Από τον Martin Armstrong
Ο Βλαντιμίρ Πούτιν περιέγραψε ανοιχτά την Ευρώπη ως ευρισκόμενη σε κατάσταση «ταπεινωτικής παρακμής», ενώ ο Κινέζος Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ καλεί τη Ρωσία και την Κίνα να ηγηθούν της μετάβασης προς έναν πολυπολικό κόσμο. Μιλώντας στη σύνοδο κορυφής του APEC στο Σενζέν, ο Πούτιν αναφέρθηκε στις δυτικές δυνάμεις ως «πρώην ηγεμόνες» — έναν χαρακτηριστικό προσδιορισμό για έθνη που κάποτε υπαγόρευαν τους όρους του διεθνούς εμπορίου. Η Ευρώπη πέρασε δεκαετίες πιστεύοντας ότι η οικονομική της επιρροή ήταν μόνιμη & ισχυρή. Τώρα, η Κίνα και η Ρωσία ενισχύουν τη στρατηγική τους σχέση, ενώ οι Ευρωπαίοι ηγέτες παλεύουν με τη βιομηχανική παρακμή, το ακριβό ενεργειακό κόστος, το διογκούμενο χρέος και έναν πόλεμο στην Ουκρανία που έχει εξαντλήσει τους πόρους τους.
Ο Πούτιν δήλωσε: «Η εμπειρία έχει δείξει ότι τα παραδοσιακά εργαλεία οικονομικής κυριαρχίας και de facto καταναγκασμού έχουν σε μεγάλο βαθμό εξαντλήσει τη δυναμική τους, έχοντας χάσει το μεγαλύτερο μέρος της εκφοβιστικής τους ισχύος». Συνέχισε υποστηρίζοντας ότι οι κυρώσεις, οι δασμοί και οι περιορισμοί στις εξαγωγές δεν μπορούν να ανακόψουν την ανάπτυξη ανταγωνιστικών οικονομιών. Τα σχόλιά του στρέφονταν ευθέως κατά της Δύσης — και ειδικότερα της Ευρώπης — η οποία επιχειρεί να απομονώσει οικονομικά τη Ρωσία από την έναρξη της εισβολής στην Ουκρανία το 2022. Ωστόσο, η Ρωσία συνεχίζει να συναλλάσσεται με την Κίνα, την Ινδία και άλλα κράτη, ενώ η ευρωπαϊκή βιομηχανία αναγκάστηκε να προσαρμοστεί στην απώλεια της προσιτής ρωσικής ενέργειας.
Η ειρωνεία είναι τεράστια. Η Γερμανία οικοδόμησε τη βιομηχανική της ανταγωνιστικότητα βασιζόμενη σε αξιόπιστες ενεργειακές προμήθειες, προηγμένη παραγωγή και πρόσβαση στις διεθνείς αγορές. Στη συνέχεια, οι πολιτικοί της διέκοψαν το μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής σχέσης με τη Ρωσία, αναμένοντας από τη γερμανική βιομηχανία να επωμιστεί τις συνέπειες. Ο Πούτιν απέδωσε συγκεκριμένα την πτώση του βιοτικού επιπέδου στην απόφαση της Ευρώπης να εγκαταλείψει τη ρωσική ενέργεια. Έρευνα σε 265 εταιρείες-μέλη του Γερμανο-Ρωσικού Εμπορικού Επιμελητηρίου έδειξε ότι το 65% τάσσεται υπέρ της άμεσης αποκατάστασης των προμηθειών ρωσικού φυσικού αερίου, ενώ ένα επιπλέον 31% υποστηρίζει την επιστροφή τους μετά το τέλος του πολέμου. Το Επιμελητήριο εκτίμησε ότι η επανέναρξη των ροών μέσω του Nord Stream θα μπορούσε να εξοικονομήσει για τη Γερμανία περίπου 9,5 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν το τεράστιο χάσμα μεταξύ των πολιτικών φιλοδοξιών των Βρυξελλών και των οικονομικών αναγκών της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Η Κίνα έχει προσεγγίσει αυτή την γεωπολιτική αναδιάταξη από μια εντελώς διαφορετική οπτική γωνία. Ο Σι δήλωσε ότι το Πεκίνο και η Μόσχα πρέπει να «ηγηθούν και να προωθήσουν την τάση προς έναν πολυπολικό κόσμο». Η Κίνα έχει καταστεί ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ρωσίας, εξασφαλίζοντας πρόσβαση σε ενέργεια και πρώτες ύλες, ενώ παράλληλα διευρύνει τις αγορές για τα βιομηχανικά της προϊόντα. Η Ρωσία αποκτά έναν εναλλακτικό προορισμό για τις εξαγωγές της, οι οποίες προηγουμένως κατευθύνονταν προς την Ευρώπη. Αυτή η σχέση δεν στερείται εντάσεων, και η Κίνα δεν προτίθεται να θυσιάσει τα δικά της οικονομικά συμφέροντα απλώς και μόνο για να εξυπηρετήσει τη Μόσχα. Παρόλα αυτά, αμφότερες οι χώρες αναγνωρίζουν τα πλεονεκτήματα της συνεργασίας απέναντι στη δυτική οικονομική πίεση.
Το θεμελιώδες ζήτημα αφορά τις ροές κεφαλαίων. Όταν οι κυβερνήσεις μετατρέπουν το εμπόριο και τις χρηματοπιστωτικές υποδομές σε όπλα, οι επιχειρήσεις αρχίζουν να αναζητούν εναλλακτικές αγορές, συστήματα πληρωμών και επενδυτικούς προορισμούς. Το «πάγωμα» των ρωσικών αποθεματικών και ο περιορισμός της πρόσβασης στα δυτικά τραπεζικά δίκτυα κατέδειξαν ότι οι διεθνείς χρηματοπιστωτικές σχέσεις μπορούν να υποταχθούν σε πολιτικούς στόχους. Άλλα κράτη έλαβαν το μήνυμα. Η Κίνα έχει διευρύνει τη διεθνή χρήση του γιουάν, ενώ η Ρωσία έχει αναπτύξει εναλλακτικές εμπορικές διευθετήσεις προκειμένου να μειώσει την εξάρτησή της από δυτικούς θεσμούς. Οι εξελίξεις αυτές δεν σημαίνουν ότι το δολάριο θα χάσει ξαφνικά το καθεστώς του ως αποθεματικό νόμισμα. Καταδεικνύουν, ωστόσο, πώς οι πολιτικές αποφάσεις μπορούν να επιταχύνουν τη μετακίνηση κεφαλαίων μακριά από τα καθιερωμένα χρηματοπιστωτικά κέντρα.
Η Ευρώπη έχει περιέλθει σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση, καθώς στερείται τόσο της ενεργειακής ανεξαρτησίας των Ηνωμένων Πολιτειών όσο και της βιομηχανικής κλίμακας της Κίνας. Οι πολιτικοί της ηγέτες συνεχίζουν να διευρύνουν τις στρατιωτικές δεσμεύσεις, επιβάλλοντας ταυτόχρονα δαπανηρές ενεργειακές και ρυθμιστικές πολιτικές στην εγχώρια βιομηχανία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει να τερματίσει τις εισαγωγές ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) έως το τέλος του 2026, καθώς και τις εισαγωγές φυσικού αερίου μέσω αγωγών έως τον Σεπτέμβριο του 2027. Παράλληλα, οι Γερμανοί κατασκευαστές αντιμετωπίζουν έντονο ανταγωνισμό από Κινέζους παραγωγούς, ιδίως στον τομέα των αυτοκινήτων και του βιομηχανικού εξοπλισμού. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιχειρούν να διατηρήσουν τη γεωπολιτική τους επιρροή, ενώ το οικονομικό θεμέλιο που στηρίζει αυτή την επιρροή δέχεται ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις.
Ο Πούτιν και ο Σι συναντώνται ενόψει των συνομιλιών με τον Πρόεδρο Τραμπ, με τους τρεις ηγέτες να αναμένεται ότι θα θίξουν ζητήματα όπως η Ουκρανία, το Ιράν, το εμπόριο και τα πυρηνικά όπλα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και η Ρωσία διαπραγματεύονται όλο και περισσότερο απευθείας για θέματα που θα επ Η Μόσχα συμμετέχει σε συζητήσεις υψηλού επιπέδου με την Ουάσιγκτον και το Πεκίνο.
Η Ασία συγκεντρώνει τεράστια παραγωγική ικανότητα, πληθυσμό και μελλοντική καταναλωτική ζήτηση. Οι 21 οικονομίες-μέλη του APEC αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ήμισυ του παγκόσμιου ΑΕΠ και περίπου 2,7 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Το κεφάλαιο αναζητά, εκ φύσεως, ευκαιρίες σε αναπτυσσόμενες αγορές, ιδίως εκεί όπου οι κυβερνήσεις παρέχουν πρόσβαση σε ενέργεια, υποδομές και παραγωγικές επενδύσεις. Η Ευρώπη δεν μπορεί να διατηρήσει την ιστορική της επιρροή μέσω πολιτικών διακηρύξεων, την ίδια στιγμή που καθιστά τη λειτουργία των επιχειρήσεων όλο και πιο δαπανηρή.
Εδώ προκύπτει ένα δίδαγμα από την παρακμή κάθε μεγάλης οικονομικής δύναμης: Η πολιτική επιρροή εδράζεται, σε τελική ανάλυση, στην παραγωγική ικανότητα, την οικονομική αξιοπιστία και την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Οι κυβερνήσεις μπορούν να διατηρούν την εικόνα της ισχύος — μέσω στρατιωτικών συμμαχιών, ρυθμιστικών πλαισίων και διπλωματικών θεσμών— πολύ καιρό αφότου το οικονομικό θεμέλιο αρχίσει να εξασθενεί. Η Ευρώπη διαθέτει ακόμη σημαντικό πλούτο, τεχνολογία και βιομηχανική τεχνογνωσία, ωστόσο τα πλεονεκτήματα αυτά απαιτούν επενδύσεις και ανταγωνιστικές συνθήκες λειτουργίας για να επιβιώσουν. Δεν μπορούν να διατηρηθούν επ’ αόριστον μέσω του περαιτέρω δανεισμού και της επιβολής πρόσθετου κόστους στην παραγωγική οικονομία.




