(Ξενίας δεσποτικής και αθανάτου τραπέζης, εν υπερώω τόπω ταις υψηλαίς φρεσί, πιστοί, δεύτε απολαύσωμεν – Μ. Τετάρτη Εσπέρας)
ΜΕΡΟΣ Δ΄ (Διευκρινήσεις)
α) Περί Νηστείας Σαββάτου (από έλαιο)
Η Εκκλησία πάντοτε φροντίζει για την ανάπτυξη ορθής (Ορθόδοξης) πνευματικής συνειδητότητας, ως εκδήλωση της αγάπης της για τον άνθρωπο.
Γράψαμε κάποια άρθρα ως μια μικρή βοήθεια και όχι ως προσπάθεια να κερδίσουμε «ανάστημα», όπως κάνουν ορισμένοι κρυπτώνυμοι ή επώνυμοι στα σχόλιά τους, στις παρεμβάσεις τους, όταν ειναι μη καλοπροαίρετες. Να γίνονται σχόλια εποικοδομητικά, φανερώνοντας πράγματι ήθος εν Χριστώ (Ορθόδοξο).
Διατυπώθηκε (ως απορία;) περί νηστείας Σαββάτου και καταλύσεως ή όχι ελαίου σ’ αυτό.
Να υπογραμμίσουμε, ότι άλλο είναι νηστεία, άλλο λύσις νηστείας, και άλλο κατάλυσις νηστείας. Στον ΞΔ’ Κανόνα των Αγίων Αποστόλων, διαβάζουμε:
«Άλλο είναι νηστεία, άλλο λύσις νηστείας, και άλλο κατάλυσις νηστείας. Και νηστεία μεν κυρίως είναι, η τελεία ασιτία, ή και το να τρώγη τινάς μίαν φοράν την ημέραν κατά την ενάτην ώραν, με ξηροφαγίαν, άρτου δηλονότι μόνου και ύδατος. Λύσις δε της νηστείας, είναι το να φάγη τινάς προ της ενάτης ώρας, καν σύκα, καν σταφίδας, καν άλλον τοιούτον τι. Ή το να φάγη έξω από τον άρτον και το ύδωρ, και άλλα μερικά είδη βρωσίμων λιτών και ευτελών».
Αυτός ο κανόνας επιτιμά (μόνο) εκείνον, ο οποίος θα κάμνη ξηροφαγία (δηλαδή νηστεία) μίαν φοράν κατά το Σάββατον ή την Κυριακήν.
Όποιος κατά το Σάββατον ή την Κυριακήν ξηροφαγίσει, τότε υποβάλλεται εις επιτίμιο.
Ο ΞΔ’ κανόνας των Αγίων Αποστόλων λέγει (αυτολεξεί):
«Ει τις κληρικός ευρεθή την Κυριακήν ημέραν νηστεύων, ή το Σάββατον, πλήν του ενός μόνου, καθαιρείσθω· ει δε λαϊκός, αφοριζέσθω» (ιδέ και τον ΝΕ΄κανόνα της Πενθέκτης Συνόδου).
Δεν είναι απαραίτητο να φάγουν λάδι το Σάββατο, όταν την Κυριακή θα κοινωνήσουν, όταν προηγουμένως ποιούν λύση νηστείας.
Σήμερα (γενικά) εμείς οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί δεν νηστεύουμε αλλά εγκρατευώμεθα, ποιούντες λύσιν νηστείας.
1ο Σχόλιο: Το έργο της Ιεράς Νηστείας, συνδυαζόμενο με τις αντοχές και τα επαγγέλματα (διακονίες) των πιστών, η Εκκλησία το έχει αναθέσει με αγάπη στη διάκριση (όντως) ευλαβεστάτων πνευματικών Πατέρων, οι οποίοι συμβουλεύονται το Ι. Πηδάλιο.
Ο δίαυλος της Θείας Χάριτος είναι η Ακρίβεια και η οικονομία.
Αξιολογικώς: α) Καμμία κατ’ ακρίβειαν νηστεία δεν σε καθιστά άξιο του Χριστού, ως ανώτερος της νηστείας.
β) Στη περίπτωση πολυφαγίας, είναι επιτρεπτή η εγκράτεια.
Διαφωτιστικός είναι και ο Κανόνας (ΞΘ΄) των Αγίων Αποστόλων: «Ει τις Επίσκοπος, ή πρεσβύτερος, ή Διάκονος, ή Υποδιάκονος, ή Αναγνώστης, ή Ψάλτης, την Αγίαν Τεσσαρακοστήν ου νηστεύει, ή Τετράδα, ή Παρασκευήν, καθαιρείσθω· Εκτός ειμή δι’ ασθένειαν σωματικήν εμποδίζοιτο. Εάν δε λαϊκός ή, αφοριζέσθω.»
Εάν το πρωί του Σαββάτου ένας πιστός πιεί ένα ρόφημα, το μεσημέρι σούπα (χωρίς λάδι), το απόγευμα καφέ και το βράδυ φάγει φρούτο, ή ψωμί ή κάτι άλλο, τότε δεν υπόκειται στο εκκλησιαστικό επιτίμιο, διότι δεν νηστεύει (ξηροφαγεί) αλλά εγκρατεύεται (τέλος σχολίου).
Περί της μαρτυρίας του Ιώσηπου (περί των Αζύμων)
Aπό το αρχαίο κείμενο (της Ιουδαϊκής αρχαιολογίας)
Μετάφραση (Ελεύθερη)
«Και εκείνοι (Εβραίοι) αφού αναχωρούσαν από την Αίγυπτο, με δυσκολίες συναισθηματικές (κλαιόντων και μετανοούντων) εξ αιτίας της σκληρής συμπεριφοράς των Αιγυπτίων, έκαναν την πορεία τους μέσα από περιοχές ερημικές προς την πόλη Λητούς (σημερινή Αουσίμ, 13 χλμ. βορειοδυτικά του Καΐρου), που ήτο τότε ερειπωμένη. Η Βαβυλώνα ιδρύθηκε αργότερα όταν ο Καμβύσης κατέστρεψε την Αίγυπτο.
Κινούμενοι σύντομα προς Βεελφών (τόπος λατρείας, στα σύνορα Αιγύπτου, κοντά στην Ερυθρά Θάλασσα. Ήταν το τελευταίο σημείο στρατοπέδευσης των Εβραίων πριν του θαύματος χωρισμού των υδάτων – Έξοδ. 14, 2), κανένας δεν μπορούσε να βρει τροφή από τη γη, εξ αιτίας της ερήμου που εκτεινόταν γύρω τους. Έτσι τρέφονταν μόνο με τις τροφές που είχαν πάρει μαζί τους, οι οποίες είχαν αποξηρανθεί και διατηρηθεί με λίγη θερμότητα.
Με αυτές έζησαν για 30 ημέρες. Για περισσότερες ημέρες/χρόνο, όμως, δεν επαρκούσαν όσα είχαν φέρει από την Αίγυπτο∙ μοίραζαν την τροφή με μέτρο προς κατανάλωση, για την ανάγκη και όχι σε κόρο (χορτασμό).
Γι’ αυτό καθιερώσαμε – καθιερώθηκε η εορτή των Αζύμων, η οποία διαρκεί 8 ημέρες και συνδέεται με εκείνη την περίοδο της ένδειας, της στέρησης δηλαδή».
2ο Σχόλιο:
Ο ιστορικός Ιώσηπος είναι συγγραφέας (Εβραίος) εκτεταμένων σελίδων πάνω σε σημαντικές φάσεις της Ιστορίας των Ισραηλιτών. Περιγράφει περισσότερο ιστορικά και λιγότερο θεολογικά την πορεία των Εβραίων μετά την έξοδό τους από την Αίγυπτο∙ όμως σε πολλά σημεία αναφέρει τις παρεμβάσεις του Θεού για την σωτηρία – ελευθερία τους.
Δεν αναφέρει την ημέρα νηστεία προ του Νομικού Πάσχα των Εβραίων, σε μνήμη της σωτηρίας των πρωτοτόκων που διασώθηκαν από τον Εξολοθρευτή Άγγελο (10η πληγή) και η οποία (νηστεία) αναγράφεται στο Ταλμούδ, στηριζόμενο, προφανώς, σε προφορική (γραπτή;) αρχαία παράδοση. Ταλμούδ = διδασκαλία – μελέτη, στο οποίο καταγράφεται, ως κύρια πηγή, ο θρησκευτικός νόμος των Εβραίων.
Στο Ταλμούδ αντανακλάται η εσωτερική – θρησκευτική σκέψη των Εβραίων, ενώ στον Ιώσηπο μία ιστορική καταγραφή, που απευθύνεται στον Ελληνορωμαϊκό κόσμο.
Όταν ο Ιώσηπος γράφει «όθεν εις μνήμην της τότε ενδείας εορτήν άγομεν εφ’ ημέρας οκτώ, την των Aζύμων λεγομένην», πιστεύω ότι υπονοείται και η έννοια της νηστείας στον όρο «ένδεια», ως συνύπαρξη των βιωτικών δυσκολιών και αυτών της νηστείας (ιστορική σύμμιξη).
Η νηστεία μίας ημέρας προ του Εβραϊκού Πάσχα είναι ιστορικά υποστατή, και ο Μυστικός Δείπνος έλαβε (πράγματι) χώρα σε περίοδο νηστείας.
Έχω ως απορία: την ιστορική παράλειψη του Ιώσηπου για τη σφαγή των νηπίων από τον Ηρώδη∙ να την εκλάβουμε ως άγνοια, ως ελλιπή πληροφόρηση ή ως απορριπτική αντίληψη; Πιστεύω το τελευταίο.
ΝΙΚΟΣ Ε. ΣΑΚΑΛΑΚΗΣ
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
