από τον Δρ. Πίτερ Φ. Μάγιερ
Η τελευταία πρόταση της βρετανικής κυβέρνησης των Εργατικών είναι η εγκατάσταση ενός σαρωτή σε κάθε smartphone και tablet – ακόμη και σε παλιά που έχουν αγοραστεί πριν από χρόνια. Αυτό θα επέτρεπε την αυτόματη ανάλυση κάθε φωτογραφίας που λαμβάνεται.
Όπως τεκμηριώνεται από το Reclaim The Net, η κυβέρνηση του Στάρμερ θέλει να εγκαταστήσει λογισμικό σάρωσης εικόνων σε κάθε τηλέφωνο της χώρας. Όχι μόνο σε νέες συσκευές. Όχι μόνο σε τρέχοντα μοντέλα. Αλλά σε κάθε τηλέφωνο που χρησιμοποιείται στο Ηνωμένο Βασίλειο — συμπεριλαμβανομένων και των παλιών συσκευών, μεταχειρισμένων τηλεφώνων και τηλεφώνων που οι γονείς επαναφέρουν στις εργοστασιακές τους ρυθμίσεις πριν τα δώσουν στα παιδιά τους.
Οι τεχνικές, νομικές και ηθικές επιπτώσεις αυτού ξεπερνούν ακόμη και τα πρότυπα μιας χώρας που έχει από καιρό κάνει όνομα με τη μαζική παρακολούθηση.
Το Σχέδιο: Ένας Σαρωτής σε κάθε Κάμερα
Κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης στη Βουλή των Λόρδων στις 9 Ιουνίου 2026, ο Συντηρητικός βουλευτής Λόρδος Μάρκχαμ ρώτησε αν οι νέοι δεν θα παρακάμπτουν απλώς το μέτρο παραμένοντας σε παλαιότερα λειτουργικά συστήματα. Η απάντηση της Υπουργού Τεχνολογίας, Βαρώνης Λόιντ της Έφρα, ήταν τόσο αποκαλυπτική όσο και ανησυχητική:
«Ο κανονισμός ισχύει τόσο για παλιά όσο και για νέα smartphone και tablet. Αναμένουμε από τις εταιρείες τεχνολογίας να εφαρμόσουν ελέγχους έτσι ώστε ένας γονέας που μεταβιβάζει ένα τηλέφωνο να χρειάζεται μόνο να το επαναφέρει για να ενεργοποιήσει αυτήν τη λειτουργία σε επίπεδο λειτουργικού συστήματος.»
Μια απλή «επαναφορά» θα πρέπει να είναι αρκετή για να ενεργοποιήσει έναν σαρωτή εικόνων που αναλύει αυτόματα κάθε φωτογραφία που τραβάτε.
Αυτό υποχρεώνει την Apple, την Google και κάθε άλλο κατασκευαστή να ενσωματώσουν έναν σαρωτή στο λειτουργικό τους σύστημα και να τον ενεργοποιήσουν σε συσκευές που έχουν πωληθεί πριν από χρόνια. Για να βρει μια απαγορευμένη εικόνα, το λογισμικό πρέπει να ελέγξει όλες τις εικόνες. Αυτό εγκαθιστά έναν αυτοματοποιημένο ελεγκτή στην κάμερα μιας συσκευής που έχετε στην κατοχή σας.
Το Ψέμα της Κρυπτογράφησης
Η Υπουργός Εσωτερικών Σαμπάνα Μαχμούντ προσπάθησε να καθησυχάσει τις ανησυχίες με μια φαινομενικά καθησυχαστική δήλωση:
«Δεν υπάρχουν ειδοποιήσεις, δεν συλλέγονται δεδομένα, δεν παρακολουθείται και δεν φεύγουν εικόνες από τη συσκευή. Όλοι οι ενήλικες άνω των 18 ετών μπορούν να απενεργοποιήσουν την προστασία.»
Αυτή η δήλωση καταρρέει κάτω από την ίδια της τη λογική.
Πρώτον: Ένας σαρωτής που ανιχνεύει γυμνές εικόνες ή άλλο ανεπιθύμητο περιεχόμενο είναι ένα εκπαιδευμένο μοντέλο. Κάποιος εκτός της συσκευής πρέπει να κατασκευάσει αυτό το μοντέλο, να το ενημερώσει και να του μάθει τι να αναφέρει. Αυτή είναι η επιτήρηση εκ σχεδιασμού.
Δεύτερον, η «οδός διαφυγής» για τους ενήλικες είναι μια παγίδα. Ο σαρωτής μπορεί να απενεργοποιηθεί μόνο αφού κάποιος αποδείξει την ηλικία του σε ένα σύστημα επαλήθευσης. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αποκαλύψει την ταυτότητά του προκειμένου να χρησιμοποιήσει μια κάμερα που ήδη κατέχει. Όποιος δεν υποβάλλεται σε επαλήθευση ηλικίας παραμένει υπό παρακολούθηση—ανεξάρτητα από την πραγματική του ηλικία.
Τρίτον—και αυτό είναι το κρίσιμο σημείο: Η ανάγνωση μιας εικόνας στο τηλέφωνο πριν η κρυπτογράφηση σφραγίσει, παρακάμπτει την προστασία, ενώ το λουκέτο εμφανίζεται ανέγγιχτο. Η κρυπτογράφηση τυπικά παραμένει άθικτη. Αλλά ο σαρωτής έχει ήδη αναλύσει την εικόνα πριν κρυπτογραφηθεί. Δεν πρόκειται για κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο. Είναι απάτη.
Η Τεχνική Αδυναμία: Παλιές Συσκευές, Κενές Υποσχέσεις
Αυτό που η υπουργός βολικά αποκρύπτει με το σχόλιό της για «επαναφορά» είναι ένα θεμελιώδες τεχνικό πρόβλημα. Όπως εξηγεί το Reclaim The Net:
«Μια επαναφορά εργοστασιακών ρυθμίσεων επαναφέρει το λειτουργικό σύστημα που διαθέτει ήδη το τηλέφωνο. Δεν εγκαθιστά λειτουργίες που δεν συμπεριλήφθηκαν ποτέ σε αυτήν την έκδοση. Για να λειτουργήσει ο σαρωτής σε μια παλαιότερη συσκευή, θα πρέπει πρώτα να εγκατασταθεί ένα νεότερο λειτουργικό σύστημα — και η Apple και η Google διακόπτουν τις ενημερώσεις λειτουργικού συστήματος για τις συσκευές τους μετά από λίγα χρόνια.
Η υπουργός περιγράφει έναν διακόπτη που απλά δεν έχει καμία σχέση με πολλά από τα τηλέφωνα που ανέφερε.
Το υλικό επιδεινώνει το πρόβλημα. Η ανίχνευση γυμνού στη συσκευή βασίζεται σε μοντέλα μηχανικής μάθησης που εξαρτώνται από το ειδικό υλικό των νεότερων τηλεφώνων. Οι παλαιότερες συσκευές δεν διαθέτουν ούτε την ισχύ νευρωνικής επεξεργασίας ούτε τη μνήμη RAM για να εκτελούν τέτοια μοντέλα χωρίς να θυσιάζουν τη διάρκεια ζωής και την ταχύτητα της μπαταρίας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αυτές οι λειτουργίες είναι διαθέσιμες μόνο στα νεότερα κινητά.
Και εκτός του ελεγχόμενου οικοσυστήματος της Apple, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο χαοτική. Το Android τρέχει σε χιλιάδες μοντέλα από δεκάδες κατασκευαστές — πολλά από αυτά με διαιρεμένες ή εγκαταλελειμμένες εκδόσεις που δεν έχουν λάβει ενημερώσεις ασφαλείας εδώ και χρόνια, μερικά χωρίς υπηρεσίες Google. Δεν υπάρχει κανένας διακόπτης που μπορεί να αλλάξει η κυβέρνηση.
Οι νέοι που στοχοποιούνται από αυτήν την πολιτική τυχαίνει επίσης να είναι η ομάδα που μπορεί καλύτερα να την παρακάμψει — είτε εγκαθιστώντας μια έκδοση Android που αναπτύχθηκε από την κοινότητα χωρίς σαρωτή, είτε διατηρώντας σκόπιμα ένα τηλέφωνο με παλιό λογισμικό, είτε αγοράζοντας μια συσκευή που δεν είχε ποτέ αυτή τη λειτουργία.
Ένας κανόνας που δεν μπορεί να φτάσει στα περισσότερα παλιά τηλέφωνα και μπορεί να παρακαμφθεί σε όσα φτάνει, είναι ένας δαπανηρός τρόπος για να αποδείξει η κυβέρνηση ότι δεν κατανοεί την τεχνολογία.
Το Βρετανικό Προηγούμενο και η ΕΕ
Οι λόγοι για τη σημασία αυτού του γεγονότος για την Ευρώπη είναι προφανείς. Η Βρετανία μπορεί να έχει αποχωρήσει από την ΕΕ, αλλά παραμένει ένας ρυθμιστικός παράγοντας που καθορίζει τις τάσεις. Ό,τι αποφασίζεται από τις ελίτ στο Σίτι του Λονδίνου καταλήγει στις Βρυξέλλες, συνήθως με καθυστέρηση μερικών μηνών έως ετών και με πιο ευνοϊκή μορφή.
Με τον Νόμο περί Ψηφιακών Υπηρεσιών και την προγραμματισμένη παρακολούθηση συνομιλιών, η ΕΕ έχει ήδη αποδείξει ότι δεν αποφεύγει τη μαζική παρακολούθηση — απλώς την εφαρμόζει πιο έξυπνα. Η βρετανική πρωτοβουλία για την επιβολή σαρωτών εικόνας σε επίπεδο λειτουργικού συστήματος παρέχει τα σχέδια που οι τεχνοκράτες των Βρυξελλών συσσωρεύουν στα συρτάρια τους.
Το μοτίβο είναι γνωστό:
- Η Βρετανία εισάγει ένα ριζοσπαστικό μέτρο επιτήρησης
- Οι υποστηρικτές της προστασίας δεδομένων και οι ειδικοί στην τεχνολογία προειδοποιούν για τις συνέπειες.
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δηλώνει ότι κάτι τέτοιο «δεν έχει προγραμματιστεί προς το παρόν».
- Λίγο αργότερα, η ίδια πρόταση εμφανίζεται σε ένα σχέδιο οδηγίας της ΕΕ, διατυπωμένο στην αθώα γλώσσα της «ασφάλειας των παιδιών».
Ο κανονισμός παρακολούθησης συνομιλιών, ο οποίος στοχεύει στη σάρωση κάθε ιδιωτικού μηνύματος για «υβριστικό περιεχόμενο», ακολούθησε ακριβώς αυτό το σενάριο. Ο βρετανικός σαρωτής εικόνων είναι η επόμενη κλιμάκωση: από μήνυμα σε εικόνα, από διακομιστή σε συσκευή, από υποψία σε προληπτική μαζική παρακολούθηση.
Η Λογική της Συνολικής Καταγραφής
Αυτό που συμβαίνει στη Βρετανία δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό. Είναι η λογική συνέπεια μιας ιδεολογίας που ορίζει την ασφάλεια όχι ως την απουσία κινδύνου, αλλά ως την απουσία μη ελεγχόμενου χώρου.
Κάθε έγκλημα που ένας σαρωτής εικόνων θα μπορούσε θεωρητικά να αποτρέψει γίνεται πρόσχημα για την εγκατάστασή του. Το γεγονός ότι ο σαρωτής πρέπει να αναλύει κάθε εικόνα κάθε πολίτη —ακόμα και τις ακίνδυνες, ακόμη και τις ιδιωτικές, ακόμη και τις προσωπικές— θεωρείται αποδεκτή παράπλευρη ζημία.
Ο Υπουργός Εσωτερικών λέει: «Καμία εικόνα δεν φεύγει από τη συσκευή». Αλλά το μοντέλο που ταξινομεί τις εικόνες εκπαιδεύτηκε εκτός της συσκευής. Τα κριτήρια με τα οποία ταξινομεί ορίστηκαν εκτός της συσκευής. Οι ενημερώσεις που λαμβάνει προέρχονται εκτός της συσκευής. Και η επαλήθευση ηλικίας, η οποία υποτίθεται ότι απενεργοποιεί τον σαρωτή, απαιτεί την αποκάλυψη της ταυτότητας κάποιου σε μια εξωτερική οντότητα.
Αυτό δεν είναι ιδιωτικότητα. Πρόκειται για μια προσομοίωση του απορρήτου — με μια πίσω πόρτα που μπορεί να μετατραπεί σε μπροστινή πόρτα ανά πάσα στιγμή.
Τι να Κάνετε
Η τεχνική παραλογικότητα του έργου —ο ξαφνικός εξοπλισμός παλιών συσκευών που δεν λαμβάνουν ενημερώσεις με σαρωτή— παρουσιάζει μια ευπάθεια. Αλλά το να βασίζεσαι στην ανικανότητα για την αποτροπή της τυραννίας δεν είναι στρατηγική.
Τι χρειάζεστε:
- Πολιτική αντίσταση στα εθνικά κοινοβούλια πριν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθετήσει το βρετανικό προηγούμενο
- Τεχνική τεκμηρίωση της αδυναμίας — οι κατασκευαστές πρέπει να καθορίζουν με σαφήνεια ποιες γενιές συσκευών δεν μπορούν να υποστηρίξουν ποιες λειτουργίες.
- Νομική αμφισβήτηση — το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει κηρύξει στο παρελθόν τη μαζική παρακολούθηση δυσανάλογη· αυτή η νομολογία πρέπει να υπερασπιστεί.
- Δημόσια πίεση — το βρετανικό κοινό πρέπει να καταλάβει ότι η «προστασία των παιδιών» χρησιμοποιείται εδώ ως Δούρειος Ίππος για πλήρη επιτήρηση
Το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται στα πρόθυρα να γίνει η πρώτη χώρα στον δυτικό κόσμο που θα θέσει κάθε πολίτη υπό γενική υποψία και θα αναλύει αυτόματα κάθε ιδιωτική φωτογραφία. Το ότι το κάνει αυτό στο όνομα της προστασίας των παιδιών είναι το συνηθισμένο πρόσχημα. Επειδή όποιος αντιτίθεται στην προστασία των παιδιών είναι ένα τέρας. Και όποιος αντιτίθεται στον σαρωτή είναι κατά της προστασίας των παιδιών.
Η πλήρης, αξιόλογη έκθεση έχει δημοσιευτεί στο Reclaim The Net. Η συζήτηση στη Βουλή των Λόρδων καταγράφεται στο Hansard.
