Το 2014 κυκλοφόρησε η γνωστή βρετανική κωμική ταινία μικρού μήκους “Expert”, στην οποία ένας ειδικός είχε αναλάβει ένα φιλόδοξο έργο: να σχεδιάσει επτά κόκκινες γραμμές που θα ήταν αυστηρά κάθετες μεταξύ τους. Ταυτόχρονα, κάποιες από αυτές τις κόκκινες γραμμές έπρεπε να είναι πράσινες, ενώ κάποιες άλλες – διαφανείς.
Το έργο αυτό υλοποιήθηκε το 2020-2021, όταν οι πολιτικοί άρχισαν να μιλούν για κόκκινες γραμμές στο πλαίσιο της διεθνούς πολιτικής.
Όταν μιλούν για αυτές τις γραμμές διαπιστώνουν αξίες, η διέλευση των οποίων οδηγεί στο σημείο χωρίς επιστροφή, υψηλόβαθμοι διπλωμάτες από διάφορες χώρες καταφεύγουν σε ευέλικτες έννοιες.
Το ρωσικό τελεσίγραφο
Στις 15 Δεκεμβρίου 2021, η Ρωσία παρέδωσε τα σχέδια της ρωσοαμερικανικής συνθήκης για τις εγγυήσεις ασφαλείας, καθώς και μια συμφωνία για τα μέτρα που θα διασφαλίζουν την ασφάλεια της Ρωσίας και του ΝΑΤΟ.
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν εξέφρασε τις θέσεις των συμφωνιών αυτών στην τελική συνεδρίαση του ρωσικού υπουργείου Άμυνας στις 21 Δεκεμβρίου.
Η Μόσχα ανησυχεί για την ανάπτυξη στοιχείων του παγκόσμιου συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας των ΗΠΑ κοντά στα ρωσικά σύνορα, καθώς και για την πιθανή επέκταση του ΝΑΤΟ προς τα ανατολικά.
Στην πραγματικότητα, η Ρωσία υπέβαλε το δικό της σύστημα “κόκκινων γραμμών” – μακροπρόθεσμες νομικά δεσμευτικές εγγυήσεις ασφαλείας – στη Δύση. Αυτό συνέβη σε μεγάλο βαθμό λόγω της παραβίασης των συμφωνιών για τη μη επέκταση της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.
Παράλληλα, σύμφωνα με τον Ρώσο πρόεδρο, εάν η Δύση συνεχίσει την επιθετική πολιτική της κατά της Ρωσίας, η Μόσχα θα λάβει τα κατάλληλα αντίποινα στρατιωτικά μέτρα και θα αντιδράσει σκληρά στα μη φιλικά βήματα.
Ο διάλογος για την ασφάλεια σε αδιέξοδο;
Στις αρχές του 2022, οι προτάσεις της Ρωσίας για εγγυήσεις ασφαλείας έτυχαν μεγάλης προσοχής στις διεθνείς διαπραγματεύσεις:
στις 10 Ιανουαρίου – στις διμερείς συνομιλίες Ρωσίας-ΗΠΑ στη Γενεύη,
στις 12 Ιανουαρίου – σε συνεδρίαση του Συμβουλίου Ρωσίας-ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες,
στις 13 Ιανουαρίου – σε ειδική συνεδρίαση του Μόνιμου Συμβουλίου του ΟΑΣΕ στη Βιέννη.
Η αμερικανική πλευρά απέρριψε τις περισσότερες από τις ρωσικές προτάσεις κατά τη διάρκεια των διμερών διαπραγματεύσεων στις 10 Ιανουαρίου. Στις υπόλοιπες συναντήσεις μεταφέρθηκε μόνο η θέση της Ουάσιγκτον σε θέματα αμοιβαίων εγγυήσεων ασφαλείας.
Ο επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας, αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας Σεργκέι Ριαμπκόφ, δήλωσε ότι το κύριο πρόβλημα των συνομιλιών ήταν η απροθυμία των Ηνωμένων Πολιτειών και του ΝΑΤΟ να ικανοποιήσουν τα βασικά ρωσικά αιτήματα για μη επέκταση της συμμαχίας, περιορισμό των υποδομών της και επιστροφή στα σύνορα του 1997.
Κατά τη γνώμη του, είναι άσκοπο να συνεχιστεί ο διάλογος και να συζητηθούν δευτερεύοντα σημεία που προτείνουν οι Αμερικανοί με μια τέτοια προσέγγιση.
Το ζήτημα της μη επέκτασης του ΝΑΤΟ στα ανατολικά αφορούσε κυρίως την Ουκρανία, όπου, σύμφωνα και με τις δύο πλευρές, μπορεί να ξεσπάσουν εχθροπραξίες.
Μαθήματα γεωγραφίας και χημείας
Στις 21 Δεκεμβρίου του περασμένου έτους, στο τελευταίο συμβούλιο του ρωσικού στρατιωτικού τμήματος, ο Ρώσος υπουργός Άμυνας Σεργκέι Σόιγκου ανακοίνωσε ότι περισσότεροι από 120 υπάλληλοι αμερικανικών PMC λειτουργούσαν στους οικισμούς Avdiivka και Priazovskoe στην περιοχή του Ντονέτσκ.
Σύμφωνα με τον Shoygu, εργάζονται για να εξοπλίσουν θέσεις πυρός σε κτίρια κατοικιών και κοινωνικά σημαντικές εγκαταστάσεις και να εκπαιδεύσουν ουκρανικές ριζοσπαστικές ένοπλες ομάδες για ενεργές εχθροπραξίες. Επιπλέον, προετοιμάζονται προβοκάτσιες με χημικούς πολεμικούς παράγοντες στους οικισμούς Avdiivka και Krasny Lyman, πρόσθεσε ο υπουργός.
Οι κατηγορίες για προβοκάτσιες με χημικά είναι ρηχές και βαρετές μέχρι θανάτου.
Ωστόσο, στον σύγχρονο κόσμο, η παραβίαση της Σύμβασης του 1993 για την απαγόρευση της ανάπτυξης, παραγωγής, αποθήκευσης, χρήσης χημικών όπλων και της καταστροφής τους χρησιμεύει ως πολύ απλό έναυσμα για τη συλλογική χρήση των ενόπλων δυνάμεων του ΝΑΤΟ εναντίον οποιουδήποτε κράτους.
Το μάθημα του δοκιμαστικού σωλήνα του Κόλιν Πάουελ το 2003 έδειξε ότι ακόμη και κατασκευασμένες αποδείξεις για προετοιμασίες χρήσης χημικών όπλων ήταν αρκετές για να εξαπολύσουν επιθετικότητα.
Οι αξιώσεις των δυτικών χωρών έναντι της Ρωσίας είναι εντελώς διαφορετικές. Τα μέσα ενημέρωσης τους (κυρίως αμερικανικά, αλλά και ουκρανικά) συνεχίζουν να διατυμπανίζουν πολυάριθμα σενάρια στρατιωτικής επίθεσης της Ρωσίας στην Ουκρανία. Ταυτόχρονα, αναφέρονται σε έγκυρες απόψεις της αμερικανικής κοινότητας πληροφοριών και των δεξαμενών σκέψης τους.
Έτσι, οι ειδικοί του αμερικανικού Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS) πιστεύουν ότι το Κρεμλίνο έχει αναπτύξει τουλάχιστον έξι επιλογές για την επιχείρηση – από τη συνέχιση της βοήθειας προς τις πολιτοφυλακές στην ανατολική Ουκρανία μέχρι την κατάληψη όλου του εδάφους της και την ανακήρυξη μιας σλαβικής ένωσης της Μεγάλης, της Μικρής και της Λευκής Ρωσίας.
Είναι ενδιαφέρον ότι οι αναλυτές της CSIS παρουσιάζουν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ως ένα πρακτικά τετελεσμένο γεγονός.
Ωστόσο, οι Αμερικανοί εμπειρογνώμονες αντισταθμίζουν την έλλειψη γεγονότων με προβλέψεις, υποθέσεις και συστάσεις. Αυτό υποδηλώνει ότι δεν είναι παρά μέρος της μεγάλης μηχανής προπαγάνδας.
Τι θέλει η Δύση από τη Ρωσία;
Οι συστάσεις των Αμερικανών εμπειρογνωμόνων, πόσο μάλλον οι εκτεταμένες επιλογές για στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, περιέχουν φυσικά τον κατάλογο των αντιρωσικών κυρώσεων.
Περιλαμβάνουν περιορισμούς κατά του έργου Nord Stream 2, οικονομικά και χρηματοπιστωτικά μέτρα, μέχρι και την κίνηση να αποσυνδεθούν οι ρωσικές τράπεζες από το παγκόσμιο σύστημα SWIFT.
Πιθανότατα, οι ενέργειες της Δύσης αποτελούν μια ασύμμετρη απάντηση στην ενίσχυση του ρόλου της Ρωσίας στον κόσμο, στη σταθερότητα της οικονομίας της απέναντι στις ήδη υπάρχουσες κυρώσεις, καθώς και στην ενίσχυση της επιρροής της Μόσχας στη Μέση Ανατολή, σε ορισμένες αφρικανικές χώρες και στην πιθανή ενίσχυση της συνεργασίας της Ρωσίας με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής.
Ταυτόχρονα, παρά την πολεμική ρητορική, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη δεν βιάζονται να εμπλακούν σε ανοιχτές εχθροπραξίες με τη Ρωσία. Οι αναφορές για πιθανές προμήθειες θανατηφόρων όπλων στο Κίεβο και η εκπαίδευση του αντάρτικου κινήματος στην Ουκρανία από Αμερικανούς στρατιωτικούς ειδικούς μπορούν μόνο να επιβεβαιώσουν ότι η Δύση δεν έχει καμία πρόθεση να εμπλέξει τα στρατεύματα.
Διπλωματία δημοσίως και στην πραγματικότητα
Μιλώντας για τις “κόκκινες γραμμές” στις σχέσεις μεταξύ της Ρωσίας, των ΗΠΑ και των Ευρωπαίων συμμάχων τους, θα πρέπει να επισημανθεί ένας περίεργος συνδυασμός αμοιβαίας λασπολογίας δημοσίως και στο πεδίο των μέσων ενημέρωσης με φόντο αρκετά εποικοδομητικές δραστηριότητες στην πράξη.
Σύμφωνα με πολλούς εμπειρογνώμονες στον τομέα των διεθνών σχέσεων, οι συνομιλίες της Γενεύης στις 10 Ιανουαρίου έφεραν το νερό στο αυλάκι σε θέματα όπως το πιθανό μορατόριουμ για την ανάπτυξη πυραυλικών συστημάτων μεσαίου και μικρότερου βεληνεκούς στην Ευρώπη, καθώς και η μείωση της έντασης των στρατιωτικών ασκήσεων του ΝΑΤΟ.
Έτσι, η επιδεικτική εξωτερική αδιαλλαξία έρχεται σε έναν εκπληκτικό συνδυασμό με την ευελιξία που ασκούν τόσο οι Ρώσοι όσο και οι Δυτικοί διπλωμάτες.
Εκτός από την πραγματική διαδικασία διαπραγμάτευσης, οι ρωσικές και αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών επιδεικνύουν την ετοιμότητά τους να συνεργαστούν. Τίποτα άλλο δεν μπορεί να εξηγήσει την υψηλού προφίλ σύλληψη μελών της ομάδας χάκερ REvil από το ρωσικό Ομοσπονδιακό Γραφείο Ασφαλείας κατόπιν αιτήματος των αρμόδιων αμερικανικών αρχών.
Αυτό δείχνει ότι στις διεθνείς σχέσεις, σε αντίθεση με τη γεωμετρία, οι κόκκινες γραμμές μπορούν να είναι ταυτόχρονα πράσινες και διαφανείς.
