Την ώρα που η Ελλάδα πανηγυρίζει για την «βαθιά» είσοδό της στον μαγικό κόσμο των ηλεκτρονικών πληρωμών, ανακαλύπτοντας επιτέλους το «μαγικό ρόφημα» κατά της μικρομεσαίας φοροδιαφυγής, στην υπόλοιπη Ευρώπη αρχίζουν διστακτικά να συνειδητοποιούν ότι ίσως η ολοκληρωτική ψηφιοποίηση της οικονομίας δεν ήταν και η καλύτερη ιδέα του αιώνα.
Η χώρα μας, όπως πάντα, ακολούθησε με καθυστέρηση το ψηφιακό μοντέλο των Βορείων. Αλλά από την πανδημία και μετά, με την υποχρεωτικότητα, την ευκολία και την προπαγάνδα, το πλαστικό χρήμα μπήκε ακόμα και στις πιο μικρές συναλλαγές. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος για το 2025, οι συναλλαγές με κάρτες έφτασαν τα 2,7 δισ. (+10%), με συνολική αξία 119,5 δισ. ευρώ (+6%), ενώ η μέση αξία ανά συναλλαγή έπεσε στα 43 ευρώ. Σημάδι «προόδου», λένε. Σημάδι ότι πια πληρώνουμε ακόμα και τον καφέ με κάρτα, απαντούν άλλοι.
Και ενώ το ελληνικό οικονομικό επιτελείο τρίβει τα χέρια του μετρώντας δισεκατομμύρια από την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, οι ίδιοι που μας έδειξαν τον δρόμο της πλήρους ψηφιοποίησης αρχίζουν να… πατάνε φρένο.
Η Σουηδία, πρωταθλήτρια της ψηφιοποίησης, ανακαλύπτει ξανά τα χαρτονομίσματα
Το σουηδικό Κοινοβούλιο ψήφισε νόμο που υποχρεώνει παντοπωλεία, φαρμακεία και τράπεζες να δέχονται μετρητά σε πολύ μεγαλύτερη έκταση. Μετά τη ραγδαία μείωση της χρήσης μετρητών, η Σουηδία –το ίδιο το πρότυπο της cashless society– αναγκάζεται να νομοθετήσει την επιστροφή τους. Υπάρχουν και εξαιρέσεις, αλλά η κατεύθυνση είναι σαφής: φτάσαμε στο σημείο που η υπερ-ψηφιοποίηση δημιούργησε προβλήματα.
Περίπου μισό εκατομμύριο Σουηδοί ζουν σε «ψηφιακό αποκλεισμό». Ηλικιωμένοι, άτομα με αναπηρίες, άστεγοι, γυναίκες θύματα εγκληματικότητας. Άνθρωποι δηλαδή που η λατρεία της ψηφιακής οικονομίας τους άφησε στο περιθώριο. Η κυβέρνηση καλείται τώρα να εξετάσει και τις δημόσιες υπηρεσίες. Πόσο «συμπεριληπτική» τελικά ήταν αυτή η ψηφιακή επανάσταση;
Οι «Πρωτοπόροι» αλλάζουν γνώμη
Δεν είναι μόνο η Σουηδία. Στη Νορβηγία και τη Δανία ήδη ισχύουν υποχρεώσεις αποδοχής μετρητών. Στην Ολλανδία εξετάζονται παρόμοια μέτρα, ενώ στην Αγγλία η Αρχή Χρηματοοικονομικής Συμπεριφοράς πιέζει τις τράπεζες να μην εξαφανίζουν την υποδομή μετρητών χωρίς να σκεφτούν τις τοπικές ανάγκες.
Θυμίζουμε ότι πριν από λίγα χρόνια η ΕΚΤ είχε απορρίψει αίτημα των ελληνικών Αρχών για ακόμα περισσότερα αντικίνητρα στα μετρητά, υπενθυμίζοντας ότι τα μετρητά παραμένουν στον πυρήνα του ευρωσυστήματος. Τώρα οι ίδιοι Βόρειοι που μας έλεγαν να ακολουθήσουμε το παράδειγμά τους, κάνουν στροφή 180 μοιρών.
Τι λέει (ακόμα) η ΕΚΤ;
Στην επίσημη ιστοσελίδα της, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εξακολουθεί να απαριθμεί τα πλεονεκτήματα των μετρητών με τρόπο που ακούγεται σχεδόν… αντι-ψηφιακός:
- Ελευθερία και αυτονομία: Δεν χρειάζεσαι ίντερνετ, ρεύμα ή τρίτους. Ιδανικό για blackouts και ψηφιακούς πολέμους.
- Νόμιμο χρήμα: Δεν μπορεί να σου το αρνηθεί κανείς εύκολα.
- Απόρρητο: Δεν καταγράφεσαι σε κάθε καφέ.
- Συμπερίληψη: Δεν αφήνει απέξω εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες.
- Έλεγχος δαπανών: Δυσκολεύει τις παρορμητικές αγορές.
- Ασφάλεια: Άτρωτα από κυβερνοεπιθέσεις και απάτες.
- Αποθήκευση αξίας: Χωρίς κινδύνους αντισυμβαλλομένων.
Με άλλα λόγια, όλα όσα η ψηφιακή προπαγάνδα υποτιμούσε συστηματικά τα τελευταία χρόνια, τώρα επιστρέφουν ως αυτονόητα πλεονεκτήματα.
Το μάθημα της ειρωνείας
Η ιστορία είναι γεμάτη ειρωνεία. Όσοι πρωτοστάτησαν στην ιδέα μιας κοινωνίας χωρίς μετρητά, όσοι μας έλεγαν ότι η αντίσταση στα ψηφιακά μέσα είναι «παλαιοκομμουνιστική» ή «συνωμοσιολογική», τώρα ψηφίζουν νόμους για να σώσουν τα χαρτονομίσματα. Και την ίδια ώρα, στην Ελλάδα συνεχίζουμε την πορεία προς την πλήρη ψηφιοποίηση σαν να μην συμβαίνει τίποτα.
Ίσως τελικά το πραγματικό «αντίδοτο» δεν ήταν μόνο η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Ίσως ήταν και η διατήρηση μιας ελάχιστης ελευθερίας, ιδιωτικότητας και ανθεκτικότητας σε έναν κόσμο όπου ένας server down ή ένας κυβερνοπόλεμος μπορεί να αχρηστεύσει ολόκληρη την καθημερινότητα.
Οι Σουηδοί το κατάλαβαν. Εμείς ακόμα πανηγυρίζουμε για τα 2,7 δισεκατομμύρια συναλλαγές με κάρτα. Ποιος ξέρει, σε λίγα χρόνια ίσως και εμείς ψηφίσουμε νόμο για να μπορούμε να πληρώσουμε με κέρματα στο περίπτερο.
