Το αυξανόμενο εμπόριο και η αντίστοιχη αύξηση των εισαγωγών στην Τουρκία 45 υλικών που χρησιμοποιούνται από τον ρωσικό στρατό, έχει υπονομεύσει τις προσπάθειες των ΗΠΑ και της Ευρώπης να περιορίσουν την ικανότητα της Μόσχας να εξοπλίσει τις ένοπλες δυνάμεις της, τροφοδοτώντας εντάσεις μεταξύ της Άγκυρας και των εταίρων της στο ΝΑΤΟ.
Σε ένδειξη του πώς έχει καταστεί προτεραιότητα στην Ουάσιγκτον να ελέγξει αυτό το εμπόριο, ο Brian Nelson, υφυπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ για θέματα τρομοκρατίας και χρηματοοικονομικών πληροφοριών, θα επισκεφθεί την Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα αυτή την εβδομάδα, όπου πρόκειται να συζητήσει «προσπάθειες για την αποτροπή του εμπορίου και της χρηματοοικονομικής δραστηριότητας που ωφελούν τη ρωσική προσπάθεια στον πόλεμό της εναντίον της Ουκρανίας».
Θα είναι το δεύτερο ταξίδι του Nelson στην Τουρκία φέτος και έρχεται εν μέσω ενδείξεων ότι ορισμένα εξαρτήματα διπλής χρήσης — που προσδιορίζονται από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους ως ιδιαίτερης αξίας για τον πόλεμο — μεταφέρονται απευθείας στη Ρωσία, ακόμη και όταν έχουν χαρακτηριστεί ως αγαθά προς άλλη χώρα.
Τι δείχνουν οι αριθμοί
Τους πρώτους εννέα μήνες του 2023, η Τουρκία ανέφερε εξαγωγές 158 εκατομμυρίων δολαρίων για 45 αγαθά που οι ΗΠΑ αναφέρουν ως «υψηλής προτεραιότητας» στη Ρωσία και σε πέντε πρώην σοβιετικές χώρες που είναι ύποπτες ότι ενεργούσαν ως μεσάζοντες για τη Μόσχα.
Αυτό ήταν τριπλάσιο από το επίπεδο που καταγράφηκε την ίδια περίοδο το 2022, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Ο μέσος αριθμός για το 2015-21 ήταν 28 εκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με ανάλυση των δεδομένων των Financial Times από τη βάση δεδομένων των τελωνείων Trade Data Monitor.
Οι 45 κατηγορίες αγαθών, που περιλαμβάνουν είδη όπως μικροτσίπ, εξοπλισμό επικοινωνιών και εξαρτήματα όπως τηλεσκοπικά σκοπευτικά, υπόκεινται σε ελέγχους εξαγωγών των ΗΠΑ, της ΕΕ, της Ιαπωνίας και του Ηνωμένου Βασιλείου με στόχο την αποτροπή της εισόδου τους στη Ρωσία.
Αλλά αυτά μπορούν να παρακαμφθούν από εταιρείες που χρησιμοποιούν δομές για να συγκαλύψουν τους τελικούς προορισμούς τους.
Οι εισαγωγές αγαθών υψηλής προτεραιότητας της Τουρκίας από τις χώρες της G7 αυξήθηκαν περισσότερο από 60% μέχρι στιγμής φέτος σε σύγκριση με τις ίδιες περιόδους μεταξύ 2015 και 2021 σε σχεδόν 500 εκατομμύρια δολάρια.
Ρυθμιστικά κενά
Το εμπόριο ανθεί εκμεταλλευόμενο τα ρυθμιστικά κενά μεταξύ των ελέγχων των εξαγωγών των ΗΠΑ και της επιβολής της ΕΕ, σύμφωνα με την Emily Kilcrease, διευθύντρια του Προγράμματος Ενέργειας, Οικονομίας και Ασφάλειας στο Center for a New American Security.
«Με ορισμένες τρίτες χώρες όπως η Τουρκία, βρισκόμαστε πραγματικά σε πιο αδύναμη θέση επιβολής από ό,τι θα θέλαμε να είμαστε τελικά», δήλωσε η Kilcrease, πρώην αναπληρώτρια βοηθός εμπορικός εκπρόσωπος των ΗΠΑ.
«Πρέπει πραγματικά να στηριχτούμε σε αυτές τις χώρες για να λάβουν μέτρα επιβολής στις δικές τους δικαιοδοσίες, για να προσεγγίσουμε τις συγκεκριμένες οντότητες που διευκολύνουν τη μεταφόρτωση».
Τα κενά στα στατιστικά
Η Τουρκία, μαζί με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, συχνά χρησιμεύει ως ενδιάμεσος προορισμός για ρωσικές οντότητες που επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν διαδρομές εισαγωγής πολλαπλών σταδίων για να παρακάμψουν τους ελέγχους, δήλωσε Ευρωπαίος αξιωματούχο.
Επίσημα στοιχεία από την Τουρκία έδειξαν αύξηση στις δηλώσεις εξαγωγών αγαθών υψηλής προτεραιότητας προς τα πρώην σοβιετικά έθνη Αζερμπαϊτζάν, Γεωργία, Καζακστάν, Κιργιστάν και Ουζμπεκιστάν, αλλά οι στατιστικές υπηρεσίες αυτών των χωρών δεν έχουν καταγράψει αντίστοιχη αύξηση στις εισαγωγές.
Αυτές οι μεγάλες αποκλίσεις υποδηλώνουν ότι αντικείμενα που ανέφερε η Τουρκία ότι προορίζονταν για μεσάζοντες μεταφέρονταν απευθείας στη Ρωσία, ανέφεραν οι αναλυτές.
Το Καζακστάν κατέγραψε εισαγωγές αγαθών υψηλής προτεραιότητας από την Τουρκία ύψους 6,1 εκατομμυρίων δολαρίων από την αρχή του έτους έως τον Σεπτέμβριο, αλλά τα στοιχεία της Τουρκίας δείχνουν ότι οι εξαγωγές αυτών των αγαθών στο Καζακστάν ανήλθαν σε 66 εκατομμύρια δολάρια την ίδια περίοδο.
«Είναι προφανές ότι αυτά τα αγαθά πηγαίνουν στη Ρωσία», δήλωσε η Elina Ribakova, ανώτερη συνεργάτιδα στο think-tank του Ινστιτούτου Πίτερσον για τη Διεθνή Οικονομία και αντιπρόεδρος για την εξωτερική πολιτική στη Σχολή Οικονομικών Επιστημών του Κιέβου.
Θα υπάρξουν κυρώσεις;
Η Ουάσιγκτον και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί της κάλεσαν την Τουρκία να λάβει μέτρα για να περιορίσει το εμπόριο, σύμφωνα με δύο δυτικούς αξιωματούχους που ενημερώθηκαν για το θέμα.
Το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επισήμανε επίσης το θέμα αυτόν τον μήνα στον τελευταίο γύρο κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Η Kilcrease είπε ότι εάν η Άγκυρα δεν πατάξει το εμπόριο, τότε «οι ΗΠΑ και οι εταίροι τους θα πρέπει να λάβουν μέτρα επιβολής».
Η Τουρκία έχει διατηρήσει ισχυρούς διπλωματικούς και εμπορικούς δεσμούς με τη Ρωσία, ενώ δεσμεύεται επίσης να μην βοηθήσει τη Μόσχα να παρακάμψει τους δυτικούς ελέγχους εξαγωγών.
Το υπουργείο Εξωτερικών της κομητείας ανέφερε ότι, ενώ δεν συμμορφώθηκε με τις δυτικές κυρώσεις, «η αυστηρή παρακολούθηση και η πρόληψη των προσπαθειών να παρακάμψουν τις κυρώσεις μέσω της Τουρκίας είναι αναπόσπαστο μέρος της δικής μας… πολιτικής».
Πρόσθεσε ότι παρόλο που οι μεγάλες χρηματοοικονομικές και βιομηχανικές επιχειρήσεις της Τουρκίας «συμμορφώνονται αυστηρά» με τα μέτρα για την αποφυγή αυτού του είδους εμπορίου, «αναπόφευκτα, υπάρχουν απόπειρες φοροδιαφυγής από σκοτεινές και ασήμαντες οντότητες που είναι απαίδευτες ή αδιάφορες για τις κυρώσεις».
Η Azint Elektronik, ένας προμηθευτής ηλεκτρονικών ειδών με έδρα την Κωνσταντινούπολη, επλήγη από τις αμερικανικές κυρώσεις αυτόν τον μήνα επειδή φέρεται ότι έκανε «αποστολές στη Ρωσία που περιείχαν αγαθά υψηλής προτεραιότητας, όπως ηλεκτρονικά ολοκληρωμένα κυκλώματα».
