Η Ευρωπαϊκή Ένωση βιάζεται να τηρήσει μια νομική προθεσμία που θα φέρει ένα Ψηφιακό Πορτοφόλι Ταυτότητας, υποστηριζόμενο από την κυβέρνηση, στο κινητό τηλέφωνο κάθε πολίτη έως τα τέλη του 2026 — ακόμη και ενώ οι οργανώσεις για τα ψηφιακά ανθρώπινα δικαιώματα προειδοποιούν ότι η τεχνολογία που προορίζεται να προστατεύσει την ιδιωτικότητα δεν έχει ολοκληρωθεί και είναι ημιτελής, και έτσι θα μπορούσε να καταστήσει τους Ευρωπαίους πιο εύκολους στόχους εντοπισμού & παρακολούθησης.
Μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους, κάθε χώρα της ΕΕ πρέπει να προσφέρει ένα Ευρωπαϊκό Ψηφιακό Πορτοφόλι Ταυτότητας: Μια εφαρμογή για smartphone που μπορεί να αποθηκεύει την εθνική ταυτότητα, την άδεια οδήγησης, δίπλωμα και άλλα επαληθευμένα πιστοποιητικά και να λειτουργεί και στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ. Οι ακτιβιστές υποστηρίζουν ότι τα πρότυπα και οι διασφαλίσεις δεν είναι έτοιμα και ότι ένα σύστημα που πλασάρεται ως βελτίωση & αναβάθμιση της ιδιωτικότητας θα μπορούσε να μετατραπεί σε ένα ψηφιακό εργαλείο παρακολούθησης & ελέγχου που υποτίθεται ότι έπρεπε να αποτρέψει.
«Βρισκόμαστε ίσως στο 50-60% των τεχνικών προτύπων & προδιαγραφών που απαιτούνται για τη δημιουργία αυτού του ψηφιακού πορτοφολιού», δήλωσε ο Τόμας Λόχνινγκερ (Thomas Lohninger), εκτελεστικός διευθυντής της Αυστριακής ομάδας epicenter.works και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της European Digital Rights (Ευρωπαϊκά Ψηφιακά Δικαιώματα). «Το υπόλοιπο 40% δεν έχει ακόμη επιτευχθεί. Δεν υπάρχει καθόλου.»
Το λεγόμενο πρόβλημα του «honeypot» βρίσκεται στο επίκεντρο της ανησυχίας. Η συγκέντρωση & αποθήκευση στοιχείων ταυτότητας, ιατρικών φακέλων, αδειών και οικονομικών πιστοποιητικών σε μία συσκευή αυξάνει το κόστος μιας μεμονωμένης βλάβης. Ένα κλεμμένο κινητό τηλέφωνο (κάτι που είναι συχνό φαινόμενο), μια κακόβουλη εχθρική εφαρμογή ή μια παραβίαση στο cloud θα μπορούσαν να αποκαλύψουν τα πάντα ταυτόχρονα, μεμιάς για κάθε ένα πολίτη. Σε αντίθεση με έναν κωδικό πρόσβασης που έχει διαρρεύσει, ένα διαπιστευτήριο που έχει παραβιαστεί φέρει μια κρυπτογραφική σφραγίδα γνησιότητας.
«Αν βάζεις όλα τα αυγά σου σε ένα καλάθι, τότε αυτό σημαίνει ότι πιστεύεις & ελπίζεις ότι αυτό το καλάθι δεν θα πάθει ποτέ τίποτε», δήλωσε ο Λόνινγκερ. Προειδοποίησε ότι ακόμη και λίγες ώρες διακοπής της λειτουργίας (του ψηφιακού πορτοφολιού) θα μπορούσαν να στερήσουν από τους πολίτες την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στα ΜΜ μεταφοράς και στις άδειες οδήγησής τους. Χαρακτήρισε το πορτοφόλι ως μια «κρίσιμη υποδομή» που συνδέει τη δημόσια με την ιδιωτική ζωή «όπως δεν έχουμε ξανακάνει ποτέ στην Ευρώπη» και ως ελκυστικό στόχο για εγκληματίες και επιτιθέμενους σε κρατικό επίπεδο.
Ο κανονισμός απαιτεί υλικό ανθεκτικό σε παραβιάσεις, διαπιστευτήρια συνδεδεμένα με μια συγκεκριμένη συσκευή, έλεγχο ταυτότητας κάθε οργανισμού που ζητά δεδομένα, καθώς και ειδοποίηση εντός 24 ωρών σε περίπτωση ανάκλησης ενός διαπιστευτηρίου. Ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων επισημαίνει ότι το ασφαλές υλικό αποτελεί μέσο άμυνας κατά της κλοπής. Οι ελεγκτές σημειώνουν ότι η ανάκτηση μετά την απώλεια ενός κινητού τηλεφώνου έχει δοκιμαστεί μέχρι στιγμής μόνο εν μέρει.
Η βασική υπόσχεση του ψηφιακού πορτοφολιού (που θα υπάρχει στο κινητό) όσον αφορά την προστασία της ιδιωτικής ζωής είναι η επιλεκτική αποκάλυψη: Η απόδειξη ότι είστε άνω των 18 ετών χωρίς να παραδώσετε όνομα, διεύθυνση ή αριθμό ταυτότητας. Οι αξιωματούχοι περιγράφουν αυτό ως «εξουσιοδότηση χωρίς ταυτοποίηση». Ο φόβος του Λόνινγκερ είναι το αντίθετο — η «υπερβολική ταυτοποίηση». Εάν η απόδειξη της ταυτότητας γίνει φθηνή και άμεση, οι εταιρείες που κάποτε ανέχονταν ανώνυμους λογαριασμούς θα έχουν ελάχιστους λόγους για να τους διατηρήσουν.
Προειδοποιεί επίσης για τον κίνδυνο ενός «πανοπτικού οφθαλμού που θα βλέπει τα πάντα». Το ίδιο το ψηφιακό πορτοφόλι θα μπορούσε να χρησιμοποιείται για τους φόρους, την υγειονομική περίθαλψη, τις μετακινήσεις, τις τραπεζικές συναλλαγές και τις διασυνδέσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Αυτοί οι τομείς της ζωής θα μπορούσαν να συνδεθούν», είπε.
«Υπάρχει αυτός ο μεγάλος κίνδυνος ενός «πανοπτικού συστήματος», όπου μπορείς πραγματικά να δεις τα πάντα και για όλους». Οι οργανώσεις & οι ομάδες υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ζητούν τη θέσπιση ενός νομικού κανόνα «μη παρατηρησιμότητας», ώστε οι πάροχοι ψηφιακών πορτοφολιών, οι κυβερνήσεις ή οι μεγάλες πλατφόρμες του διαδικτύου να μην μπορούν να δουν πώς χρησιμοποιείται το σύστημα. Υποστηρίζουν ότι τα σχέδια των κανόνων εφαρμογής αποδυναμώνουν αυτή την προστασία και επιβάλλουν υποχρεωτικούς ελέγχους ταυτότητας μέσω αναγνώρισης προσώπου, οι οποίοι δεν απαιτούνταν στον αρχικό νόμο.
Οι αποδείξεις μηδενικής γνώσης — η κρυπτογραφία που θα επέτρεπε σε κάποιον να αποδείξει ένα γεγονός χωρίς να αποκαλύψει τα δεδομένα που κρύβονται πίσω από αυτό — παραμένουν, όπως είπε ο Λόνινγκερ, «η αιχμή της κρυπτογραφικής επιστήμης». «Υπάρχει ένα τρίγωνο μεταξύ ιδιωτικότητας, μεταξύ απορρήτου, ασφάλειας και χρηστικότητας», πρόσθεσε. «Είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθούν και τα τρία στο 100%. Το πορτοφόλι σίγουρα θα κάνει κάποιες παραχωρήσεις, κάποιες εκπτώσεις σε αυτό το σημείο».
Η διασυνοριακή εμπιστοσύνη αποτελεί ένα άλλο αδύναμο σημείο. Μια τράπεζα σε μια χώρα πρέπει να αποδέχεται ελέγχους ταυτότητας που διενεργούνται σύμφωνα με τους κανόνες μιας άλλης χώρας. «Ακόμη και χώρες που ξοδεύουν πολλά χρήματα σε αυτό, όπως η Γαλλία και η Γερμανία, δεν είναι έτοιμες για κάτι τέτοιο», δήλωσε ο Lohninger. «Δεν θα καταφέρουν να φτάσουν μέχρι το τέλος.» Μια αλυσίδα 27 συστημάτων είναι τόσο ισχυρή όσο η πιο αδύναμη διαδικασία εγγραφής και η πιο αργή αντίδραση σε περιστατικά.
Τα διακυβεύματα αυξάνονται καθώς η Γαλλία, η Δανία, η Ελλάδα, η Αυστρία και άλλες χώρες προωθούν κανόνες επαλήθευσης ηλικίας για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ αναμένεται ανακοίνωση σε επίπεδο ΕΕ από την Πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Το ψηφιακό πορτοφόλι προβάλλεται ως εργαλείο επιβολής.
Η συμβουλή του Lohninger είναι να μην βιαζόμαστε. «Ας περιμένουμε και ας μην γίνουμε από τους πρώτους που θα το υιοθετήσουν». Το Epicenter.Works αναπτύσσει μια ανοιχτή πλατφόρμα, το «Who Identifies Me» («Ποιος με Αναγνωρίζει») , ώστε οι δημοσιογράφοι και οι ακτιβιστές να μπορούν να βλέπουν ποιες εταιρείες και υπηρεσίες ζητούν τα δεδομένα (τα στοιχεία ταυτότητας) των πολιτών.
«Η εμπιστοσύνη του κοινού είναι πραγματικά ο πιο σπάνιος πόρος σε όλη αυτή την υπόθεση», είπε. «Έχουμε δει σε διάφορες περιοχές του κόσμου ότι, όταν αυτά τα μεγάλα κυβερνητικά συστήματα ψηφιακής ταυτότητας τίθενται σε εφαρμογή και παρουσιάζουν προβλήματα, ο κόσμος απομακρύνεται τρέχοντας».
