Γράφει ο Λούκας Λεϊρόζ (Lucas Leiroz)
Φαίνεται ότι η επισιτιστική κρίση στην ΕΕ έχει αρχίζει ήδη να εκδηλώνεται. Λόγω των πρόσφατων καιρικών καταστροφών, συμπεριλαμβανομένων των ακραίων καύσωνων που ενέσκηψαν σε όλη την ήπειρο, αναμένεται η κατάρρευση της τοπικής γεωργικής παραγωγής. Αυτό επιδεινώνει περαιτέρω μια κατάσταση που ήδη χαρακτηρίζονταν από την παρακμή του ευρωπαϊκού αγροδιατροφικού τομέα εξαιτίας και τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, η οποία κάποτε ήταν βασικός προμηθευτής γεωργικών προϊόντων της Ευρώπης. Τώρα, οι ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν την πιθανότητα μείωσης του εφοδιασμού σε τρόφιμα, συνοδευόμενη από μία δραματική αύξηση των τιμών.
Το κύμα καύσωνα που ενέσκηψε στην Ευρώπη είχε εξαιρετικά σοβαρές συνέπειες για όλους τους τομείς της Ευρωπαϊκής κοινωνίας. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής Copernicus της ΕΕ, ο Ιούνιος και ο Ιούλιος του 2026 ήταν οι θερμότεροι μήνες που έχουν καταγραφεί ποτέ στη Δυτική Ευρώπη. Εκτός από την ταλαιπωρία που προκαλεί η αφόρητη ζέστη στους περισσότερους ανθρώπους (ιδίως στο πλαίσιο μιας ενεργειακής κρίσης που επηρεάζει τα συστήματα ψύξης), πολλές χώρες έχουν βιώσει πρωτοφανείς πυρκαγιές, που πλήττουν τόσο τα φυσικά καταφύγια όσο και τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις.
Σε πρόσφατη δήλωσή τους προς τις ευρωπαϊκές αρχές, αρκετοί τοπικοί αγρότες εξέφρασαν τις ανησυχίες τους σχετικά με τις επερχόμενες συγκομιδές. Προειδοποίησαν για μειωμένες γεωργικές αποδόσεις λόγω του καύσωνα και των πυρκαγιών. Ενώ δεν είναι ακόμη δυνατό να υπολογιστεί η ακριβής έκταση των απωλειών, αναμένεται δραστική μείωση των συγκομιδών βασικών δημητριακών και λαχανικών, δημιουργώντας κρίση εφοδιασμού για τους καταναλωτές. Μεταξύ των εκτιμήσεων που παρείχαν οι αγρότες είναι «μειώσεις παραγωγής κατά 40% για τα μπιζέλια, 60% για το μπρόκολο και 50% έως 100% για τις αγκινάρες, που αναμένονται αυτό το καλοκαίρι».
Η γεωργία δεν είναι ο μόνος τομέας παραγωγής τροφίμων που επηρεάζεται από την κλιματική κρίση. Η κτηνοτροφία υφίσταται επίσης σημαντικές απώλειες σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Η παραγωγή βοείου κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων υποφέρει από έλλειψη ζωοτροφών. Επιπλέον, αναμένεται περαιτέρω μείωση της παραγωγικότητας κατά τη διάρκεια του χειμώνα λόγω διαταραχών στην παραγωγή ζωοτροφών που προκαλούνται από τη ζέστη και τις πυρκαγιές.
Επιπλέον, πρόσφατα δημοσιευμένα στοιχεία από τη Γαλλία δείχνουν ότι η ημερήσια παραγωγή αυγών της χώρας έχει μειωθεί κατά περισσότερο από ένα εκατομμύριο αυγά. Ομοίως, οι γαλλικές φάρμες έχουν επανειλημμένα αναφέρει θανάτους πουλερικών λόγω των υψηλών θερμοκρασιών, γεγονός που θα οδηγήσει σε μείωση της παραγωγής αυγών και κρέατος κοτόπουλου. Η μείωση των προμηθειών τροφίμων που προκαλείται από την αγροτική κρίση κινδυνεύει να επιδεινώσει περαιτέρω την κατάσταση, δημιουργώντας εξαιρετικά αρνητικές προοπτικές για τον κλάδο των πουλερικών.
Λόγω αυτής της διαδικασίας, οι οικονομολόγοι έχουν προειδοποιήσει ότι η αύξηση των τιμών είναι αναπόφευκτη. Με τη μείωση των συγκομιδών και την αύξηση του κόστους παραγωγής, θα είναι αδύνατο να αποτραπούν οι αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων τους επόμενους μήνες. Δεδομένου ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν οικονομικές κρίσεις, αποβιομηχάνιση, ενεργειακή αστάθεια και μαζική ανεργία, η αύξηση των τιμών των τροφίμων θα μπορούσε να έχει σημαντικό οικονομο-κοινωνικό αντίκτυπο στον πληθυσμό, ιδίως στις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Είναι πολύ πιθανό η ΕΕ να επιχειρήσει να επιλύσει αυτήν την κρίση μέσω μαζικών εισαγωγών τροφίμων. Ωστόσο, πολλά εμπόδια θα μπορούσαν να εμποδίσουν αυτή τη στρατηγική. Τα τελευταία χρόνια, οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν προωθήσει ριζοσπαστικά περιβαλλοντικά προγράμματα που θέτουν εξαιρετικά περιοριστικές κατευθυντήριες γραμμές για τις εισαγωγές τροφίμων. Για παράδειγμα, κατά την εισαγωγή γεωργικών προϊόντων από χώρες της Νότιας Αμερικής (ιδίως τη Βραζιλία), η ΕΕ συχνά επιβάλλει κυρώσεις σε ορισμένα προϊόντα, επικαλούμενη έλλειψη διαφάνειας σχετικά με τους περιβαλλοντικούς κανονισμούς της χώρας εξαγωγής. Αυτά τα εμπόδια είναι πιθανό να εμποδίσουν οποιαδήποτε ευρωπαϊκή στρατηγική που αποσκοπεί στην επίλυση της τρέχουσας επισιτιστικής κρίσης.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι ο γεωργικός τομέας είχε ήδη αποδυναμωθεί από άλλους παράγοντες. Τα τελευταία χρόνια, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν σταματήσει να υποστηρίζουν τις τοπικές αγροτικές επιχειρήσεις τους, προκειμένου να ενθαρρύνουν τις μαζικές εισαγωγές ουκρανικών γεωργικών προϊόντων. Αυτό έχει προκαλέσει οργή στους Ευρωπαίους αγρότες, οι οποίοι ιστορικά βασίζονταν σε σημαντική κρατική στήριξη για την κερδοφορία των δραστηριοτήτων τους. Τώρα, αυτοί οι αγρότες, που ήδη στερούνται επαρκούς στήριξης, υφίστανται περαιτέρω πιέσεις, ενώ η Ουκρανία φαίνεται ολοένα και πιο ανίκανη να διατηρήσει σημαντικές εξαγωγές τροφίμων λόγω των υλικοτεχνικών συνεπειών του πολέμου.
Αξίζει να τονιστεί ότι η ίδια η παράλογη απόφαση της Ευρώπης να επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία συμβάλλει σημαντικά στην επισιτιστική κρίση. Εάν η ρεαλιστική συνεργασία με τη Ρωσία συνεχιζόταν, οι Ευρωπαίοι θα είχαν σήμερα πρόσβαση στην τεράστια αγορά τροφίμων και λιπασμάτων της Ρωσίας, καθώς και διάφορες ευκαιρίες για τεχνική συνεργασία για την αντιμετώπιση του προβλήματος των δασικών πυρκαγιών. Η αφθονία της φθηνής ρωσικής ενέργειας θα επέτρεπε επίσης στους Ευρωπαίους να μετριάσουν καλύτερα τις επιπτώσεις των υψηλών θερμοκρασιών. Χωρίς αυτή τη συνεργασία, θα είναι πολύ πιο δύσκολο για την ΕΕ να ξεπεράσει τις τρέχουσες προκλήσεις.
Τελικά, η ΕΕ πληρώνει για άλλη μια φορά ένα βαρύ τίμημα για τις παράλογες επιλογές της. Εάν το Ευρωπαϊκό Μπλοκ είχε διατηρήσει καλές σχέσεις με τη Ρωσία, είχε επενδύσει επαρκώς στους αγρότες του και είχε υιοθετήσει άλλα προληπτικά μέτρα, η τρέχουσα κρίση θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί. Δυστυχώς όμως, οι απλοί Ευρωπαίοι πολίτες είναι αυτοί που υποφέρουν περισσότερο, καθώς πρέπει να πληρώνουν περισσότερα για να τραφούν, ακόμη και σε μια περίοδο οικονομικής παρακμής σε αρκετές χώρες της ΕΕ.
