Η αντίληψη ότι η πράσινη μετάβαση περνά σταθερά μέσα από την «τσέπη» του καταναλωτή δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί. Η νεόφερτη έννοια της ενεργειακής φτώχειας, η ανεπαρκής δηλαδή πρόσβαση των νοικοκυριών σε ενεργειακές υπηρεσίες(θέρμανση, φωτισμός) και τα υψηλά λειτουργικά έξοδα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, είναι αποτέλεσμα των υψηλών τιμών ενέργειας καθώς επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα ολόκληρης της εγχώριας οικονομίας και την αγοραστική δύναμη του καταναλωτή. Ωστόσο η βιώσιμη ανάπτυξη, εκτός από το ενδιαφέρον για την προστασία του περιβάλλοντος με τη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα, ενσωματώνει πολιτικές οι οποίες αποσκοπούν στην αύξηση της κοινωνικής ευημερίας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat (διάγραμμα 1), το κατά κεφαλήν ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της Ελλάδος και η πορεία του πληθωρισμού παρουσίαζε μικρές αυξομειώσεις μέχρι το 2020. Από το 2020 και έπειτα τα αγαθά και οι υπηρεσίες παρουσιάζουν μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση σε σχέση με τα εισοδήματα των καταναλωτών, κάτι που οφείλεται εν μέρει στην ύπαρξη αρνητικών εξωτερικοτήτων, όπως η πανδημία του Covid-19 και η ενεργειακή κρίση που επέφερε η σύγκρουση της Ρωσίας με την Ουκρανία. Παρόλο που παρατηρείται μια τάση σύγκλισης των δύο μεγεθών συνεχίζεται να διατηρείται ο εναρμονισμένος δείκτης καταναλωτή σε υψηλότερα επίπεδα από το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ, οδηγώντας στο συμπέρασμα ότι το βάρος του πληθωρισμού επιφορτίζει τους καταναλωτές.
Διάγραμμα 1. Σύγκριση του Πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας με τον
εναρμονισμένο δείκτη τιμών καταναλωτή (δηλαδή την πορεία του
πληθωρισμού). Τα στοιχεία αντλήθηκαν από τη Eurostat.
Ο κλάδος της ενέργειας, ο οποίος αποτελεί βασικό ρυθμιστή της ανάπτυξης, επηρεάζει τόσο την ανταγωνιστικότητα της εγχώριας οικονομίας όσο και την ευημερία του καταναλωτή, ανάλογα με τις αυξομειώσεις του πληθωρισμού που λαμβάνουν χώρα στη χρηματιστηριακή αγορά ενέργειας. Η κατεύθυνση και το ύψος του πληθωρισμού συμβαδίζει με την κατεύθυνση και το ύψος των τιμών στη χονδρική αγορά ενέργειας στους αντίστοιχους μήνες, όπως αποτυπώνεται και στο διάγραμμα 2. Οι αυξομειώσεις του πληθωρισμού στον κλάδο της ενέργειας σε συνδυασμό με τις περικοπές ισχύος των μονάδων ΑΠΕ όχι μόνο αποθαρρύνουν τους νέους επενδυτές αλλά αμφισβητούν συγχρόνως την αποτελεσματικότητα της αγοράς ενέργειας. Συμπερασματικά τα εισοδήματα των καταναλωτών δεν επαρκούν για την κάλυψη των νέων αυξήσεων στις τιμές ενέργειας, ενώ το κόστος ενέργειας επιδρά ανησυχητικά σε όλους τους κλάδους της οικονομίας(διάγραμμα1, διάγραμμα 2).
Διάγραμμα 2. Πληθωριστικές πιέσεις στον τομέα της ενέργειας για το τελευταίο έτος
ανά μήνα. Τα στοιχεία αντλήθηκαν από τη Eurostat.
Παρά τις προσπάθειες που γίνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο ώστε να ρυθμιστούν οι υψηλές τιμές ενέργειας, η απειλή της ενεργειακής φτώχειας είναι υπαρκτή . Σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να υπάρχουν κοινωνικές θυσίες για την επίτευξη της πράσινης μεγέθυνσης. Το υψηλό κόστος ενέργειας, το οποίο αποτυπώνει την ανάγκη βιωσιμότητας των πράσινων επενδύσεων, δεν επιτρέπει στην κοινωνική ευημερία να αναπτύσσεται ισότιμα, ενώ η δέσμευση των καταναλωτών μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων περιορίζει την κινητικότητά τους με αποτέλεσμα η αγορά ενέργειας να στερείται τα πλεονεκτήματα του ανταγωνισμού. Όταν οι καταναλωτές έχουν την δυνατότητα συχνής αλλαγής παρόχου και επιλογής κατανάλωσης ενέργειας εκτός της ζώνης αιχμής, τότε πυροδοτείται ο ανταγωνισμός και θωρακίζεται η ευημερία τους.
Η βιώσιμη ανάπτυξη έρχεται να καταργήσει τη μονοδιάστατη οικονομική ανάπτυξη, η οποία αγνοούσε την αξία του περιβάλλοντος και τις ανάγκες της κοινωνίας, επαναπροσδιορίζοντας τον ρόλο μιας επιχείρησης στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Η ύπαρξη αυστηρών ελέγχων και η καλλιέργεια μιας αλληλέγγυας σχέσης μεταξύ των δυνάμεων της αγοράς, απομακρύνει όλα τα μονοπωλιακά χαρακτηριστικά καθιστώντας τον καταναλωτή ρυθμιστικό και όχι προστατευόμενο παράγοντα της αγοράς.
Νικολάου Πέτρος
Οικονομολόγος
BA, BSC, MBA
Ζαχαρόπουλος Φώτης
Ειδικός σε ζητήματα σχεδιασμού και ρύθμισης ενεργειακών αγορών
π. Μέλος ΔΣ ΔΑΠΕΕΠ ΑΕ.
