Κρινιώ Καλογερίδου : Ψηλά τις καρδιές… και ψηλά τις σημαίες!

Τέτοιες μέρες πάνω-κάτω, στο τελείωμα του Οκτώβρη που κυοφορεί την μεγάλη εθνική μας γιορτή, μου έρχεται στο μυαλό ασυναίσθητα μια μέρα των μαθητικών μου χρόνων η οποία θα μου μείνει αξέχαστη, γιατί έδωσε πνοή και υπόσταση στην εθνική μου συνείδηση, που βρισκόταν στα σπάργανα ακόμη.

Είχαμε έκθεση, θυμάμαι, και η καθηγήτριά μας, υπέρμαχος της δημοτικής σε εποχή καθαρεύουσας, ανέπτυσσε με την κοντράλτα φωνή της τα διέξοδα που δίνει η ζωή στις ανεκπλήρωτες επιθυμίες μας.

Κάποια στιγμή διέκοψε απότομα την αφήγησή της και, σαν να ήθελε να οπτικοποιήσει την εικόνα των ιδεών της, γύρισε κι έγραψε στον πίνακα το ποίημα ενός αγνώστου σ’ εμάς ποιητή, του Κωνσταντίνου Καβάφη:

ΙΘΑΚΗ

Σὰ βγεῖς στὸν πηγαιμὸ γιὰ τὴν Ἰθάκη,
νὰ εὔχεσαι νἆναι μακρὺς ὁ δρόμος,
γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.
………………………………………………………
Πάντα στὸ νοῦ σου νἄχῃς τὴν Ἰθάκη.
Τὸ φθάσιμον ἐκεῖ εἶν᾿ ὁ προορισμός σου.

Ἀλλὰ μὴ βιάζῃς τὸ ταξείδι διόλου.
Καλλίτερα χρόνια πολλὰ νὰ διαρκέσει.
………………………………………………………..
Ἡ Ἰθάκη σ᾿ ἔδωσε τ᾿ ὡραῖο ταξίδι.
Χωρὶς αὐτὴν δὲν θἄβγαινες στὸν δρόμο.
Ἄλλα δὲν ἔχει νὰ σὲ δώσει πιά.

Κι ἂν πτωχικὴ τὴν βρῇς, ἡ Ἰθάκη δὲν σὲ γέλασε.
Ἔτσι σοφὸς ποὺ ἔγινες, μὲ τόση πείρα,
ἤδη θὰ τὸ κατάλαβες ᾑ Ἰθάκες τί σημαίνουν.

Το λάτρεψα απ’ τον τίτλο και μόνο, πριν καν ακούσω την ανάλυσή της, γιατί με πήρε και με ταξίδεψε στην περιπετειώδη διαδρομή του βασιλιά της Ιθάκης Οδυσσέα, που – σπρωγμένος απ’ την λαχτάρα να φτάσει στον πατρογονικό του παράδεισο, το νησί του – πέρασε αψήφιστα τα εμπόδια και τους πειρασμούς που βρήκε μπροστά του.

– Αυτή είναι η διέξοδος, ο στόχος ζωής που θα βάζετε, η ”Ιθάκη” σας!.., ακούστηκε κάποια στιγμή παλλόμενη η φωνή της καθηγήτριάς μας. Είναι το σύμβολο του πεπρωμένου του κάθε ταξιδιώτη που την ονειρεύεται και για να φτάσει σ’ αυτήν πρέπει προηγουμένως να γευτεί την ευχαρίστηση και την γνώση που του προσφέρει η διαδρομή ως την κορυφή της… Μικρή σημασία έχει αν, όταν φτάσει εκεί, την βρει φτωχότερη από εκείνην που είχε πλάσει μες στο μυαλό του. Γιατί, έτσι κι αλλιώς, θα του φανεί πολύτιμη σαν κίνητρο όλου του ταξιδιού της επιστροφής του!..

– Και γιατί λέει ο ποιητής ότι είναι πολλές ”η Ιθάκες” στον τελευταίο στίχο, με το άρθρο στον ενικό; πετάχτηκε θαρρετά μια ξανθομάλλα απ’ το τρίτο θρανίο.

– Γιατί το ένα σηματοδοτεί τα πολλά. Δεν είναι ένας ο τόπος, στην ουσία, αλλά πολλοί αυτοί που έχουν τη δύναμη να προσελκύσουν τον ταξιδιώτη, για να πραγματώσει το πεπρωμένο του. Είναι πολλοί οι στόχοι που μπορεί να βάλει στη ζωή του. Όταν πετύχει τον έναν, συνεχίζει την πορεία προς έναν υψηλότερο στόχο… ”Η Ιθάκες” τού δίνουν το κίνητρο για να μπορέσει να ανταπεξέλθει στις ανάγκες της ζωής του και στα υψηλά οράματα που θέτει…, της απάντησε η καθηγήτρια με κουρασμένη φωνή και γύρισε να καθίσει στην έδρα, όταν την πρόλαβε μια απορία μαθήτριας, που μας ξάφνιασε στην κυριολεξία.

– Κι αν όλοι οι ταξιδιώτες μαζί βάλουν για στόχο την ίδια ”Ιθάκη”, τι μέλλει γενέσθαι, τελικά; ρώτησε προβληματισμένη.

– Ωωω!.., αναφώνησε σαστισμένη η καθηγήτρια μπλέκοντας και ξεμπλέκοντας τα δάχτυλά της από αμηχανία.

Έγινε ολιγόλεπτη σιωπή. Μα γρήγορα εκείνη, βλέποντας τα μάτια των κοριτσιών να είναι καρφωμένα επάνω της, έδωσε την απάντησή της.

– Αν συμβεί αυτό, ο στόχος θα είναι ευκολότερος – πιστεύω – χάρη στη σύμπνοια που θα υπάρχει…, γιατί όπως είπαμε επανειλημμένα…

– Εν τη ενώσει η ισχύς, φώναξαν χορωδιακά όλες μαζί, σαν να ήταν συνεννοημένες,

– Αυτό ακριβώς, είπε χαμογελώντας η καθηγήτρια και το πιο τρανταχτό παράδειγμα γι’ αυτό που λέτε είναι η γιορτή που θα γιορτάσουμε σε λίγες μέρες, στις 28 Οκτωβρίου!..

Από εκείνην τη στιγμή κι ύστερα, η συζήτηση για την ‘Ιθάκη’ πέρασε σε δεύτερο πλάνο δίνοντας τη σκυτάλη της σπίθας της στην εθνική επέτειο που πλησίαζε εν χορδαίς και οργάνοις… Ο συνειρμός επιτεύχθηκε με τον πιο φυσικό τρόπο. Η ομόθυμη στόχευση των Ελλήνων στην υψηλότερη κορυφή, όπου τους περίμενε η Νίκη, έφερε το Αλβανικό Έπος, τη δόξα του ’40…

Έγινε ξαφνικά ησυχία. Ύστερα πήρε πάλι τον λόγο η καθηγήτρια κι άρχισε να αφηγείται συγκινημένη τα αξέχαστα γεγονότα εκείνης της εποχής, χωρίς να μπορεί να κρύψει τον τόνο της περηφάνιας στην αλλοιωμένη φωνή της. Όταν τελείωσε την αναδρομή, σηκώθηκε μηχανικά απ’ την έδρα της, Το βλέμμα της μόλις που άγγιξε τα μαλλιά των κοριτσιών κι έμεινε εκεί για πολλή ώρα.

– Ήταν η ανδρεία τους καταπληκτική και η αντίστασή τους καταπληκτικότερη…, είπε με βραχνιασμένη φωνή. Ήταν άνθρωποι με ψυχή, με φωτισμένη και γυμνασμένη φιλοπατρία, με πρωτόγνωρο ηρωισμό και διάθεση αυτοθυσίας!.. Κι όμως, όταν ξεκίνησαν να πολεμήσουν τον Ιταλό εισβολέα, οι πιο πολλοί απ’ αυτούς ήταν απλοί, καθημερινοί άνθρωποι, ασήμαντοι και ταπεινοί, νοικοκυραίοι της διπλανής πόρτας, βοσκοί, ψαράδες, αγρότες, τεχνίτες, που έγιναν ένα με τους πλούσιους, τους πολέμαρχους, τους ‘οδηγούς’ και τους μορφωμένους..

› Αααχ!.. Ο λαός μας ανέβηκε τότε την πιο ψηλή κορφή της ζωής του, παιδιά, για να βρει την ”Ιθάκη”, την ελευθερία του! Δοκιμάστηκε κυριολεκτικά ”εν πυρί, ως χρυσός εν χωνευτηρίω” και άντεξε χάρη στους ηρωικούς νεκρούς του, που τον κράτησαν ενωμένο μέχρι το τέλος… Ας είναι ήσυχες οι ψυχές τους στην αθανασία και μακάρια τα οστά τους όπου αναπαύονται…, κατέληξε συγκινημένη.

– Ήταν κι ο παππούς μου ανάμεσά τους, κυρία!.. Έπεσε πολεμώντας στο Πόγραδετς, πετάχτηκε μια μαθήτρια απ’ τα πίσω θρανία σπάζοντας τον μονόλογο από καθέδρας και την ίδια στιγμή βρήκαν την ευκαιρία να πάρουν το λόγο και άλλες.

Η καθηγήτρια χαμογέλασε απαλά και, κουνώντας το κεφάλι με κατανόηση, τις άφησε να ξεσπάσουν τον ενθουσιασμό τους.

– Εμένα πολέμησε στους Αγίους Σαράντα και στην Πρεμετή!.., είπε με περηφάνια η διπλανή της.

– Ο δικός μου στην Μόροβα και την Κορυτσά!..

– Ο δικός μου πολέμησε στην Χειμάρρα κι ένα χρόνο αργότερα στο ύψωμα 731 με τον Ταγματάρχη Κασλά!..

– Ο αδελφός της γιαγιάς μου ήτανε κελευστής στην φρεγάτα ”Έλλη”, που βυθίστηκε στο λιμάνι της Τήνου, πριν ξεκινήσει ο πόλεμος με τους Ιταλούς!..

– Κι ο θείος της μάνας μου υπηρετούσε στο ”Λάμπρος Κατσώνης”!.. Από ‘κει τον έστειλαν στον ”Πρωτέα” λίγες μέρες πριν τον βυθίσουνε…

– Παα!.. Ήταν πολύ άτυχος, τότε, γιατί ο ”Πρωτέας” – απ’ ό,τι ξέρω, ακολούθησε γρήγορα τον ‘Κατσώνη’ στην μοίρα του, βομβαρδισμένος απ’ τα ιταλικά αεροπλάνα…, παρενέβη με δραματικό τόνο η καθηγήτρια.

– Ο αδελφός του παππού μου, κυρία, ήταν αξιωματικός στον ‘Νηρέα’ κι ύστερα στον ‘Παπανικολή’, που βούλιαξε πολλά δικά τους καταδρομικά και υποβρύχια!.., είπε με καμάρι μια καινουργιοφερμένη στην τάξη.

– Σσσ… σσσ… ! Ησυχάστε, τώρα !.., Ησυχάστε!.., έκανε κουρασμένη η καθηγήτρια βλέποντάς τες να φλυαρούν αναστατωμένες.
Έγινε λίγων λεπτών σιγή σε ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα. Η φιλόλογος γύρισε στην έδρα της ρίχνοντας φευγαλέα ματιά στο ρολόι του τοίχου, που κρεμόταν πάνω απ’ τον πίνακα.

Απ’ την ψηλή καρέκλα της έφερε ένα γύρο στην τάξη, που μπλέβιζε απ’ τις μαθητικές ποδιές των κοριτσιών. Τα μάτια τους άστραφταν από έξαψη και τα μάγουλά τους ήταν αναψοκοκκινισμένα. Η καθηγήτρια έβγαλε έναν μικρό αναστεναγμό και τις χάιδεψε στοργικά με το βλέμμα της.

Στη σκέψη της ήρθε ασυναίσθητα ένα απόσπασμα που τη συγκίνησε απ’ το χρονικό της Κατίνας Παπά, που διάβασε τελευταία:

”… Ο καλός εκπαιδευτικός πρέπει να είναι ένας φυσικός και ανυπόκριτος άνθρωπος… Να φέρεται στα παιδιά όπως θα φερόταν και στα δικά του, αν είχε, ή στους καλύτερους φίλους του: με στοργή, με καλοσύνη, με ευγένεια. Τότε γίνονται αμέσως και τα παιδιά καλά και ευγενικά και αφήνονται στα χέρια του έτσι όπως αφήνονται και στα χέρια της μητέρας τους ή της μεγαλύτερης αδελφής τους…”

Ένα ανεπαίσθητο χαμόγελο άνθισε στα χείλη της στη σκέψη αυτή. Πήρε το μητρικό της βλέμμα απ’ τις μαθήτριες και το περιέφερε στις γιορτινές αφίσες που στόλιζαν τους τέσσερις τοίχους. Ύστερα, με τόνο θριαμβικό που δονούνταν από περηφάνια, άρχισε πάλι να μιλά για τους ήρωες του ’40 και εκείνους που ύψωσαν το ανάστημά τους στους Γερμανούς κατακτητές ένα χρόνο αργότερα…

– Μετά το ‘ΟΧΙ’ του Μεταξά στον θρασύδειλο Μουσολίνι, είχαν αποφασίσει όλοι να μη γυρίσουν πίσω στην πατρίδα τους, αν δεν έριχναν τον εχθρό στη θάλασσα…, είπε κάποια στιγμή με λυγισμένη φωνή και συνέχισε.

› Αυτή η αδάμαστη θέλησή τους για νίκη ήταν το μυστικό της επιτυχίας τους, το μυστικό του ηρωισμού τους. Ήταν το φυτίλι που άναψε, για να ολοκληρωθεί η θυσία τους το 1941 με την Αντίστασή τους στην γερμανική Κατοχή, που σημάδεψε τους Έλληνες και την Ελλάδα…

› Για χάρη αυτής τσακίστηκαν χέρια, πελεκίστηκαν πόδια, μάτωσαν κορμιά και ψυχές, πέθαναν απ’ την πείνα μικροί και μεγάλοι, γίναν χαλάσματα οι περιουσίες τους, ανασκάφτηκαν χωριά, κουρσεύτηκαν αγαθά, ρημάχτηκαν σπίτια, μετατράπηκε όλη η χώρα σε ερείπια πάνω από αμέτρητους τάφους…

› Έτσι πέτυχε η Ελλάδα τον άθλο της! Μ’ ένα μεγάλο ”ΝΑΙ” στο κάλεσμα της πατρίδας κι ένα μεγάλο ‘ΟΧΙ’ στον φασισμό, που μας χτύπησε την πόρτα ξεδιάντροπα, για να μας κατακτήσει. Έτσι έφτασε μ’ αναμμένο πυρσό στην Ανάσταση μεθυσμένη απ’ τον ηρωισμό των παιδιών της, που τραγουδούσαν θαρρετά τη ζωή ακόμα κι όταν χόρευαν τον χορό του θανάτου μαζί της…

Σταμάτησε ν’ ανασάνει απ’ τη συγκίνηση. Ύστερα, μ’ έναν αναστεναγμό, έβγαλε από την τσάντα της ένα κομμάτι χαρτί, για να μας διαβάσει. Αργότερα θα μάθαινα από την ίδια πως ήταν το τέλος ενός αφιερώματος του Στρατή Μυριβήλη για το πνεύμα της εθνικής επετείου, σε έκδοση της ”Εργατικής Εστίας”.

Από εκεί το πήρα κι εγώ και καταγράφω τα σημαντικότερα προσαρμόζοντας μόνο τους τόνους και την ορθογραφία του στη σύγχρονη έκφανση της Γραμματικής μας:

”… Όσο ζει η Φυλή αυτή, η 28η του Οχτώβρη θα καίγει μέσα της άσβηστη φλόγα. Και σαν ξανάρθουν τα δίσεχτα χρόνια και ο άνθρωπος κινδυνέψει ακόμα μια φορά να χάσει την αξιοπρέπειά του, η ελληνική φωτιά, που δεν σβήνει κάτω από τη στάχτη του χρόνου, θα περιμένει πάλι την ώρα της για να φωτίσει την έντρομη πανανθρώπινη ψυχή στο δρόμο της αρετής και της λευτεριάς, στο δρόμο της περηφάνιας, στης τιμής το δρόμο…

› … Σαν Φυλή σταθήκαμε άξιοι της ιστορίας μας. Τώρα είναι το χρέος μας σαν άτομα να σταθούμε άξιοι της Φυλής μας. Ψηλά τις καρδιές οι Πανέλληνες. Και ψηλά τις Σημαίες!..”

Οι μαθήτριες σηκώθηκαν όρθιες χειροκροτώντας τον καταπληκτικό επίλογο, μα το χειροκρότημά τους χάθηκε μέσα στο θορυβώδες κουδούνισμα του επιστάτη, που αντηχούσε παρατεταμένα. Η πόρτα άνοιξε στο δευτερόλεπτο και ξεχύθηκαν όλες έξω για το μεγάλο τους διάλειμμα…

Κρινιώ Καλογερίδου (Βούλα Ηλιάδου, συγγραφέας)

ΑΦΗΓΗΜΑ

Με αντίσταση μυθική και γυμνασμένη φιλοπατρία!..

Περπατούσε αμίλητη και σκεπτική το δρομάκι που οδηγούσε στην έξοδο από το σχολείο. Μόνο την τελευταία στιγμή, σαν έφτασε στην αυλόπορτα, μια ακατάσχετη ανάγκη τη σταμάτησε και δεν την άφησε να συνεχίσει.

Ο Σύλλογος των καθηγητών είχε βγει σε πυκνή γραμμή στο πεζοδρόμιο χαλαρός και ευδιάθετος, γιατί — με το πέρας της σχολικής γιορτής — του έμενε μια μέρα ξεκούρασης, η μέρα της 28ης Οκτωβρίου.

Με μέτωπο προς την πλάτη του Διευθυντή, η καινούργια φιλόλογος στάθηκε αναποφάσιστη για λίγο βλέποντας την μικρή ανθρώπινη αλυσίδα να ανοίγει σαν βεντάλια μπροστά της και τους συναδέλφους της να σκορπούν στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, όπου είχαν παρκάρει τα αυτοκίνητά τους.

Ο Διευθυντής, σαν να τη θυμήθηκε την τελευταία στιγμή, γύρισε προς το μέρος της με ερωτηματικό βλέμμα. Εκείνη τον καθησύχασε και δικαιολογήθηκε ότι έπρεπε να γυρίσει πίσω γιατί είχε αφήσει ξεκλείδωτη την Αίθουσα Βιβλιοθήκης, της οποίας την ευθύνη είχε αναλάβει.

Ο Λυκειάρχης συγκατένευσε θετικά με χαμόγελο και αφού της ευχήθηκε προκαταβολικά τα ”Χρόνια Πολλά” για την εθνική επέτειο της επόμενης μέρας, απομακρύνθηκε με αργό βηματισμό ανταλλάσσοντας ευχές με τους άλλους που αποχωρούσαν.

Η Θάλεια Καλογερά (όπως έλεγαν την νεοφερμένη καθηγήτρια) έκανε επιτόπια στροφή ανακουφισμένη και, αφού ανέβηκε βιαστικά τα λίγα σκαλιά στον προαύλιο χώρο, πέρασε την τζαμαρία εισόδου και κατευθύνθηκε στο Αναγνωστήριο όπου στεγαζόταν η ιστορική βιβλιοθήκη, παρέα με ένα τραπέζι σκεπασμένο με πράσινη τσόχα και λίγα θρανία παλαιότητας τα οποία κρατήθηκαν σαν κειμήλια απ’ τους διευθυντές του σχολείου.

Ήταν και δεν ήταν μόνη της στο άδειο από μαθητές και καθηγητές σχολείο εκείνη τη στιγμή, γιατί ο θόρυβος απ’ τις σκούπες και τους κουβάδες έκανε αισθητή την παρουσία των καθαριστριών στους ορόφους του.

Μπήκε στην Αίθουσα βιαστικά και άνοιξε τα παράθυρα για να διώξει τη μυρωδιά της κλεισούρας και των χάρτινων κιβωτίων με τα καινούρια βιβλία τα οποία είχε καταγράψει στα Εισερχόμενα του Πρωτοκόλλου νωρίς το πρωί.

Τα αράδιασε στα ράφια των μικρών βιβλιοθηκών δίπλα στην ιστορική βιβλιοθήκη με βάση τη θεματολογία τους και ύστερα πλησίασε με ανυπομονησία τα σαθρωμένα απ’ τον χρόνο θρανία που έμοιαζαν προπολεμικά, με χασματιές εδώ κι εκεί έτοιμες να καταπιούν στυλούς και μολύβια.

Ήταν ξύλινα όλα με ψηλά πόδια, ξεπεταγμένα καρφιά και μισοσβησμένο το πράσινο χρώμα απ’ τις χαρακιές των μαθητών, τις στάμπες με τα ονόματα και τα ”σκονάκια” που ανάδιναν… ιστορία.

Στη σκέψη και μόνο ότι ίσως να είχαν καθίσει σ’ αυτά κορίτσια ή αγόρια της εποχής του ’40, ανατρίχιασε. Κάθισε στο πιο πολύπαθο συγκρατώντας τη συγκίνησή της κι άρχισε να διαβάσει ψιθυριστά τις ιστορικές μαθητικές ”μαρτυρίες” που ήταν γραμμένες ή χαραγμένες στην επιφάνεια του παλιού θρανίου:

«Νά πεθάνωμεν, ἀλλά ὡς Ἓλληνες!..»

«Ὦ παῖδες Ἑλλήνων, ἴτε…!»

«Κορυτσά! Χειμάρρα!… Ἀργυρόκαστρο!.. Άγιοι Σαράντα!..»

«Ζήτω ἡ Βόρειος Ήπειρος!»

«Ἓλλη!.. Πρωτέας!.. Νηρέας!.. Τρίτων!.. Κατσώνης!.. Παπανικολής!.. »

«Στρατηγός Στανωτάς» — «Ὑποστράτηγος Κατσιμήτρος» — «Συνταγματάρχης Δαβάκης» — «Ὓψωμα 731: Ταγματάρχης Κασλάς» — «Ταγματάρχης Κωστάκης» — «Αέρααα!!!»

«Τρίτων: Κοντογιάννης» — «Παπανικολής: Μακρίδης» — «Ὑποσμηναγός Μητραλέξης… » –

”Ήταν και άλλοι. Κι άλλοι πολλοί…”, σκεφτόταν πυρετικά η καθηγήτρια με τραβηγμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου της, σαν να ζητούσε να τους θυμηθεί όλους. ”Δοκιμάστηκαν όλοι ‘εν πυρί, ως χρυσός εν χωνευτηρίω’ και άντεξαν χάρη στην ενότητα και τον ηρωισμό τους!.. ”, ψιθύρισε με λυγισμένη φωνή σαν να απευθυνόταν στα απόντα παιδιά των ιστορικών θρανίων.

Έγειρε προς τα πίσω το κεφάλι της μ’ ένα ρίγος λεπτό συγκίνησης. Μια ακαθόριστη αίσθηση την είχε κυριέψει, που της έδινε την εντύπωση ότι κουδούνιζε διάχυτο στην αίθουσα το ”παρών” των παλιών μαθητών για τους πεσόντες ήρωες του ’40.

”Αχ αυτός ο λαός, ο λαός μας, πόσο ηρωικά πολέμησε υπέρ των βωμών και των εστιών του!”, αναλογίστηκε εκστατική. ”Είχε αντίσταση μυθική χάρη στην γυμνασμένη φιλοπατρία του, που του καλλιέργησε πνεύμα αυτοθυσίας. Έτσι οι απλοί άνθρωποι του χθες, μορφωμένοι και αμόρφωτοι, έγιναν την επαύριο ήρωες στο πεδίο της μάχης πλάι στους στρατιωτικούς τους ηγέτες. Τσάκισαν τα χέρια και τα πόδια τους, μάτωσαν τα κορμιά και τις ψυχές τους, μα στο τέλος νίκησαν όλοι μαζί μ’ ένα μυριόστομο ”ΟΧΙ” στο στόμα!”

Μια γλυκιά ζάλη τη συνεπήρε και σηκώθηκε παραπατώντας σαν μεθυσμένη. Μεθυσμένη απ’ τον ηρωισμό των Ελλήνων που τραγουδούσαν θαρρετά τη ζωή, ακόμα κι όταν χόρευαν τον χορό του θανάτου μαζί της.

Ένας θόρυβος κάπου κοντά την επανέφερε στην πραγματικότητα που λίγο έλειπε να την τρομοκρατήσει.

”Ο άρπαγας εξ Ανατολών απειλεί να σβήσει τον Ελληνισμό κάτω απ’ τη στάχτη του χρόνου με τη δύναμη της πυγμής του”, σκεφτόταν. ”Και το ερώτημα είναι, αν η φωτιά της φιλοπατρίας και της αξιοπρέπειας που πύρωνε το ’40 στα στήθη των Ελλήνων, άφησε πίσω σε μας κάτι από την ανδρεία και τον πατριωτισμό τους”…

Χαμογέλασε αμήχανα, φέρνοντας ασυναίσθητα στο μυαλό της την καταληκτική φράση του λόγου του Μυριβήλη ”για την 28η του Οχτώβρη”, όπως τον διάβασε κάποτε σε παλιά έκδοση της ”Εργατικής Εστίας”:

– […] Σαν Φυλή σταθήκαμε άξιοι της ιστορίας μας. Τώρα είναι χρέος μας σαν άτομα να σταθούμε άξιοι της Φυλής μας. Ψηλά τις καρδιές οι Πανέλληνες και ψηλά τις Σημαίες!..

Ανατρίχιασε σύγκορμη. Ένιωσε ξαφνικά την ανάγκη να θερμάνει τις καρδιές των μαθητών της ανυψώνοντας το φρόνημά τους με τα ζωντανά πρότυπα του ’40 που παρέμεναν υψηλά παραδείγματα αυταπάρνησης και θυσίας για την πατρίδα.

”Πρέπει να είμαστε έτοιμοι να δώσουμε ένα αλησμόνητο μάθημα στον Τούρκο διεκδικητή, αν επιχειρήσει να μας αιφνιδιάσει”, είπε φωναχτά και κατευθύνθηκε προς την πόρτα ψύχραιμη και αποφασισμένη.

Κρινιώ Καλογερίδου