Συνέντευξη του Εμίρ Κουστουρίτσα με τον Πρόεδρο Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς Πούτιν. Αυτή η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στις 20 Νοεμβρίου 2026. Είναι η συνέντευξη του Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν με τον σκηνοθέτη Εμίρ Κουστουρίτσα στο πλαίσιο του εγχειρήματός του με τίτλο «Η Βάπτισή μας. Ο Πατριάρχης».
«Η Ρωσία είναι μια χώρα που κυβερνάται απευθείας από τον Θεό, διότι, αν δεν συνέβαινε αυτό, δεν είναι καθόλου σαφές το πώς συνεχίζει να υπάρχει».
Ακολουθεί η απομαγνητοφώνηση, την οποία μπορείτε να την βρείτε εδώ:
http://el.kremlin.ru/events/president/news/81318
ΔΕΙΤΕ το ΒΙΝΤΕΟ: Μια Συνέντευξη του ΠΟΥΤΙΝ με τον Εμίρ Κουστουρίτσα
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Σας ευχαριστώ που συμμετείχατε στην ταινία. Νομίζω ότι θα είναι εξαιρετική. Θα είναι μια καλή ταινία.
Ορίστε η πρώτη μου ερώτηση. Θα μπορούσατε να πείτε ότι, καθώς προχωρά η θητεία σας ως αρχηγός του κράτους της Ρωσίας, συνεχίζετε να ανακαλύπτετε τη Ρωσία ως ένα θαύμα και ως ένα μυστήριο, το οποίο απαιτεί πίστη και προσευχή από τον ηγέτη της;
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Ξέρετε, η Ρωσία είναι πάνω από χίλια χρόνια παλιά, έχει μια πολύ μακρά ιστορία. Πολλά έχουν ειπωθεί και γραφτεί γι’ αυτήν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου: πράγματα ρηχά και επιφανειακά, αλλά και ουσιαστικά, σοβαρά και θεμελιώδη· καθώς και αστεία πράγματα.
Κάποτε, τον 18ο αιώνα, υπήρχε ένας στρατάρχης, ο Κρίστοφερ Μίνιχ (1683–1767), [γεννημένος ως Μπούρχαρντ Κρίστοφ φον Μύνιχ]. Κάποια στιγμή παρατήρησε (ή, τουλάχιστον, σε αυτόν αποδίδεται η φράση): «Η Ρωσία είναι μια χώρα που κυβερνάται απευθείας από τον Θεό, διότι, αν δεν συνέβαινε αυτό, δεν είναι σαφές το πώς συνεχίζει να υπάρχει». [*ΣΜ Ο Κρίστοφερ Μίνιχ (Christopher Minich) ήταν ιστορικός στρατάρχης και μηχανικός του 18ου αιώνα, 1683–1767), Γερμανικής καταγωγής που υπηρέτησε στη Ρωσική Αυτοκρατορία από το 1721. Επέβλεψε την κατασκευή των οχυρώσεων στην Κρονστάνδη, ολοκλήρωσε το κανάλι Λάντογκα, δημιούργησε τις Φρουρές Ισμαϊλόφσκι και Ιππικού, ίδρυσε το Σώμα Δοκίμων Ευγενών και νίκησε τους Οθωμανούς στο Σταβουτσάνι το 1739.]
Αργότερα, ο Αυτοκράτορας Αλέξανδρος Β΄ (1818 –1881)— αν δεν κάνω λάθος, σχεδόν εκατό χρόνια μετά, τον 19ο αιώνα— όταν ρωτήθηκε πώς κατάφερνε να κυβερνά τη Ρωσία, μια χώρα τόσο απέραντη και πολυποίκιλη, απάντησε: «Το να κυβερνάς τη Ρωσία δεν είναι καθόλου δύσκολο, αλλά είναι όμως εντελώς μάταιο».
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Ένας Γερμανός ποιητής, ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε (1875–1926), έγραψε κάποτε ότι «η Ρωσία είναι μια χώρα που συνορεύει με τον Θεό.»
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Σοβαρά μιλώντας, θα το έθετα το θέμα ως εξής: Αν δεν θεωρούμε τον κάθε άνθρωπο απλώς ως μια βιολογική οντότητα από σάρκα και οστά, αλλά συμφωνήσουμε ότι η ουσία κάθε ανθρώπου — το πιο βασικό στοιχείο του — είναι η ψυχή, ένα δώρο που μας χάρισε ο Κύριος μας, και ότι η ανθρώπινη ψυχή είναι αιώνια και αθάνατη, όπως το Σύμπαν… Αυτό ισχύει και για τον Ρωσικό λαό, για όλους τους ανθρώπους που ζουν στη Ρωσία. Και υπό αυτή την έννοια, ασφαλώς, υπάρχει εδώ — όπως και στη Ρωσία — ένα θαύμα και ένα μυστήριο.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Είμαι βέβαιος ότι διανύουμε μια από εκείνες τις υπερβατικές στιγμές, κατά τις οποίες η Ρωσία πρόκειται να καταστεί ευλογία για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Σας ευχαριστώ γι’ αυτό, διότι, όταν το εγχείρημα ολοκληρωθεί & το έργο θα είναι έτοιμο, θα αναδείξει τις αξίες που τυγχάνουν σεβασμού εδώ, στη Ρωσία, καθώς και τις προσπάθειες που καταβάλλουν η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία και ο ρωσικός πολιτισμός για τη διαφύλαξη αυτών των αξιών.
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Αυτό είναι αλήθεια.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Σήμερα, η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία εκπροσωπείται σε περισσότερες από εκατό χώρες του κόσμου και το ρωσικό κράτος είναι το θεμέλιο ολόκληρου του ρωσικού πολιτισμού. Πιστεύετε ότι ο ρωσικός πολιτισμός μπορεί να γίνει ένα είδος «κιβωτού» που θα μπορούσε να σώσει όλους όσους πιστεύουν στον Χριστό;
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Μπορεί. Αναμφίβολα.
Το λέω αυτό με τόση βεβαιότητα, όχι μόνο επειδή η ρωσική θεολογική και φιλοσοφική σκέψη περιστρέφεται γύρω από μια ιδέα που ανάγεται αιώνες πίσω, ότι δηλαδή: «Η Μόσχα είναι η Τρίτη Ρώμη — και Τέταρτη δεν πρόκειται να υπάρξει».
Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι ο Χριστιανισμός γεννήθηκε στην αρχαία Ρώμη. Κατόπιν, η Ρώμη έπεσε στα χέρια των βαρβάρων και ο Χριστιανισμός μεταφέρθηκε στο Βυζάντιο, τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία της Ανατολής. Ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος υπήρξε ο πρώτος αυτοκράτορας που ασπάστηκε τον Χριστιανισμό. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία έπεσε κι αυτή (1453), αλλά μέχρι τότε, ο Χριστιανισμός είχε ήδη εξαπλωθεί στο Ρωσικό έδαφος και είχε φτάσει στη Μόσχα. Έτσι, η Μόσχα κληρονόμησε αυτή την πίστη και αυτές τις παραδόσεις. Κατά κάποιο τρόπο, κατά μία έννοια, έγινε η Τρίτη Ρώμη, ο πνευματικός θεματοφύλακας αυτών των ιερών αξιών, αυτής της κληρονομιάς.
Ωστόσο, αυτή η θεολογική — ή φιλοσοφική — ιδέα, την οποία, όπως προανέφερα, η Ρωσία διατηρεί επί αιώνες, δεν αποτελεί το βασικό ζητούμενο εδώ. Το ζήτημα αυτό αφορά το σήμερα.
Σήμερα, για παράδειγμα, βλέπουμε περιπτώσεις – γνωρίζω ότι δεν πρόκειται για ένα ευρέως διαδεδομένο φαινόμενο – όπου άνθρωποι μετακομίζουν στη Ρωσία από άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων και των ευρωπαϊκών κρατών. Όταν συζητώ μαζί τους κατά καιρούς, αναφέρουν ότι το κύριο κίνητρο, ο βασικός λόγος για τον οποίο ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στη Ρωσία, ήταν η επιθυμία τους να διαφυλάξουν τις αξίες τους, τις οικογένειές τους και το μέλλον – να εξασφαλίσουν το μέλλον για τα παιδιά τους, τα οποία, όπως πιστεύουν, πρέπει να έχουν το δικαίωμα να μεγαλώσουν και να ανατραφούν με βάση τις παραδοσιακές θρησκευτικές αξίες.
Επομένως, όταν ρωτάτε αν η Ρωσία μπορεί να καταστεί η «κιβωτός» για τη σωτηρία ανθρώπων, θα έλεγα ότι αυτό δεν αφορά μόνο τους Ορθόδοξους Χριστιανούς, και στην πραγματικότητα όχι μόνο για τους Χριστιανούς.
Όπως γνωρίζετε, στη Ρωσία υπάρχουν τέσσερις παραδοσιακές θρησκείες: ο Βουδισμός, ο Ιουδαϊσμός, το Ισλάμ και ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός, με τους πιστούς τους να αναπτύσσονται και να εξελίσσονται παράλληλα. Στην πραγματικότητα, μοιραζόμαστε τις ίδιες παραδοσιακές αξίες, ανεξάρτητα από το πόσο έντονα ορισμένοι ακόλουθοι αυτών των θρησκειών επιδιώκουν να τονίσουν τις διαφορές. Διαφορές θα υπάρχουν πάντα, αλλά οι θεμελιώδεις αξίες παραμένουν οι ίδιες. Δημιουργώντας ένα κατάλληλο περιβάλλον για την εξέλιξη αυτών των παραδοσιακών αξιών, η Ρωσία παρέχει έναν χώρο όπου οι άνθρωποι μπορούν να ζουν σύμφωνα με αυτές. Φυσικά, με αυτή την έννοια, η Ρωσία θα μπορούσε να γίνει η «κιβωτός» για την οποία μιλάτε.
Σήμερα, σε πολλές κοινωνίες, και ιδιαίτερα στη Δύση, γινόμαστε μάρτυρες ενός αγώνα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, στον οποίο εμπλέκονται διάφορες μειονότητες. Είναι κάτι καινούργιο; Όχι – η ιστορία επαναλαμβάνεται, είναι κάτι τόσο παλιό όσο και η ίδια η ανθρωπότητα. Απλώς, τώρα, ορισμένες ομάδες έχουν γίνει πιο επιθετικές, διεκδικώντας όλο και πιο έντονα τα δικαιώματά τους και ούτω καθεξής.
Βλέπετε, δεν προσπαθούμε να περιορίσουμε κανέναν σε τίποτα. Ωστόσο, η αντίληψη που πρεσβεύει η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία — όπως επιβεβαιώνει πάντα δημόσια ο Πατριάρχης μας — αλλά και η πολιτική του Ρωσικού κράτους, είναι ότι ο άνθρωπος, η ανθρώπινη πνευματικότητα και — κάτι πολύ σημαντικό, αν μου επιτρέπετε να το θέσω έτσι — ο άνθρωπος ως βιολογικό είδος, πρέπει να διαφυλαχθούν, θα πρέπει να διατηρηθούν. Επιδιώκουμε να το διασφαλίσουμε αυτό μέσω της κρατικής μας πολιτικής και στηρίζουμε την Εκκλησία στις προσπάθειές της — πάντα, βέβαια, λαμβάνοντας υπόψη τις σύγχρονες απαιτήσεις και τις ανάγκες του σύγχρονου πολιτισμού. Αυτός είναι ο βασικός άξονας της κοινής μας δράσης με την Εκκλησία.
Επομένως, ναι, υπό αυτή την έννοια, η Ρωσία και ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως η «κιβωτός» στην οποία αναφερθήκατε.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Και πώς συμβιβάζονται όλα αυτά με την πραγματικότητα στη Δύση, όπου η Χριστιανική εκκλησία δεν καταφέρνει να διαδραματίζει τον σπουδαίο ρόλο που διαδραματίζει ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός στη Ρωσία;
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Νομίζω ότι αυτό οφείλεται στο εξής… Εμείς, στην πραγματικότητα, τρέφουμε σεβασμό για τους αδελφούς και τις αδελφές μας στην Ευρώπη και προσπαθούμε να τους στηρίξουμε όταν βλέπουμε ότι ορισμένα παρακλάδια του Χριστιανισμού υφίστανται, φανερά, κακομεταχείριση ή παρενοχλήσεις. Αλλά φοβάμαι ότι η οπισθοδρόμηση αυτών των εκκλησιών — η απομάκρυνσή τους, σε έναν βαθμό, από τους κανόνες — δεν ενισχύει τη θέση τους στην κοινωνία, αλλά έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, λειτουργεί αντίστροφα. Ίσως, απομακρυνόμενες από τους καθιερωμένους κανόνες και αρχές, να επιδιώκουν έναν εκσυγχρονισμό, ώστε να γίνουν πιο κατανοητές και να προσαρμοστούν στην καθημερινή ζωή. Στην πραγματικότητα, όμως, πιστεύω ότι ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο εξασθενεί η επιρροή των χριστιανικών ιδεών και της εκκλησίας στην κοινωνία και στις συνειδήσεις των ανθρώπων.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Τα τελευταία πέντε χρόνια, στη Βόρεια Αμερική, 1,5 εκατομμύριο άνθρωποι έχουν ασπαστεί τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό.
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Αυτό ακριβώς εννοώ. Ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός, αντίθετα, προσελκύει ανθρώπους επειδή προστατεύει τις αξίες που προανέφερα.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Πώς θα ορίζατε τον Ρωσικό πολιτισμό, ως έννοια;
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Είναι μια δύσκολη ερώτηση. Ναι, μιλάμε για τον Ρωσικό πολιτισμό, και υποθέτω ότι έτσι ακριβώς τον αντιλαμβανόμαστε. Θεός φυλάξοι, δεν πρόκειται για κάποιου είδους ματαιοδοξία ή αλαζονεία.
Αναγνωρίζουμε ότι ο Ρωσικός πολιτισμός είναι ένας σπουδαίος πολιτισμός. Και γνωρίζουμε ότι υπάρχουν και άλλοι – ο κινεζικός πολιτισμός, για παράδειγμα, ο οποίος χρονολογείται εδώ και χιλιάδες χρόνια. Και θυμόμαστε την ιστορία. Ας πούμε, οι Μογγόλοι διεξήγαγαν μακροχρόνιους πολέμους εναντίον της Κίνας και τελικά εγκαθίδρυσαν τη δική τους δυναστεία στην Κίνα, υπό μογγολική ηγεσία. Και πού τους οδήγησαν όλα αυτά στο τέλος; Απορροφήθηκαν από τους Κινέζους.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός έπαιξε σημαντικό ρόλο σε αυτό.
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Ναι, αυτό ακριβώς εννοώ. Έχετε απόλυτο δίκιο.
Λοιπόν, το Κινεζικό κράτος και το Κινεζικό έθνος απλώς απορρόφησαν αυτούς τους κατακτητές. Και κάπως έτσι τελείωσε το θέμα· αφομοιώθηκαν με τους Κινέζους.
Ή πάρτε, για παράδειγμα, τον Ινδικό πολιτισμό, ο οποίος είναι και ο αρχαιότερος. Είναι πολύ ενδιαφέρον να τον μελετάς. Όσο περισσότερα μαθαίνω γι’ αυτόν, τόσο περισσότερο με κεντρίζει το ενδιαφέρον μου.
Πριν από λίγο καιρό, σε μια συζήτηση που είχα με τον Πρωθυπουργό της Ινδίας Μόντι, τον ρώτησα: «Πόσοι Ινδοί μιλούν την κύρια γλώσσα;». Απάντησε: «Περίπου 600 εκατομμύρια». – «Και πόσος είναι όλος ο πληθυσμός της Ινδίας;». – «Ενάμισι δισεκατομμύριο». Επομένως, μόνο το ένα τρίτο του πληθυσμού της Ινδίας μιλά τη γλώσσα του κυρίαρχου έθνους. «Και τι συμβαίνει με τα υπόλοιπα δύο τρίτα;». – «Αυτοί μιλούν τις δικές τους γλώσσες». Δεν σας φαίνεται εκπληκτικό αυτό; Πραγματικά είναι!
Αλλά τι είναι αυτό που κάνει τον Ρωσικό πολιτισμό τόσο διαφορετικό και να ξεχωρίζει από τους άλλους; Ξέρετε, το σκέφτομαι διαρκώς. Και το συμπέρασμά μου είναι το εξής: Ο Ρωσικός πολιτισμός δεν κατέλαβε ποτέ άλλους λαούς. Φρόντισε για την εξέλιξη του Ρωσικού λαού, της Ρωσικής εθνότητας, αλλά ταυτόχρονα δημιούργησε τις κατάλληλες συνθήκες για την ανάπτυξη άλλων λαών και εθνοτήτων που αποτελούσαν μέρος της Ρωσικής αυτοκρατορίας, της οικογένειας που συγκροτήθηκε από το Ρωσικό κράτος. Επέτρεπε την ανάπτυξη όλων των πολιτισμών, συμπεριλαμβανομένης της κυρίαρχης πνευματικής τους ανάπτυξης, της θρησκείας, των παραδόσεων και των γλωσσών τους. Αυτό αποτελεί, θα μπορούσαμε να πούμε, ένα μοναδικό χαρακτηριστικό του ρωσικού πολιτισμού.
Επανερχόμενοι στο πρώτο σας ερώτημα σχετικά με το «μυστήριο», σχετικά με τη μοναδικότητα της Ρωσίας, ο Ντοστογιέφσκι έδωσε μια πολύ εύστοχη περιγραφή του χαρακτήρα του Ρώσου. Σύμφωνα με αυτόν, ο Ρώσος αλληλεπιδρά εύκολα με τους άλλους λαούς, συμβιώνει μαζί τους και προσαρμόζεται σε οτιδήποτε διαφορετικό. Και, σε γενικές γραμμές, ο Ρώσος διαθέτει ένα πολύ ισχυρό ένστικτο «πανανθρώπινης» προσέγγισης. Αυτό είναι που διακρίνει τον Ρωσικό πολιτισμό.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Ως ηγέτης του Ρωσικού κράτους, βλέπετε τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία ως τον ουσιαστικό, ιερό, πνευματικό του πυλώνα του; Ποιες είναι οι σχέσεις σας με τον Πατριάρχη Κύριλλο;
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Θα ξεκινήσω από το τέλος. Έχουμε εξαιρετικές σχέσεις, βασισμένες σε μια ειλικρινή φιλία. Και οι σχέσεις μεταξύ του κράτους και της Εκκλησίας είναι, κατά την άποψή μου, εξαιρετικά σταθερές. Είναι πραγματικά μοναδικές, γιατί ακόμη και στην εποχή της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, ο αυτοκράτορας —ο τσάρος, ο ηγεμόνας— δεν ήταν, αυστηρά μιλώντας, ποτέ κεφαλή της Εκκλησίας, αλλά θεωρούνταν ο φύλακας, & ο προστάτης της κ.λπ.
Επομένως, τα πράγματα δεν ήταν όπως στην Αγγλία, στη Μεγάλη Βρετανία, όπου είχαν τη Βασίλισσα ως επικεφαλής της Αγγλικανικής Εκκλησίας. Δεν είχαμε τέτοια άμεση υποταγή. Ωστόσο, υπήρχε πάντοτε μια αλληλεπίδραση μεταξύ του αρχηγού του κράτους και της Εκκλησίας. Ο ίδιος διαδραμάτιζε έναν ρόλο, και μάλιστα σημαντικό. Επιπλέον, υπήρχαν θεσμοί όπως η Σύνοδος — η ανώτατη εκκλησιαστική αρχή στη χώρα — καθώς και ο Ανώτατος Επίτροπος (Ober-Procurator) της Ιεράς Συνόδου, ο οποίος ήταν ένας κρατικός αξιωματούχος, όχι κληρικός.
Κατά τη σοβιετική περίοδο, οι αρχές της ΕΣΣΔ κήρυξαν τον διαχωρισμό της Εκκλησίας από το κράτος. Στην πραγματικότητα, όμως, υπήρχε ένα Συμβούλιο Θρησκευτικών Υποθέσεων, με τα κατά τόπους παραρτήματά του, το οποίο ρύθμιζε —ή, τουλάχιστον, προσπαθούσε να ελέγχει — τη θρησκευτική ζωή στη χώρα. Μπορώ μόνο να μαντέψω ποιος είχε στην πραγματικότητα μεγαλύτερη επιρροή.
Ξέρετε, όταν ξεκίνησα τη σταδιοδρομία μου στις υπηρεσίες κρατικής ασφαλείας, υπήρχαν ειδικές μονάδες εκεί που ήταν επιφορτισμένες με την εσωτερική αντιπολίτευση. Στη σοβιετική εποχή, η Εκκλησία αποτελούσε τη μόνη νομίμως αναγνωρισμένη αντιπολίτευση απέναντι στο κράτος, καθώς πρέσβευε μια εναλλακτική ιδεολογία. Είναι ενδιαφέρον ότι όλοι οι αξιωματικοί της KGB που γνωρίζω προσωπικά — εκείνοι που υπηρετούσαν σε αυτές τις μονάδες — είχαν βαπτιστεί. Έτσι, δεν μπορούσε κανείς να πει με βεβαιότητα ποιος επηρέαζε ποιον: Αν το κράτος και η KGB επηρέαζαν την Εκκλησία, ή αν συνέβαινε το αντίστροφο. Συχνά έφερναν πασχαλινά αυγά και «κουλίτσι» (παραδοσιακά πασχαλινά τσουρέκια) σε εμάς τους υπόλοιπους, που είμασταν σε άλλα τμήματα, και διάφορα άλλα παρόμοια. Παρόλα αυτά, υπήρχαν προσπάθειες άσκησης επιρροής στην πνευματική ζωή των ανθρώπων.
Σήμερα, η Εκκλησία και το κράτος είναι πράγματι διαχωρισμένα: Το κράτος δεν παρεμβαίνει στα εκκλησιαστικά ζητήματα, γεγονός που αναγνωρίζεται και από τον Πατριάρχη μας. Αυτό παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα. Όταν η Εκκλησία αποτελούσε μέρος του κρατικού μηχανισμού, της δημόσιας εξουσίας και της διακυβέρνησης, δεχόταν κατά καιρούς κριτική για ενέργειες και αποτελέσματα για τα οποία ευθύνονταν το κράτος και η κυβέρνηση, επωμιζόμενη έτσι μέρος της ευθύνης. Η Εκκλησία θεωρούνταν μέρος του κρατικού μηχανισμού. Υπήρξε μια περίοδος, στα πρώτα χρόνια μετά την Επανάσταση του 1917, κατά την οποία η Εκκλησία υπέστη διωγμούς — και μάλιστα εξαιρετικά βίαιους. Γιατί; Επειδή η Εκκλησία καταστέλλονταν ως στοιχείο ενός κράτους που βρισκόταν σε φάση κατάρρευσης.
Δεν αντιμετωπίζουμε πλέον αυτό το πρόβλημα. Θεωρώ ότι αυτό είναι πολύ θετικό και ορθό. Με αυτόν τον τρόπο, η Εκκλησία μπορεί να εξελίσσεται ελεύθερα, σύμφωνα με τους δικούς της εσωτερικούς κανόνες.
Όσον αφορά τον ρόλο και τη θέση της θρησκείας και της Εκκλησίας στην ιστορία του Ρωσικού κράτους, αυτά είναι απολύτως μοναδικά. Είναι σαφές ότι η πνευματική ζωή και η Εκκλησία κατέχουν σημαντική θέση σε κάθε κοινωνία, ανεξάρτητα από το τι μπορεί να πιστεύει κανείς γι’ αυτές. Ωστόσο, στην ιστορία του Ρωσικού κράτους, η σημασία τους είναι ιδιαίτερη. Γιατί; Ας θυμηθούμε την κατάσταση πριν από το 988, πριν από τον Εκχριστιανισμό, την Βάπτιση των Ρως από τον Πρίγκιπα Βλαδίμηρο. Δεν υπήρχε ενιαίο Ρωσικό κράτος, ούτε Ρωσικός λαός ως διακριτή εθνοτική ομάδα. Υπήρχαν περίπου 15 — αν θυμάμαι καλά — σλαβικές εθνοτικές ομάδες: οι Δρεβλιανοί, οι Πολιανοί, οι Κριβιτσί, οι Βιατίτσες … καθώς και άλλες φυλές στα βορειοδυτικά. Συνολικά περίπου 15. Αλλά Ρώσοι δεν υπήρχαν. Υπήρχε ήδη η ενιαία εξουσία του πρίγκιπα, υπήρχε μια ενιαία αγορά — όπως τη λέμε σήμερα, δηλαδή ένα ενιαίο οικονομικό σύστημα — και υπήρχε μία κοινή γλώσσα, η ρωσική, γεγονός εξαιρετικά σημαντικό. Δεν υπήρχε όμως κοινή θρησκεία. Όλες αυτές οι ομάδες ήταν παγανιστικές· ήταν ειδωλολάτρες. Άλλοτε λάτρευαν τις ίδιες θεότητες και άλλοτε διαφορετικές. Κοινή θρησκεία, ωστόσο, δεν υπήρχε.
Και μετά ήρθε η ώρα για αυτό το καθοριστικό βήμα. Καθιερώθηκε μία ενιαία θρησκεία, ανοίγοντας τον δρόμο για τη διαμόρφωση
Υπό αυτή την έννοια, η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία διαδραμάτισε έναν μοναδικό ρόλο, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση του Ρωσικού έθνους και της Ρωσικής κρατικής υπόστασης.
Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, η στάση μας απέναντι στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία είναι ξεχωριστή. Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία βρισκόταν πάντοτε στο πλευρό του Ρωσικού λαού της, ακόμη και κατά τη διάρκεια των πιο σκληρών δοκιμασιών. Δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου — το 1943, νομίζω —, όταν είχαν πλέον ολοκληρωθεί η Μάχη του Στάλινγκραντ και η Μάχη του Κουρσκ, ο Στάλιν αποφάσισε να αποκαταστήσει το Πατριαρχείο της Ρωσίας. Διότι, όσο σκληροί κι αν ήταν οι διωγμοί εναντίον της Ορθόδοξης Εκκλησίας — και της θρησκείας γενικότερα — στο εσωτερικό της χώρας, στη Σοβιετική Ένωση, και παρά τις προσπάθειες εξάλειψης του κλήρου, την ίδια ακριβώς στιγμή που οι δοκιμασίες του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου έπληξαν την πατρίδα μας, η Εκκλησία στάθηκε, χωρίς κανέναν δισταγμό, στην πρώτη γραμμή για την υπεράσπιση της πατρίδας.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Η Εκκλησία διατηρεί τα θεμέλια και τους κανόνες της ανέπαφους εδώ και 1.500 χρόνια. Και τώρα, εμφανίζεται ένας νέος τύπος ανθρώπου —τεχνολογικά και βιολογικά εξαιρετικά εξελιγμένος—, ο οποίος ωστόσο αναγνωρίζει στην Εκκλησία ένα θεμελιώδες στοιχείο της ζωής. Ίσως γι’ αυτό υπάρχουν άνθρωποι στην Αμερική που επιθυμούν να ασπαστούν την Ορθοδοξία: επειδή παραμένει αμετάβλητη εδώ και 1.500 χρόνια.
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Ναι. Σε αυτό συμφωνώ μαζί σας. Αυτό ακριβώς εννοούσα. Φυσικά, πρέπει να προχωρήσουμε μπροστά, δεν πρέπει να μείνουμε στάσιμοι, δεν πρέπει να νιώθουμε δεσμευμένοι ή εμποδισμένοι στην ανάπτυξή μας. Υπάρχουν όμως θεμελιώδεις παράγοντες που μας καθιστούν ανθρώπους και διασφαλίζουν τη συνέχιση του ανθρώπινου γένους. Αυτοί αποτελούν τις θεμελιώδεις αξίες του Ορθόδοξου Χριστιανισμού.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Ορθόδοξος Χριστιανισμός και ανθρωπισμός;
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Ακριβώς.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Έχετε δηλώσει επανειλημμένα ότι οι Ρώσοι και οι Ουκρανοί είναι ένας λαός, ο οποίος παρασύρθηκε σε έναν αδελφοκτόνο πόλεμο από τους εχθρούς του. Ποιο μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στους Ουκρανούς; Γιατί πιστεύετε ότι η νίκη της Ρωσίας είναι προς το συμφέρον τους;
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Έχετε έρθει σε ένα πολύ λεπτό & ευαίσθητο ζήτημα. Δεν ξέρω αν πρέπει να απαντήσω στην ερώτησή σας ή όχι.
Υπάρχει μια γνωστή λατινική φράση: «διαίρει και βασίλευε». Τι σημαίνει αυτό; Πρόκειται για μια αρχή της Συγκλήτου (Γερουσίας) στην αρχαία Ρώμη.. Και είναι πολύ απλή: Αν εμφανιστεί και αναπτυχθεί κάτι μεγάλο, ισχυρό, αποτελεσματικό και με επιρροή, αυτό εκλαμβάνεται ως απειλή για τη Ρώμη. Τότε, πρέπει να εφαρμοστεί η τακτική του «διαίρει και βασίλευε», ώστε να εξυπηρετηθούν τα συμφέροντα της Ρώμης.
Η ιστορία της χώρας μας είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα. Μόλις η Ρωσία δυνάμωνε, εμφανίζονταν αμέσως δυνάμεις που επιδίωκαν να εφαρμόσουν το «διαίρει και βασίλευε» ήθελαν να την διαιρέσουν και να βασιλεύσουν.
Παρεμπιπτόντως, όλες οι εισβολές εναντίον της Ρωσίας στη σύγχρονη ιστορία — η εισβολή του Ναπολέοντα, ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Μεγάλος Πατριωτικός μας Πόλεμος, η Ναζιστική εισβολή — συνδέονται, κατά την άποψή μου, με αυτό ακριβώς το ζήτημα. Πιστεύω ότι οι ιδεολογικές προεκτάσεις έπαιξαν δευτερεύοντα ή και τριτεύοντα ρόλο. Οι καθοριστικοί παράγοντες ήταν ζητήματα γεωπολιτικών συμφερόντων και η νοοτροπία του «διαίρει και βασίλευε».
Το ίδιο συνέβη και με τη Ρωσία και σε παλαιότερες εποχές, όταν — ως αποτέλεσμα μιας σειράς συγκυριών (ας μην υπεισέλθουμε σε λεπτομέρειες εδώ) — η χώρα κατακερματίστηκε. Καθώς οι Ρωσικές εδαφικές επικράτειες άρχισαν να ενοποιούνται μετά τον λεγόμενο «μογγολικό ζυγό», ένα τμήμα της επικράτειας της της Αρχαίας Ρωσίας (Ρως) — συγκεκριμένα το Κίεβο, & οι γύρω περιοχές του, καθώς και οι σημερινές περιφέρειες του Τσερνίγκοφ και του Ζιτόμιρ — εντάχθηκε στο Ρωσο-λιθουανικό κράτος. Στη συνέχεια, ως αποτέλεσμα της ένωσης με την Πολωνία, περιήλθε στην Πολωνία — στην Πολωνο-Λιθουανική Κοινοπολιτεία — όπου οι Πολωνοί διαδραμάτιζαν κυρίαρχο ρόλο. Φυσικά, δρομολόγησαν μια πολιτική «Πολωνοποίησης» — κάτι που δεν προκαλεί καμία έκπληξη — επιδιώκοντας να θέσουν τους πάντες κάτω από την ίδια «ομπρέλα», εξυπηρετώντας τα δικά τους συμφέροντα. Αυτό οδήγησε στις πρώτες αλλαγές στη γλώσσα και σε άλλες ανάλογες εξελίξεις.
Παρεμπιπτόντως, οι πληθυσμοί εκείνων των περιοχών — οι οποίοι τότε αυτοπροσδιορίζονταν ως Ρώσοι — αντιμετωπίστηκαν με μεγάλη σκληρότητα, θα έλεγε κανείς και με αγριότητα, θεωρούμενοι πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Η κατάσταση αυτή συνεχίστηκε μέχρι και την περίοδο πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και ούτω καθεξής.
Ωστόσο, δεν αναφέρομαι σε αυτό αυτή τη στιγμή. Είτε ήταν σωστό είτε λάθος, έτσι ακριβώς συνέβησαν τα πράγματα. Αυτό που βλέπουμε σήμερα αποτελεί την συνέχεια της ίδιας πολιτικής του «διαίρει και βασίλευε», μια προσπάθεια να εξασθενήσει η δυναμική της Ρωσίας, να καταστεί πιο υποχωρητική και, τελικά — με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, υπό τη μία ή την άλλη μορφή — να εξαναγκαστεί να υπηρετεί τα συμφέροντα εκείνων.
Όλοι οφείλουν να το κατανοήσουν και να έχουν επίγνωση αυτού του γεγονότος —συμπεριλαμβανομένων όσων ζουν στη Ρωσία, όπου πράγματι το αντιλαμβανόμαστε και το βιώνουμε στην κοινωνία μας. Αλλά και όσοι κατοικούν στο έδαφος της σημερινής Ουκρανίας πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι όλα όσα συμβαίνουν —καθώς και οι ενέργειες όσων τους στηρίζουν, ακόμη και στη σημερινή αντιπαράθεση με τη Ρωσία— δεν γίνονται προς όφελος της Ουκρανίας, αλλά για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων εκείνων. Στόχος τους είναι να αποδυναμώσουν τους πάντες, να προκαλέσουν διαιρέσεις, να διασπάσουν το σύνολο σε ξεχωριστά τμήματα και να τα υποτάξουν στη θέλησή τους. Έχοντας επίγνωση αυτών, πιστεύω ότι όλοι μας — συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που ζουν σήμερα στην Ουκρανία — οφείλουμε να επιδιώξουμε την ενότητα. Ίσως όχι ως μέρος ενός ενιαίου κράτους —σε καμία περίπτωση δεν αναφέρομαι σε αυτό — αλλά ενότητα με την ευρύτερη έννοια της λέξης.
Την εποχή της Σοβιετικής Ένωσης, σύμφωνα με την απογραφή που διενεργήθηκε το 1986 — αν δεν κάνω λάθος —, στο έδαφος της σημερινής Ουκρανίας ζούσαν 51 ή 52 εκατομμύρια άνθρωποι, καθιστώντας την μία από τις μεγαλύτερες βιομηχανικά ανεπτυγμένες περιοχές της Ευρώπης. Και τι συνέβη μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και την απόκτηση της ανεξαρτησίας από την Ουκρανία; Τα έχασε όλα. Η ναυπηγική βιομηχανία, καθώς και η κατασκευή αεροσκαφών και διαστημικών σκαφών, εξαφανίστηκαν. Σημειώθηκε επίσης μείωση του πληθυσμού: Μέσα σε μερικές δεκαετίες, ο πληθυσμός εκτιμήθηκε αρχικά στα 41 εκατομμύρια, στη συνέχεια μειώθηκε στα 31 εκατομμύρια, ενώ σήμερα — όπως λέγεται — έχουν απομείνει μόλις 20 εκατομμύρια άνθρωποι στο έδαφος της Ουκρανίας. Παράλληλα, συντελέστηκε αποβιομηχάνιση — όλα κατέρρευσαν. Αυτό δεν συνέβη τώρα, ούτε τις τελευταίες εβδομάδες ως αποτέλεσμα των αντιποίνων από τις Ρωσικές πυραυλικές δυνάμεις. Όχι, η κατάρρευση επήλθε από μόνη της.
Γιατί; Διότι την εξουσία στην Ουκρανία δεν την κατέλαβαν οι πατριώτες της, αλλά οι εθνικιστές. Η διαφορά μεταξύ πατριωτισμού και εθνικισμού, όπως γνωρίζετε, έγκειται στο ότι οι πατριώτες αγαπούν την πατρίδα τους, ενώ οι εθνικιστές μισούν τους άλλους λαούς. Αυτή είναι η διαφορά. Αλλά δεν θα πας μακριά με τέτοιο μίσος προς τους άλλους λαούς.
Και… Γι’ αυτό, αν μιλάμε για τους Ουκρανούς – και θα ήθελα να το ακούσουν αυτό –, ανεξάρτητα από το τι συμβαίνει τώρα, ανεξάρτητα από τις τραγωδίες που εκτυλίσσονται σήμερα, οφείλουμε να σκεφτούμε το μέλλον, το μέλλον των παιδιών μας. Πρέπει να κατανοήσουμε ότι, για να είμαστε ισχυροί, δυνατοί και σε θέση να ευνοήσουμε θετικές εξελίξεις, είναι απολύτως απαραίτητο να είμαστε ενωμένοι· δηλαδή, να ενώσουμε τις δυνάμεις μας για την επίτευξη των κοινών μας στόχων.
Όσον αφορά τους Ουκρανούς στρατιώτες – το έχω ήδη αναφέρει –, δεν θέλω να πω ότι πρέπει να παραδοθούν, καθώς αυτό ακούγεται κάπως ταπεινωτικό. Άλλωστε, μάχονται, συνεχίζουν να μάχονται. Θα ήθελα να τους προτρέψω να έρθουν με τη δική μας πλευρά, διότι είναι η κοινή μας πλευρά – και η σωστή πλευρά της ιστορίας.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Και τώρα, μια πολύ ιδιαίτερη ερώτηση από εμένα, σχετικά με τον Νικολάι Τρουμπετσκόι. Αυτό δεν ήταν προγραμματισμένο. [* Νικολάι Τρουμπετσκόι (1890–1938) ήταν διακεκριμένος Ρώσος γλωσσολόγος, ιστορικός και φιλόσοφος].
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Βεβαίως, παρακαλώ.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Ο Νικολάι Τρουμπετσκόι είχε γράψει κάποτε ότι η ταχύτητα των μογγολικών αλόγων αποτέλεσε τον λεγόμενο τον βασικό παράγοντας, τον «κώδικα της νίκης» επί της Ρωσίας. Σήμερα, σε αυτόν τον πόλεμο, που μαίνεται στην Ρωσία, ποιος θα είναι ο καθοριστικός παράγοντας της νίκης στο πεδίο της μάχης: Η ταχύτητα των πυραύλων ή το Ορθόδοξο πνεύμα; Όταν σκεφτόμαστε το τέλος του πολέμου, τη νίκη, τι θα είναι αυτό που θα την καθορίσει; Η ταχύτητα των πυραύλων ή η πνευματική δύναμη του Ρωσικού λαού και η Ρωσική γλώσσα, ως ο μυστικός κώδικας αυτού του πολιτισμού;
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Ξέρετε, κατά τη γνώμη μου, αυτό που είναι εξαιρετικά σημαντικό και θεμελιώδες σήμερα δεν είναι η ταχύτητα των πυραύλων, αλλά η ταχύτητα της σκέψης. Οι στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες επισημαίνουν ότι, μέχρι πρόσφατα, τα τεχνικά χαρακτηριστικά των σύγχρονων οπλικών συστημάτων είχαν πρωταρχική σημασία. Σήμερα, ωστόσο, αυτό που μετράει είναι η μαθηματική γνώση, καθώς ο ρυθμός των αλλαγών στον στρατιωτικοτεχνικό τομέα είναι ιλιγγιώδης. Και όποιος σκέφτεται πιο καθαρά και αντιδρά ταχύτερα στα τρέχοντα γεγονότα και τις προκλήσεις, αυτός είναι που κερδίζει.
Όσο για το πνευματικό θεμέλιο, τη δύναμη του πνεύματος – αυτό είναι αυτονόητο από μόνο του· Σε αυτό το επίπεδο, τίποτα δεν έχει αλλάξει.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Αισθάνεστε ότι οι άνθρωποι της χώρας σας προσεύχονται για εσάς;
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Δεν υπάρχει τρόπος να το γνωρίζω αυτό. Φυσικά, μερικές φορές ακούω σχετικά όταν πηγαίνω στην εκκλησία, στον καθεδρικό ναό, και οι ιερείς ή ο κλήρος μού μιλούν ενίοτε γι’ αυτό. Όμως, δεν μπορώ να το ξέρω με βεβαιότητα. Αυτό που γνωρίζω, ωστόσο, είναι ότι προσεύχομαι καθημερινά τόσο για τη Ρωσία όσο και για τον λαό μας.
Ξέρετε, όπως έχω ήδη αναφέρει, υπάρχει κάτι που με έχει εκπλήξει στον εαυτό μου. Όταν παρατηρώ τα επιτεύγματα των επιστημόνων, των καλλιτεχνών, των αθλητών μας — ή ακόμα και απλών ανθρώπων που δημιούργησαν κάτι μοναδικό με τα χέρια τους, ή πέτυχαν μια εξαιρετική σοδειά, πρωτόγνωρη για τα δεδομένα του παρελθόντος (είτε της Σοβιετικής Ένωσης είτε της Τσαρικής Ρωσίας) —, νιώθω μια απέραντη χαρά. Είναι σαν να μην πρόκειται για ανθρώπους που δεν γνωρίζω καν προσωπικά, αλλά για άτομα ταλαντούχα, ξεχωριστά και υπέροχα, που νιώθω τόσο κοντινά μου, σχεδόν σαν μέλη της οικογένειάς μου. Το βιώνω ως δική μου προσωπική επιτυχία, ως δική μου προσωπική νίκη. Και αυτό είναι ένα πολύ ευχάριστο συναίσθημα.
Φυσικά, αντιλαμβάνομαι τη στήριξη του λαού μας και είμαι ειλικρινά ευγνώμων γι’ αυτό. Διότι, χωρίς αυτή τη στήριξη, όχι μόνο θα ήταν αδύνατο να εργαστώ, αλλά θα ήταν βέβαια αδύνατο να επιτευχθεί οποιοδήποτε αποτέλεσμα ή να υλοποιηθούν οι κοινοί μας στόχοι, στο όνομα και για χάρη της Ρωσίας.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Όπως είχε πει κάποτε ο Φιόντορ Ντοστογιέφσκι, το Ρωσικό κράτος θεμελιώνεται σε μια «συμφωνία» — μια συμφωνία πιστών που διαμορφώνουν την κοινωνία, αποτελώντας αναπόσπαστο κομμάτι της. Ισχύει άραγε ακόμα αυτή η φόρμουλα;
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Φυσικά. Πιστεύω ότι, σε γενικές γραμμές, αυτό το σχήμα ισχύει για όλες τις κοινωνίες. Και αν δεν συμβαίνει αυτό, ή αν το σχήμα δεν λειτουργεί, τότε τόσο η κοινωνία όσο και το κράτος αντιμετωπίζουν προβλήματα.
Θεωρώ ότι το φαινόμενο που παρατηρούμε σήμερα — με τους διαδηλωτές να προκαλούν χάος σε μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις — αποτελεί ένδειξη ευρύτερων προβλημάτων. Δεν θέλω να ρίξω αλάτι στην πληγή αυτή τη στιγμή· Κάθε κράτος έχει αντιμετωπίσει παρόμοια περιστατικά στην ιστορία του — ορισμένες φορές μάλιστα πολύ πιο σοβαρά, με πολύ βαρύτερες συνέπειες. Ωστόσο, αυτό αποτελεί εκδήλωση ορισμένων εσωτερικών προβλημάτων και ένδειξη διατάραξης αυτής της συμφωνίας, αυτής της ισορροπίας. Ασφαλώς, οι άνθρωποι οφείλουν να αντιδράσουν με κάποιον τρόπο σε αυτό — τουλάχιστον εκείνοι που φέρουν την ευθύνη για την κατάσταση της κοινωνίας.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Επομένως, εκεί εφάρμοσαν τη λογική των φιλελεύθερων συστημάτων, ενώ εδώ — τη λογική του κομμουνιστικού συστήματος. Εδώ βλέπουμε μια συμφωνία που λειτουργεί, ενώ εκεί — μια που δύσκολα θα μπορούσε να θεωρηθεί επιτυχημένη.
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Ναι. Όμως, ξέρετε, και η Σοβιετική Ένωση οικοδομήθηκε πάνω σε μια συγκεκριμένη «συμφωνία», με βάση αυτά που λέτε. Γιατί; Διότι, σε τελική ανάλυση, η ίδια η σοσιαλιστική ιδέα ήταν εξαιρετικά δημοφιλής σε ολόκληρο τον κόσμο. Ήταν πράγματι πολύ δημοφιλής, πραγματικά διαδεδομένη παγκοσμίως. Η ίδια η ιδέα είναι πολύ καλή· μοιάζει με τον Χριστιανισμό, καθώς εμπεριέχει την ίδια αίσθηση αδελφοσύνης και ούτω καθεξής. Όπως γνωρίζετε, είχε αναρίθμητους υποστηρικτές ανά τον κόσμο μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο· επομένως, σε έναν βαθμό, επρόκειτο πράγματι για μια «συμφωνία» εντός της Ρωσίας.
Είναι αλήθεια ότι αργότερα εκφυλίστηκε σε καταστολές, καταστολή των διαφωνούντων απόψεων, στρατόπεδα συγκέντρωσης και ούτω καθεξής, αλλά στα αρχικά στάδια, ακριβώς έτσι ήταν, ήταν ένα είδος συμφωνίας. Αυτό, παρεμπιπτόντως, εξηγεί την τεράστια επιτυχία των σοβιετικών μυστικών υπηρεσιών εκείνη την εποχή. Διότι, όπως σημείωσε ένας από τους ερευνητές, οι άνθρωποι εκείνοι ήταν ολοκληρωτικά αφοσιωμένοι στην ιδεολογική τους πατρίδα. Αυτή ήταν η ιδέα που μοιράζονταν όλοι, και μια ιδέα αποτελεί το πιο ισχυρό όπλο.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Ο Χριστιανισμός υπήρξε ανέκαθεν θρησκεία, αλλά υπήρξε επίσης — ας πούμε — και κοινωνική πρόοδος.
■ Βλαντιμίρ Πούτιν: Απολύτως.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Άλλες θρησκείες δεν έχουν πολλά τέτοια στοιχεία.
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Γιατί; Επαναλαμβάνω, πρόκειται για κοινές αξίες, όλοι συμφωνούν σε αυτό. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες ιδιαιτερότητες που προέκυψαν σε συγκεκριμένους τόπους και χρόνους, ως απάντηση σε συγκεκριμένες προκλήσεις που αντιμετώπισαν οι άνθρωποι.
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Νομίζω ότι οι ρίζες βρίσκονται στον Ιουστινιανό, στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Όπως έγραψαν αργότερα μελετητές, η Αναγέννηση βασίστηκε σε επιστήμες και νόμους που προήλθαν από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και τη Βόρεια Ιταλία. Και όλα αυτά βρίσκονταν στην καρδιά αυτού του γρίφου, αυτού του μυστηρίου που συζητάμε τώρα.
Απ’ ό,τι φαίνεται, βαπτιστήκατε από τον πατέρα Μιχαήλ — τον πατέρα του νυν Πατριάρχη — ο οποίος είναι, στην πραγματικότητα, ο πνευματικός σας πατέρας. Μια τέτοια διαπλοκή πεπρωμένων δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί σύμπτωση. Τι θα θέλατε να ευχηθείτε στον Πατριάρχη με την ευκαιρία των 80ών γενεθλίων του;
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Δεν έχουμε πολλές ευκαιρίες να συναντηθούμε ή να συνομιλήσουμε με τον Πατριάρχη. Μπορώ όμως να πω ότι, πρώτα απ’ όλα, είναι ένας εξαιρετικά ενδιαφέρων άνθρωπος, ένας διανοούμενος. Είναι πάντα ενδιαφέρον να συζητά κανείς με ανθρώπους που διαθέτουν γνώσεις, υψηλή μόρφωση και ευφυΐα.
Κοιτάξτε, γιορτάζουμε τώρα τα 80ά γενέθλιά του, πράγμα που σημαίνει ότι γεννήθηκε το 1946. Και, αν δεν κάνω λάθος, το 1974 ανέλαβε πρύτανης της Θεολογικής Ακαδημίας του Λένινγκραντ. Το 1974 — αν αφαιρέσουμε το 1946 — ήταν 28 ετών. Έγινε πρύτανης της Ακαδημίας — όχι απλώς ενός ιεροσπουδαστηρίου, αλλά μιας Ακαδημίας. Πρόκειται, όπως γνωρίζετε, για ένα ίδρυμα με μεγάλη υπόληψη, μια σχολή θεολογίας και φιλοσοφίας που παρέχει μια πραγματικά θεμελιώδη παιδεία. Κι εκείνος, όντας πολύ νέος, ανέλαβε αυτή τη θέση και υπηρέτησε εκεί, απ’ ό,τι γνωρίζω, για τουλάχιστον 10 χρόνια. Δηλαδή, κανείς δεν του είπε, μετά από έναν χρόνο ή έστω έξι μήνες: «Ξέρεις, είσαι πολύ νέος γι’ αυτό· γιατί δεν πας να βρεις κάτι άλλο να κάνεις για λίγο καιρό;». Όχι, εργάστηκε εκεί επιτυχώς επί 10 χρόνια. Με λίγα λόγια, λοιπόν, είναι ένας διανοούμενος και είναι πάντα ενδιαφέρον να συζητά κανείς μαζί του. Διατηρούμε επαφή και οι συζητήσεις μας είναι πάντα πολύ χρήσιμες και ενδιαφέρουσες για μένα.
Όσο για την ιστορία που αναφέρατε… Ναι, ξέρετε, έχω μιλήσει γι’ αυτό και στο παρελθόν. Το θυμηθήκατε επειδή το είχατε ξανακούσει κάπου. Η μητέρα μου ήταν εκείνη που μου διηγήθηκε την ιστορία της βάπτισής μου. Όλα έγιναν κρυφά, εν αγνοία του πατέρα μου, καθώς εκείνος ήταν μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος — μιας οργάνωσης που πρέσβευε τον αθεϊσμό. Εκείνη την εποχή, θεωρούνταν ανάρμοστο να έχει κανείς οποιαδήποτε σχέση με την Εκκλησία, ενώ στους κύκλους εκείνους θεωρούνταν επίσης ανάρμοστο να εκφράζει κανείς προσωπική συμπάθεια προς αυτήν. Έτσι, όπως μου είπε αργότερα, η βάπτιση έγινε κρυφά από τον πατέρα μου, με τη βοήθεια της γειτόνισσάς μας από το κοινόχρηστο διαμέρισμα όπου μέναμε. Το μυστήριο τελέστηκε στον Καθεδρικό Ναό της Μεταμορφώσεως, όχι μακριά από το σπίτι μας. Έτσι, μαζί με τη «Μπάμπα Άνια» — όπως αποκαλούσα τη γειτόνισσά μας — πήγαν να με βαπτίσουν. Ο ιερέας είπε: «Θα ήταν ίσως σωστό να δώσετε στον γιο σας το όνομα Μιχαήλ, αφού σήμερα είναι η γιορτή του Αγίου Μιχαήλ» — ήταν 21 Νοεμβρίου — «και το δικό μου όνομα είναι επίσης Μιχαήλ». «Πάτερ, συγχωρέστε με, αλλά έχουμε ήδη δώσει στο παιδί το όνομα Βλαντιμίρ, από τον πατέρα του», απάντησε η μητέρα μου. Ο ιερέας είπε: «Είναι υπέροχο, θαυμάσιο! Είναι ο άγιός μας, αυτός που βάπτισε τη Ρωσία». «Κοίτα», είπε δείχνοντας προς τα πάνω, «εκεί θα βρίσκεται η μικρή σου εικόνα». Και ξέρετε, αργότερα την εντόπισα. Πρόκειται για ένα ανάγλυφο στον τοίχο του Καθεδρικού Ναού της Μεταμορφώσεως. Και κάπως έτσι έχουν τα πράγματα.
Κατόπιν, μια μέρα, καθώς συζητούσαμε με τον Πατριάρχη, τον ρώτησα τι ήταν αυτό που τον οδήγησε στην Εκκλησία. Εκείνος απάντησε ότι ο πατέρας του ήταν ιερέας. «Αλήθεια;» ρώτησα. «Και πού υπηρετούσε;» «Στο Λένινγκραντ», απάντησε. «Πού ακριβώς στο Λένινγκραντ;» ρώτησα. Κι εκείνος αποκρίθηκε: «Στον Καθεδρικό Ναό της Μεταμορφώσεως».
Εκείνη τη στιγμή υποψιάστηκα κάτι, οπότε ρώτησα: «Πώς λεγόταν ο πατέρας σας;» «Μιχαήλ», απάντησε. «Υπήρχαν άλλοι Μιχαήλ εκεί, εκείνη την εποχή;» ρώτησα. «Όχι», είπε. Και το είπε με τόση βεβαιότητα! Σκεφτείτε ότι δεν είχε την παραμικρή ιδέα για την ιστορία που μου είχε διηγηθεί η μητέρα μου. «Όχι, δεν υπήρχαν άλλοι Μιχαήλ», είπε. «Ξέρετε, Παναγιώτατε, φαίνεται πως ο πατέρας σας ήταν εκείνος που με βάπτισε», είπα. Τότε ήταν που φάνηκε έκπληκτος. Κι έτσι του διηγήθηκα όλη την ιστορία.
Κοιτάξτε από πού ξεκινήσαμε. Η πρώτη σας ερώτηση αφορούσε τη Ρωσία… ίσως να πρόκειται για ένα είδος θαύματος που ξεδιπλώνεται μπροστά μου, κάτι ιερό. Αλλά αυτή είναι, φυσικά, μια εκπληκτική ιστορία: Ο πατέρας του [του Πατριάρχη Κυρίλλου] βάφτισε ένα συνηθισμένο αγοράκι από μια εργατική οικογένεια — με την κυριολεκτική σημασία της λέξης — ενώ ο δικός του γιος [ο γιος του ιερέα Μιχαήλ, ο μελλοντικός Πατριάρχης Κύριλλος] έφυγε από το σπίτι σε ηλικία 15 ετών για να ζήσει μόνος του…
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Στην ηλικία των 15 ετών;
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Στην ηλικία των 15 ετών, αποφάσισε να ζήσει ανεξάρτητα και να γίνει γεωλόγος. Έτσι, σπούδασε χαρτογραφία και στη συνέχεια έγινε γεωλόγος, μέλος μιας γεωλογικής αποστολής.
Τελικά, ο γιος του [του ιερέα Μιχαήλ] έγινε Πατριάρχης Μόσχας και Πασών των Ρωσιών, ενώ το αγόρι από την εργατική οικογένεια, που είχε βαφτίσει κάποτε, έγινε Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Δεν είναι αυτό ένα είδος θαύματος;
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Η ζωή η ίδια είναι ένα θαύμα.
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Αλλά αυτή είναι μια πραγματική ιστορία. Δεν είναι επινοημένη. Σας λέω, όταν συζητούσαμε, του ανέφερα αυτά τα γεγονότα. Όταν ολοκλήρωσα την αφήγησή μου, στην αρχή απαντούσε απλώς στα λεγόμενά μου, αλλά όταν έφτασα στο σημείο που αφορούσε τη μητέρα μου και την ιστορία που μου είχε διηγηθεί εκείνη, τα μάτια του άνοιξαν διάπλατα και φάνηκε έκπληκτος.
Επομένως, φυσικά, μας συνδέει ένας ιδιαίτερος, πολύ προσωπικός δεσμός. Αλλά επαναλαμβάνω, ανεξάρτητα από αυτό, είναι ένας εξαιρετικά ενδιαφέρων άνθρωπος και αποτελεί πάντα χαρά να συναντιέμαι μαζί του και να συζητάμε για οποιοδήποτε θέμα μπορεί να προκύψει.
Τι θα ήθελα να ευχηθώ; Ξέρετε, ο σημερινός Πατριάρχης μας ποτέ δεν περιορίστηκε μόνο στα εκκλησιαστικά πλαίσια, ούτε κλείστηκε ποτέ πίσω από τους τοίχους κάποιου μοναστηριού. Ήταν πάντα κοντά στους ανθρώπους, αλληλεπιδρούσε πάντα μαζί τους, και συνεχίζει να το κάνει. Του λέω: «Παναγιώτατε, θα έπρεπε να ρίξετε λίγο τους ρυθμούς, ίσως δεν χρειάζεται να είστε διαρκώς…». Διότι βρίσκεται διαρκώς εν κινήσει, ξέρετε. Τη μία στιγμή βρίσκεται στον Άπω Βορρά, την επόμενη στον Νότο, και μετά πάλι κάπου αλλού – είναι διαρκώς εν κινήσει. «Πρέπει να προσέχετε τον εαυτό σας και την υγεία σας». Βρίσκεται πάντα κοντά στους ανθρώπους, ακριβώς όπως η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία ήταν ανέκαθεν συνοδοιπόρος της χώρας σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας της.
Θα ήθελα να ευχηθώ στον Πατριάρχη ανεξάντλητη ενέργεια για να υπηρετεί τον Ρωσικό λαό και την Πατρίδα μας, καθώς, λόγω της θέσης του, αποτελεί έναν από τους κύριους υπερασπιστές της. Του εύχομαι «Χρόνια πολλά»!
- Εμίρ Κουστουρίτσα: Και του Ρωσικού πολιτισμού, επίσης.
Σας ευχαριστώ θερμά.
■ Βλαντίμιρ Πούτιν: Και εγώ σας ευχαριστώ.
21 Νοεμβρίου 2026
Επιμέλεια:




