Recep Tayyip Erdogan είχε δηλώσει: «Ανάλογα με την εξέλιξη των γεγονότων, ενδέχεται να εξετάσουμε το ενδεχόμενο παροχής υλικοτεχνικής υποστήριξης».
Ωστόσο, η Άγκυρα δεν θα πρέπει να πανηγυρίσει πρόωρα, καθώς η ιστορία έχει να προσφέρει στους Τούρκους ένα ιδιαίτερα διδακτικό και δυσοίωνο μάθημα.
Η πανίσχυρη Οθωμανική Αυτοκρατορία κάποτε εκτεινόταν σε τρεις ηπείρους —την Ασία, την Αφρική και την Ευρώπη—, ήλεγχε τρεις από τους ιερότερους τόπους του Ισλάμ, τη Μέκκα, τη Μεδίνα και την Ιερουσαλήμ, και κατείχε τεράστιες εκτάσεις στα ευρωπαϊκά εδάφη των Βαλκανίων και της νότιας Ευρώπης.
Ωστόσο, οι Οθωμανοί δεν κατάφεραν ποτέ να υποτάξουν πλήρως τις φυλές των Ζαϊντιτών της Υεμένης, ιστορικούς προγόνους των σημερινών ανταρτών Χούτι.
Η Υεμένη, μάλιστα, αποκαλούνταν συχνά «νεκροταφείο της Ανατολίας» ή «νεκροταφείο των Οθωμανών στρατιωτών».
Το «νεκροταφείο των Τούρκων»
Η Victoria Clark, στο βιβλίο της «Yemen: Dancing on the Heads of Snakes» (2010), γράφει ότι ήδη από τη δεκαετία του 1890 η Υεμένη ήταν γνωστή ως «το νεκροταφείο των Τούρκων», κατά τη διάρκεια των εκστρατειών του Ahmed Feyzi Pasha.
Η ίδια παραθέτει επίσης τα λόγια ενός Οθωμανού αξιωματούχου: «Η Υεμένη έχει πλέον γίνει το νεκροταφείο των μουσουλμάνων και των χρημάτων».
Ο Τούρκος δημοσιογράφος και συγγραφέας Mustafa Balbay έδωσε στο βιβλίο του τον τίτλο «Türkler Mezarlığı Yemen», δηλαδή «Το νεκροταφείο των Τούρκων».
Στην πραγματικότητα, η περιγραφή της Υεμένης ως «νεκροταφείου των Τούρκων στρατιωτών» αποτελεί επαναλαμβανόμενο μοτίβο στην οθωμανική —και ευρύτερα στην τουρκική— ιστορική μνήμη.
Το Yemen Türküsü είναι ένα από τα πιο γνωστά τουρκικά δημοτικά τραγούδια και αποτελεί έναν θλιβερό θρήνο για τους Οθωμανούς στρατιώτες που έφυγαν για να πολεμήσουν στην Υεμένη κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και δεν επέστρεψαν ποτέ.
Ένα ακόμη τουρκικό δημοτικό τραγούδι θυμάται τις κακουχίες που αντιμετώπισαν οι Οθωμανοί στρατιώτες στην Υεμένη και αποτίει φόρο τιμής στους Τούρκους που πήγαν εκεί, αλλά δεν επέστρεψαν ποτέ:
«Δεν υπάρχουν σύννεφα στον ουρανό, τι είναι αυτός ο καπνός;
Δεν υπάρχει θάνατος στη γειτονιά, τι είναι αυτή η αναστάτωση;
Τόσο ύπουλες είναι αυτές οι γης της Υεμένης.
Ω, Υεμένη, με το ρόδο σου, λιβάδι ανθισμένο,
Γιατί εκείνοι που φεύγουν δεν επιστρέφουν;»
Η Ayşe Hür, στο άρθρο της «The largest Ottoman cemetery: Yemen», αναφέρει ότι η οθωμανική κυριαρχία στην Υεμένη αντιμετωπίστηκε με σφοδρή αντίσταση από τους Ζαΐντίτες, τους προγόνους των σημερινών ανταρτών Χούθι.
Σύμφωνα με τους Ζαΐντίτες, οι Οθωμανοί ήταν «άπιστοι με τουρμπάνι».
Στο έργο του με τίτλο «My Lament», ο Ahmet İzzet (Furgaç) Pasha, ο οποίος στάλθηκε στην Υεμένη στις αρχές του 20ού αιώνα για να καταστείλει μια εξέγερση των Ζαΐντίτων εναντίον των Οθωμανών, περιγράφει την περίοδο των οθωμανικών αγώνων στην Υεμένη ως εξής:
«Ύστερα από έναν αιώνα συγκρούσεων στο Jabal, με εσωτερικές εξεγέρσεις και συνεχείς πολέμους εναντίον των Ζαΐντίτων ιμάμηδων, οι οποίοι συνεχίστηκαν μέχρι το έτος 1045 της Εγίρας (1635), ολόκληρη η περιοχή της Υεμένης πέρασε υπό την κυριαρχία των Ζαΐντίτων ιμάμηδων, εξαιτίας της πολιορκίας και της πίεσης που ασκήθηκε στον Haydar Pasha, ο οποίος είχε ξεχαστεί και εγκαταλειφθεί στο Jabal από την κεντρική κυβέρνηση».
Οι οθωμανικές πηγές δεν προσδιορίζουν πόσοι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στους πολέμους με τους Ζαΐντίτες κατά τη διάρκεια αυτών των εκατό ετών, αναφέροντας απλώς ότι «χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν».
«Το να πηγαίνεις στην Υεμένη και να μην επιστρέφεις» αποτέλεσε την τύχη των Οθωμανών στρατιωτών ήδη από τον 16ο αιώνα, γράφει η Ayşe Hür στο άρθρο της.
Στο άρθρο με τίτλο «Η κατάσταση στην Υεμένη», που δημοσιεύθηκε στο 15ο τεύχος της οθωμανικής εφημερίδας Ottoman Newspaper, το έτος 1316 (1900), αναφέρεται: «Ως αποτέλεσμα των λανθασμένων πολιτικών του Ahmet Fevzi Pasha, περίπου 4.000 στρατιώτες πέθαιναν κάθε χρόνο».
Η Ayşe Hür παραθέτει επίσης τα λόγια ενός Οθωμανού αξιωματούχου, σύμφωνα με τον οποίο 130.000 Οθωμανοί στρατιώτες τάφηκαν στο Χετζάζ και την Υεμένη μεταξύ 1871 και 1894.
Ο στρατάρχης Galip, ο οποίος υπηρέτησε ως λοχαγός στην Υεμένη τον 19ο αιώνα, έγραψε:
«Επειδή υπηρετούσα στο Γενικό Επιτελείο, όλα τα αρχεία του Γενικού Επιτελείου περνούσαν από τα χέρια μου.
Σε αυτά τα αρχεία παρατήρησα ένα τεράστιο και τρομακτικό χάσμα ανάμεσα στους νέους στρατιώτες που κατατάσσονταν στον στρατό και σε εκείνους που αντικαθίσταντο ή καθίσταντο ανίκανοι για υπηρεσία…
Η Υεμένη ήταν τότε μια μόνιμη εμπόλεμη ζώνη.
»Σύγκρινα τον αριθμό εκείνων που εντάσσονταν στις μονάδες τους ή επιστρατεύονταν μαζικά και αποστέλλονταν εξαιτίας των εξεγέρσεων με τον αριθμό εκείνων που επέζησαν και επέστρεψαν στην πατρίδα τους. Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξα ήταν το εξής: μέσα σε αυτά τα 22 χρόνια, συνολικά 130.000 νέοι από την Ανατολία είχαν θαφτεί στις ερήμους του Χετζάζ και της Υεμένης».
Το 2011, ο τότε πρόεδρος της Τουρκίας Abdullah Gül ανακαίνισε και εγκαινίασε ένα τουρκικό στρατιωτικό κοιμητήριο στη Sana’a (Yemen-Türk Şehitliği), προς τιμήν των Οθωμανών στρατιωτών που σκοτώθηκαν στις εκστρατείες στην Υεμένη.
Μόλις έναν χρόνο αργότερα, το 2012, οι αντάρτες Houthis κατέστρεψαν τμήμα του μνημείου.
Για αιώνες, το μνημείο συμβόλιζε την οθωμανική παρουσία στην Υεμένη. Η σκόπιμη επίθεση εναντίον του αποτελεί υπενθύμιση του τρόπου με τον οποίο οι Houthis αντιλαμβάνονται τις οθωμανικές εκστρατείες στην Υεμένη.
Παράλληλα, αποτέλεσε ένα σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα ότι δεν θα αποδέχονταν τουρκική εμπλοκή στην Υεμένη.
Γράφοντας στο Politics Today, ο Ahd Yaseen Al-Tamimi ανέφερε:
«Τα βιβλία ιστορίας που υιοθετήθηκαν μετά το 1962 παρουσίαζαν μια θετική εικόνα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της κυριαρχίας της στην Υεμένη. Ωστόσο, αυτό δεν εμπόδισε τους υποστηρικτές των Ζαΐντίτων να διατηρήσουν την αυστηρή και ακραία στάση τους απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία».
Αναμφίβολα, η Τουρκία αποτελεί ισχυρή στρατιωτική δύναμη και η επιρροή της εκτείνεται και στην Υεμένη.
Έχει σημειώσει σημαντικές στρατιωτικές επιτυχίες στη Συρία, στη Λιβύη και στην αντιμετώπιση των κουρδικών ανταρτών στο Ιράκ. Η στρατιωτική υποστήριξή της προς το Αζερμπαϊτζάν υπήρξε, πιθανότατα, καθοριστικός παράγοντας στον πόλεμό του με την Αρμενία.
Ωστόσο, η Υεμένη είναι μια εντελώς διαφορετική υπόθεση.
Και αν η ιστορία μπορεί να μας διδάξει κάτι, τότε η Υεμένη, που συχνά περιγράφεται ως το «νεκροταφείο των Οθωμανών», θα μπορούσε για ακόμη μία φορά να μετατραπεί σε βάλτο για την Τουρκία.
www.bankingnews.gr
