Μια νέα, δυνητικά κρίσιμη πρόταση από την Τεχεράνη βρίσκεται στο τραπέζι, σύμφωνα με υψηλόβαθμο Ιρανό αξιωματούχο που μίλησε στο Reuters. Η πρόταση προβλέπει ότι το Ιράν θα ανοίξει τα Στενά του Χορμούζ (τερματίζοντας de facto τον αποκλεισμό) και οι ΗΠΑ θα άρουν ταυτόχρονα τον δικό τους ναυτικό αποκλεισμό, με αντάλλαγμα εγγυήσεις ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ δεν θα επιτεθούν ξανά. Η συζήτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα —το βαθύτερο αγκάθι— μετατίθεται για μεταγενέστερο στάδιο.
Το σχέδιο σε τρία βήματα
Σύμφωνα με τον Ιρανό αξιωματούχο (που μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας), η πρόταση δομείται ως εξής:
-
Τερματισμός των εχθροπραξιών με επίσημες εγγυήσεις (από ΗΠΑ και Ισραήλ) ότι δεν θα υπάρξει νέα στρατιωτική δράση κατά του Ιράν.
-
Ταυτόχρονο άνοιγμα των Στενών από το Ιράν και άρση του αμερικανικού αποκλεισμού.
-
Στη συνέχεια, συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα εντός ενός νέου πλαισίου, όπου το Ιράν ζητά να αναγνωριστεί το δικαίωμά του στον ειρηνικό εμπλουτισμό ουρανίου (ακόμα κι αν συμφωνήσει σε προσωρινή αναστολή). Η πρόταση αυτή, σύμφωνα με την ίδια πηγή, έχει ήδη διαβιβαστεί στις ΗΠΑ μέσω μεσολαβητών.
Η αντίδραση Τραμπ – «Δεν είμαι ικανοποιημένος»
Ο Πρόεδρος Τραμπ, μιλώντας σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο, απέρριψε ουσιαστικά την πρόταση, λέγοντας: «Δεν είμαι ικανοποιημένος. Ζητάνε πράγματα με τα οποία δεν μπορώ να συμφωνήσω» . Χωρίς να δώσει λεπτομέρειες, ο Τραμπ επανέλαβε την πάγια θέση της Ουάσιγκτον: δεν πρόκειται να τερματιστεί ο πόλεμος χωρίς μια συμφωνία που θα εμποδίζει διά παντός το Ιράν από το να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Η αμερικανική πλευρά θεωρεί ότι η «αναβολή» των πυρηνικών συζητήσεων είναι τέχνασμα. Το Ιράν, από την πλευρά του, επιμένει ότι το πρόγραμμά του είναι ειρηνικό.
Γιατί το Ιράν αλλάζει τακτική;
Το Ιράν βρίσκεται υπό τεράστια οικονομική πίεση (αποκλεισμός, αδυναμία εξαγωγής πετρελαίου) και αντιμετωπίζει εσωτερικές δυσκολίες (αντιπολεμικά αισθήματα, ενεργειακή κρίση). Η πρόταση «πρώτα τα Στενά, μετά τα πυρηνικά» είναι μια προσπάθεια να σπάσει το αδιέξοδο, δίνοντας στις ΗΠΑ ένα άμεσο κέρδος (άνοιγμα Στενών, μείωση ενεργειακών τιμών) με αντάλλαγμα την αναγνώριση ότι το Ιράν δεν παραιτείται από το δικαίωμα εμπλουτισμού. Ουσιαστικά, η Τεχεράνη λέει: «Ας λήξουμε τον πόλεμο τώρα· για τα υπόλοιπα, συζητάμε αργότερα».
Η θέση των ΗΠΑ – «Πρώτα τα πυρηνικά, μετά όλα τα άλλα»
Ο Τραμπ, όμως, φαίνεται να θέλει την πλήρη υποταγή του Ιράν στο πυρηνικό ζήτημα πριν από οποιαδήποτε χαλάρωση. Η άρνησή του να δεχτεί την ιρανική πρόταση δείχνει ότι η Ουάσιγκτον είτε:
-
Δεν εμπιστεύεται ότι το Ιράν θα συζητήσει καλόπιστα τα πυρηνικά στο δεύτερο στάδιο (φόβος για τέχνασμα), είτε
-
Επιδιώκει να εξαντλήσει περαιτέρω το Ιράν μέσω του αποκλεισμού, ώστε να αποσπάσει μεγαλύτερες παραχωρήσεις, είτε
-
Βρίσκεται υπό πίεση από το Ισραήλ να μην χαλαρώσει καθόλου τις συνθήκες.
Το διακύβευμα – Ενέργεια, εκεχειρία, και η σκιά του πολέμου
Το Στενό του Χορμούζ παραμένει κλειστό για περισσότερο από δύο μήνες, προκαλώντας άνοδο των τιμών ενέργειας (βενζίνη 6στηνKαλιφοˊρνια,Brentπαˊνωαποˊ120) και κρίση λιπασμάτων. Μια συμφωνία (έστω και μερική) θα μπορούσε να φέρει άμεση ανακούφιση. Ωστόσο, η απόρριψη Τραμπ σημαίνει ότι η εκεχειρία παραμένει εύθραυστη, χωρίς προοπτική σταθερής λύσης. Οι δύο πλευρές βρίσκονται σε ένα παίγνιο εμπιστοσύνης: το Ιράν φοβάται ότι αν ανοίξει τα Στενά χωρίς εγγυήσεις, θα χάσει το ισχυρότερο διαπραγματευτικό του χαρτί. Η Ουάσιγκτον φοβάται ότι αν άρει τον αποκλεισμό χωρίς συμφωνία για τα πυρηνικά, το Ιράν θα αποκτήσει τελικά βόμβα.
Η πρόταση Ιράν είναι μια κίνηση που δείχνει ευελιξία (αναβολή του πιο δύσκολου θέματος) αλλά και ακαμψία (δεν εγκαταλείπουν το δικαίωμα εμπλουτισμού). Η αντίδραση Τραμπ δείχνει ότι η κυβέρνησή του δεν είναι διατεθειμένη να συμβιβαστεί ούτε στο ελάχιστο, τουλάχιστον προς το παρόν. Το αποτέλεσμα; Η ενεργειακή κρίση συνεχίζεται, οι τιμές παραμένουν υψηλές, και ο κίνδυνος αναζωπύρωσης των μαχών (αν καταρρεύσει η εκεχειρία) είναι υπαρκτός. Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν αν υπάρχει περιθώριο διαπραγμάτευσης ή αν ο Τραμπ προετοιμάζει το έδαφος για νέα κλιμάκωση.
