Προ ημερών στον πίνακα ανακοινώσεων του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου στην πλατεία Πάργης της πόλης των Ιωαννίνων διάβασα μια ανακοίνωση για την οικονομική ενίσχυση της προσπάθειας της Ιεράς Μητροπόλεως Ιωαννίνων για αποπεράτωση των έργων της κατασκευής του νέου Γηροκομείου “Ζωσιμάδες”. Η ανακοίνωση έχει τον πηχυαίο τίτλο “Λαχειοφόρος Αγορά” και προτρέπει τους πιστούς να αγοράσουν σχετικούς λαχνούς αξίας 10 ευρώ τον κάθε έναν. Εκείνος που θα έχει αγοράσει τον τυχερό λαχνό θα αποκτήσει ένα αυτοκίνητο.
Αυτή η μέθοδος συλλογής οικονομικών πόρων μέσω λαχειοφόρων αγορών από την Εκκλησία με προβλημάτισε σχετικά με το εάν εναρμονίζεται με την χριστιανική ορθοπραξία και ερευνώντας το ζήτημα αυτό και ιστορικά και νομικά και με βάση τις χριστιανικές αρχές και αξίες οδηγήθηκα τις εξής σκέψεις.
Αναμφισβήτητα το ανωτέρω έργο της κατασκευής και λειτουργίας Γηροκομείου είναι έργο έμπρακτης χριστιανικής αγάπης προς τον κάθε αδύναμο υπερήλικα αδελφό μας.
Όμως οφείλουμε ως χριστιανοί στα συλλογικά μας έργα να τηρούμε και τον κανόνα “ ο σκοπός δεν αγιάζει τα μέσα”. Ως Χριστιανοί οφείλουμε να έχουμε και ορθοδοξία ως προς την πίστη μας και ορθοπραξία ως προς τα έργα μας.
Πρότυπο υπόδειγμα ορθοπραξίας έχουμε τον τρόπο ζωής της πρώτης Εκκλησίας στα Ιεροσόλυμα, όπου οι πρώτοι πιστοί, με την καθοδήγηση της αυθεντίας των Αποστόλων, πήρανε τον λόγο του Ευαγγελίου στα χέρια τους και τον κάνανε πράξη της ζωής τους. (Πράξ. κεφ. Β΄44-47 , Κεφ.Δ: 32–35, Κεφ. Ε΄ 32-36 , Κεφ. ΣΤ΄1- 7, Κεφ. ΙΑ΄ 28-30). Όλοι οι πιστοί ήτανε τότε σαν μία οικογένεια και κανένας φτωχός δεν υπήρχε ανάμεσά τους. Πηγή παραγωγής των κοινωνικοποιουμένων αγαθών τους ήταν η έργασία του κάθε πιστού, που συνιστά και κοινωνική του υποχρέωση, σύμφωνα με το αξίωμα “Εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω.” (Προς Θεσσαλονικείς Β΄Κεφ. Γ΄ 10). Πρότυπο ο Απόστολος Παύλος που εργαζόταν ως σκηνοποιός “ αὐτοί γινώσκετε ὅτι ταῖς χρείαις μου καί τοῖς οὖσι μετ’ ἐμοῦ ὑπηρέτησαν αἱ χεῖρες αὖται” (Πραξ. Κεφ. Κ΄ 34) και οι άλλοι Απόστολοι που ήταν αλιείς.
Για τους πρώτους χριστιανούς η “κοινή τράπεζα της αγάπης” και η, σύμφωνα με τις ανάγκες του καθενός, διανομή των κοινών αγαθών, δεν ήταν ανεξάρτητα γεγονότα. Συνδέονταν με τη Θεία Ευχαριστία. Θεωρούνταν αντανάκλαση της κοινωνίας στο Σώμα και το Αίμα του Χριστού.
Όταν άρχισαν οι διωγμοί εναντίον της πρώτης Εκκλησίας της Ιερουσαλήμ, τότε υλοποιήθηκε ενδοεκκλησιαστική αλληλεγγύη με συνεισφορές “λογίες” μεγάλης κλίμακας, που διοργάνωσε ο Απόστολος Παύλος από τις Ελλαδικές κυρίως Εκκλησίες. Συνιστούσε σε κάθε πιστό, κάθε πρώτη ημέρα της Εβδομάδος, ο καθένας τους να βάζει κάτι στην άκρη, ανάλογα με το εισόδημά του, που θα αποστέλλονταν στους διωκόμενους Χριστιανούς (Προς Κορινθίους Α΄επιστολή κεφ. ΙΣΤ΄ 1-4)
Σε αυτό το πνεύμα λειτούργησαν οι πρώτοι Χριστιανοί και όταν είχε καθιερωθεί ο θεσμός των Επισκοπών τους τρείς πρώτους αιώνες (ΛΗ΄ Αποστολικός Κανόνας).
Αυτό βεβαιώνεται και: 1) Από τον Άγιο και φιλόσοφο Ιουστίνο που έγινε μάρτυρας της χριστιανικής του πίστης. Αποκεφαλίστηκε το 155 μ.Χ. Στην Πρώτη Απολογία του, αναφέρει ότι: Πριν την βάπτισή των οι χριστιανοί ως παγανιστές “… αγαπούσαμε περισσότερο από κάθε άλλο, τα μέσα αποκτήσεως χρημάτων και κτημάτων” μετά την βάπτισή των όμως “όσα έχουμε φέρνουμε σε κοινό ταμείο και τα διαμοιραζόμαστε με καθένα έχοντα ανάγκη”. Και 2) Από τον Τερτυλλιανό χριστιανό πρεσβύτερο, που έζησε την περίοδο 155 – 240 μ.X. Στην Απολογία του (Κεφάλαιο 39), περιγράφοντας την οργάνωση των χριστιανικών συνάξεων στην εποχή του, αναφέρει ότι υπάρχει εθελοντική οικονομική συνεισφορά των πιστών, λειτουργία κοινού ταμείου, δράση συλλογική για φιλανθρωπικούς σκοπούς.
Αυτή ήταν η κοινωνική συμπεριφορά και δράση των Χριστιανικών Εκκλησιών τους τρείς πρώτους αιώνες, όταν οι Χριστιανικές Εκκλησίες συνιστούσαν ως κοινωνική πραγματικότητα μια ειρηνική συλλογική επανάσταση, αφού με την συλλογική ορθοπραξία τους αγνοούσαν την τότε ατομοκεντρική έννομη τάξη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Οι τότε Χριστιανοί “τοις ιδίοις βίοις νικώσι τους νόμους ” (επιστολή Πρὸς Διόγνητον (Ανωνύμου) Κεφ. 5ο).
Δεν είναι η πρώτη φορά που η Ιερά Μητρόπολή Ιωαννίνων οργανώνει λαχειοφόρο αγορά για συλλογή χρημάτων με σκοπό την υλοποίηση κοινωφελούς έργου και προτρέπει τους πιστούς να αγοράσουν τους σχετικούς λαχνούς.
Όποιος όμως είχε την αρμοδιότητα και το αποφάσισε αυτό, έπρεπε να αναλογισθεί εάν η πράξη αυτή, διενέργειας συλλογής χρημάτων μέσω πώλησης λαχειοφόρου αγοράς λαχνών, είναι συμβατή με την χριστιανική ορθοπραξία. Έπρεπε να αναλογισθεί ότι με την χρήση ως μέσου του λαχνού απενοχοποιείται ο τζόγος.
Η ψυχή του ανθρώπου έχει μία μόνο θέση, είναι μονοθέσια. Για να καθίσει σε αυτήν ο Χριστός, πρέπει να φύγει ο διάβολος. Αν καθίσει ο διάβολος, θα φύγει ο Χριστός. Και οι δύο μαζί δεν γίνεται να συνυπάρχουν στις ψυχές των ανθρώπων. Το κέρδος, που η τύχη δίδει με τον τυχερό λαχνό, δεν διαφοροποιείται από το οποιονδήποτε άλλο κέδρος τζόγου από ηθική άποψη.
Ο τζόγος καλλιεργεί στον ντοπαρισμένο με το παραισθησιογόνο της τύχης άνθρωπο, την απληστία, με αποτέλεσμα την απάνθρωπη μετάλλαξή του στον homo oeconomicus, που αποδέχεται το δόγμα “επ΄ άρτω μόνο ζήσεται άνθρωπος”. Ένα πλάσμα, που να προσπαθεί να εξισορροπήσει το εσωτερικό του κενό με μια συνεχή κι αυξανόμενη αύξηση της κατοχής χρήματος και κατανάλωσης υλικών αγαθών και υπηρεσιών. Ένα πλάσμα, εξομοιωμένο πλήρως με τα άλογα ζώα, αφού στην ψυχή του φωλιάζουν δύο μόνο συναισθήματα ο φόβος και η απληστία, όπως στα ζώα.
Δυστυχώς για την χώρα μας τα σχετικά στατιστικά στοιχεία είναι θλιβερά.
Το 2023 που το ακαθάριστο εγχώριο προϊον των Ελλήνων ανήρχετο σε 210 δισεκατομμύρια ευρώ οι Έλληνες τζόγαραν 36 διεκατομμύρια €!!! Ένας στους τετρακόσιους ενήλικες Έλληνες περίπου έχουν εθισμό στον τζόγο! Επίσης 36% των εφήβων μας έχουν ασχοληθεί με τυχερά παιχνίδια με χρήματα και το 7% είναι εθισμένοι στον τζόγο. Σημειώνουμε ότι στα 10 καζίνο που λειτουργούν στην Ελλάδα το 2025 τα συνολικά πονταρίσματα ήταν περίπου 1,04 δισ. € !
Η σημερινή κοινωνία έχει ανάγκη από συνειδητούς χριστιανούς, που πιστεύουν ότι, “με τον ιδρώτα του προσώπου σου πρέπει να τρως το ψωμί σου” και που ταυτόχρονα είναι δημιουργοί ανθρωπίνων σχέσεων αλληλεγγύης! Επομένως δεν πρέπει με καμιά ενέργεια να ενθαρρύνεται ή να καλλιεργείται έστω και ακροθιγώς και πρόσκαιρα ως επιδιώξιμος στόχος του ανθρώπου ο τυχερός λαχνός από τους ποιμένοντες την Εκκλησία.
Έχοντας την εκτίμηση, ότι το ζήτημα αυτό είναι πολύ σοβαρό, θεμελιώδες, πιστεύω ότι η χρηστή πηγή εσόδων για την Εκκλησία είναι η προαιρετική ενσυνείδητη και οργανωμένη συνεισφορά των ενοριτών των Ενοριών της κάθε Μητροπόλεως.
Με βάση αυτές τις εκτιμήσεις μου, καταθέσω τις σκέψεις μου για την οργάνωση και λειτουργία των ενοριών, ώστε αυτές να μπορούν να ανταποκρίνονται στο ρόλο που πρέπει να έχουν στην κοινωνία, σύμφωνα με την χριστιανική πίστη.
Το κάνω έχοντας την συναίσθηση ότι πρέπει εύλογα να μην υπερεκτιμώ τις ικανότητες μου για την πληρότητα και την ορθότητα των όσων θα εκθέσω. Όμως ως μέλος της Εκκλησίας πιστεύω ότι:
1) Χρέος του κάθενός μας είναι να συζητά με τους συνανθρώπους του για τα προβλήματα της κοινωνίας στην οποία ζει.
2) Για τον χριστιανό είναι αγωνιώδες ερώτημα εάν σήμερα εμείς, οι ομολογούντες την χριστιανική πίστη μας και οι ποιμένοντες την Εκκλησία μας, με τη συλλογική στάση μας και τις ενέργειές μας ανταποκρινόμαστε στις προκλήσεις της Εποχής μας.
Οι σημερινοί χριστιανοί έχουμε χλιαρή πίστη (Αποκάλυψη Ιωάννη Κεφ. Γ 15&16). Πρέπει πρώτα να συνειδητοποιήσουμε ότι η χλιαρή μας πίστη αναιρεί την χριστιανική μας ταυτότητα. Επομένως πρέπει με αυτοκριτική και εσωτερικό μας αγώνα να αποκτήσουμε ζωντανή πίστη. Ύστερα συλλογικά πρέπει με βάση το σημερινό νομικό και πολιτισμικό πλαίσιο της χώρας μας να γίνουν τα εξής:
Πώς λοιπόν θα μπορεί η Εκκλησία να έχει τους χρηματικούς πόρους για να εκτελεί το κοινωφελές έργο Της σήμερα; Το υπόδειγμα το έχουμε και προς τα εκεί πρέπει να προσανατολιστούμε. Είναι η δράση της πρώτης Εκκλησίας των Ιεροσολύμων, την οποία περιέγραψα παραπάνω
Μπορεί αυτό να γίνει και σήμερα; Απαντώ:
Σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 5 του κανονισμού υπ΄ αριθ. 8/1979 (ΦΕΚ Α΄ 1/05-01-1980) της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος «Περί Εφημερίων και Διακόνων» με μέριμνα των Εφημερίων του κάθε Ιερού Ναού πρέπει να συντάσσεται και να διατηρείται ο κατάλογος των Ενοριτών των Ενοριών των. Η τήρηση αυτού του καταλόγου πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τα οριζόμενα στον Νόμο 2472/1997 ( ΦΕΚ 50/10-4-1997 Τ.Α.), αφού είναι νομικά, ευαίσθητο δεδομένο οι θρησκευτικές πεποιθήσεις των πολιτών.
Επομένως η Διαρκής Ιερά Σύνοδος οφείλει να εκδώσει μια γενική εγκύκλιο προς τις Μητροπόλεις ή εάν νομικά απαιτείται να εκδώσει συμπληρωματικό κανονισμό που να καθορίζει τα εξής:
Τον τύπο του καταλόγου, τα στοιχεία που πρέπει να περιλαμβάνει, ποιος θεωρείται ενορίτης, τον τύπο της αίτησης εγγραφής, τη διαδικασία εγγραφής ή διαγραφής, ποιος αποφασίζει σε περίπτωση αμφισβήτησης εγγραφής ή διαγραφής και τον τρόπο ενημέρωσής του καταλόγου.
Γνωρίζοντας οι Ιερείς μας, με βάση τον ανωτέρω κατάλογο, τους πιστούς της ενορίας των, μπορούν να τους καλούν σε συνελεύσεις όπου, το πρώτο που θα επιτευχθεί, θα είναι η αλληλογνωριμία των πιστών και η δημιουργία σχέσεων. Ο απόστολος Παύλος στην Α’ προς Κορινθίους επιστολή (Κεφ. ΙΑ’, 20) μάς ομιλεί για την «επί το αυτό» σύναξη των Χριστιανών. Εκεί οι ενορίτες θα αντιληφθούν και θα βιώσουν ότι η πίστη τους δεν είναι μια ατομική τους υπόθεση και οι υποχρεώσεις των δεν εξαντλούνται στην συμμετοχή των στην θεία Λειτουργία τις Κυριακές και Εορτές.
Εκεί στην Ενορία θα βιώσει ο Χριστιανός σαν μέλος ευρύτερης πνευματικής οικογένειας, τους άλλους ενορίτες ως πνευματικούς του αδελφούς. Εκεί μπορεί τότε να συζητήσει μαζί τους, να προσδιορίσουν μαζί με ποια έργα η πίστη τους θα διατηρείτε ζωντανή. Θα θυμηθούν και τις αρχαίες κοινές συνεστιάσεις (τις αγάπες) και θα σκεφθούν πως σταδιακά θα μπορέσουν να τις ξαναφέρουν στην σημερινή κοινωνία. Θα σκεφθούν πως γεγονότα όπως η βάπτιση νέων μελών θα πρέπει να πάψει να είναι ιδιωτική υπόθεση των συγγενών του βαπτιζομένου, αλλά να γίνει γεγονός κατ’ εξοχήν εκκλησιολογικό γεγονός. Το μυστήριο του γάμου επίσης. Όλα τα μυστήρια, η λατρεία και οι πράξεις και θεσμοί της Εκκλησίας που έχουν εκκλησιολογικό χαρακτήρα πως θα αναζωογονηθούν.
Σ’ αυτές τις ενορίες ο Ιερέας, ως πνευματικός πατέρας των ενοριτών του, θα μεριμνά για τη λατρευτική και την πνευματική ζωή των και για όλα τα ζητήματα, τα οποία αφορούν στην πνευματική, την προνοιακή και την υλική ζωή της Ενορίας. Εκεί ο πιστός, με την βοήθεια της διακονίας του λόγου, θα εμπεδώσει το χρέος του, ότι πρέπει να αρκείται στην αυτάρκεια ως προς την κάλυψη των αναγκών του και ότι το εισόδημά του πρέπει να προέρχεται από τίμια εργασία και το χρηματικά ή με υπηρεσίες του οφείλει να εισφέρει στην Ενορία του και έτσι συλλογικά να καλυφθούν οι ανάγκες εκείνων που στερούνται τα αναγκαία για την συντήρησή των.
Σκεφθείτε: Εάν η διακονία του λόγου γίνει όπως πρέπει, ορθοτομώντας την αλήθεια του Κυρίου μας, με πίστη βαθειά και θάρρος και με την ευλογία του Θεού, μπορεί να κάνουν θαύματα οι Ενορίες μας.
Έτσι π.χ. μπορούμε να δούμε πολλούς από τους σημερινούς τζογαδόρους να απαλλάσσονται από τον εθισμό του τζόγου και ένα μεγάλο μέρος από τα 36 δισεκατομμύρια ευρώ που τζογάρονται κάθε χρόνο στην χώρα μας, να γίνουν εισφορές προς τις Ενορίες για κοινωφελή έργα.
Πρέπει οι Επίσκοποι μας, μιμούμενοι τους προφήτες της Παλαιάς διαθήκης, τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, τον Μάξιμο τον Ομολογητή και γενικά τους Πατέρες της Εκκλησίας, την διακονία του λόγου την κάνουν σωστά, ορθοτομώντας την αλήθεια του Ευαγγελίου. Χωρίς στρογγυλεμένο λόγο, ελέγχοντας με παρρησία τα δημοσίως λεγόμενα και πραττόμενα στον δημόσιο βίο και στην κοινωνία χωρίς συμβιβασμούς αλλά χωρίς να αναφέρουν ονομαστικά τα ενεργούντα τις πράξεις πρόσωπα. Εάν έτσι λειτουργήσουν οι κληρικοί μας και εάν η ζωή και τα έργα τους είναι το πρότυπο για τους λαϊκούς, τότε θα αναδειχθούν σε δρομοδείκτες (Ματθ. Κεφ. Ε΄ 13-15) που με το φώς τους θα φωτίζει την πορεία της ζωής όλων μας προς το πρότυπο, που είναι η ζωή και τη δράση των πιστών των πρώτων Χριστιανικών Εκκλησιών. Βέβαια αυτό φαίνεται ως ουτοπία. Όμως, χωρίς ουτοπικά οράματα ως στόχους, η ανθρωπότητα δεν θα είχε κάνει κανένα βήμα προς την πρόοδο.
Με βάση τον 39ο Αποστολικό Κανόνα, αλλά και τα άρθρα 7 και 9 του Κανονισμού 8/1979 (ΦΕΚ Α΄ 1/05-01-1980) της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος οι Πρεσβύτεροι και οι Διάκονοι δεν πρέπει να ενεργούν στα εκκλησιαστικά ζητήματα χωρίς τη γνώμη και την έγκριση του Επισκόπου. Επομένως ο Επίσκοπος έχει την ευθύνη για την τήρηση ορθοπραξίας στη διοίκηση των Ενοριών της Επισκοπής του.
Οι ενορίτες πρέπει να μετέχουν στην διοίκηση της ενορίας τους. Αυτό το δικαίωμα των ενοριτών, μας το υποδεικνύει για θέσπισή του στις ενορίες μας, η πράξη των Αποστόλων που κάλεσαν τους πιστούς να εκλέξουν τους επτά διακόνους στην πρώτη εκκλησία των Ιεροσολύμων. Επομένως, επειδή σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 1 του Ν. 590/1977 οι Ενορίες μαζί με τους Ενοριακούς των Ναούς λειτουργούν με βάση κανονισμούς της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος ( σήμερα είναι σε ισχύ οι υπ΄αριθ. 8/1979 και 58/1975), θα πρέπει η Ιερά Συνόδος της Εκκλησίας της Ελλάδος να επιφέρει τροποποιήσεις στις διατάξεις των ανωτέρω κανονισμών ώστε: Το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο να εκλέγεται ομοθυμαδόν από την γενική συνέλευση του καταλόγου των ενοριτών με ψηφοφορία σε ενιαίο ψηφοδέλτιο. Στις συνελεύσεις των ενοριτών βέβαια πάντοτε θα προεδρεύει ο εφημέριος της Ενορίας.
Πιστεύω ότι μόνο μια τέτοια οργάνωση της Ενορίας είναι σύμφωνη με το Ευαγγέλιο του Κυρίου μας.
Πρέπει να θυμηθούμε ότι ανάλογη ήταν και η πολιτεία των Αποστόλων. Εκείνοι μαζί με όλους τους συμπαριστάμενους εξέλεξαν δημοκρατικά τον αντικαταστάτη του Ιούδα. Δημοκρατικά επίσης έγινε η εκλογή των επτά διακόνων και η λήψη αποφάσεων στις Επισκοπικές συνόδους κλπ.
Η Δημοκρατία στην Εκκλησία δεν πρέπει να είναι των τύπων και των λόγων όπως είναι στις κοσμικές “δημοκρατίες”, όπου «ος μεν πεινά, ος δε μεθύει»(Α΄ Κορινθίους:ΙΑ:21), αλλά ουσιαστική. Να διαχέεται δηλαδή σε όλες τις πτυχές του κοινωνικού βίου των χριστιανών. (Πράξεις Αποστόλων Κεφ. Δ 32, κλπ).
Γι΄αυτό οφείλει η Ιεραρχία των Επισκόπων να λάβει την πρωτοβουλία, ώστε όλα τα παραπάνω μεθοδικά και σταδιακά να γίνουν εφικτά.
Έτσι λειτουργώντας θα πάψει να υφίσταται η σημερινή τραγική αντίφαση των λόγων και των έργων, όπως η είσπραξη πόρων για την Εκκλησία από τόκους, μερίσματα από κέρδη μετοχών , μισθώματα δημοπρασιών ακινήτων, προκειμένου να στηρίζεται το φιλανθρωπικό της έργο της Εκκλησίας. Η Εκκλησία πρέπει να θυμόμαστε αντλεί τη δύναμή της από την υπόστασή της ως θεοϊδρυτη, από το κύρος του μηνύματός της και από τη ζωντάνια των μελών της. Την ζωντάνια αυτή πρέπει να την μεγιστοποιήσουμε.
Είναι σαφές ότι το κατεστημένο της χώρας αποσκοπεί στο να περιορίσει την δράση της Εκκλησίας μόνο στην λατρεία που γίνεται στους Ιερούς Ναούς. Απόδειξη αυτού του γεγονότος είναι το περιεχόμενο των ρυθμίσεων του Νόμου 590 του 1977 «Περί του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Ελλάδος». Στον νόμο αυτόν, που έχει 75 άρθρα οι διατάξεις που αναφέρονται στο κύτταρο της Εκκλησίας που είναι η Ενορία είναι στοχευμένες στο να υποβαθμισθεί ο ρόλος της και είναι οι εξής μόνο.
α) Στην παρ. 3 του άρθρου 11 ορίζεται ότι αποτελούν σε κάθε Μητρόπολη υποδιαίρεσή της και ότι κέντρον της είναι ο αντίστοιχος ενοριακός ναός.
β) Στο άρθρο 30 ρυθμίζεται το θέμα της διαχείρισης των εισφορών των Ιερών Ναών προς συντήρησή των Μητροπολιτικών Γραφείων ή ως πρόσοδοι της Μητροπόλεως για εξυπηρέτηση άλλων σκοπών που αυτή προκαθορίζει.
γ) Στο άρθρο 36 αναφέρεται ο χαρακτηρισμός της Ενορίας ως ΝΠΔΔ, και προσδιορίζονται οι όροι ίδρυσης, συγχωνεύσεως ή καταργήσεως της.
Ας μην ξεχνούμε ότι τα νομικά πρόσωπα δημασίου δικαίου υπόκεινται στην τήρηση κανόνων δημοσιονομικού δικαίου (κοσμικού) και την υλοποίηση εξουσίας που δια νόμου μεταβιβάζονται σε αυτά.
Ο λαός μας απέδειξε και παλαιά και σήμερα έχει ισχυρή παράδοση ανθρωπισμού. Εάν λοιπόν οι Επίσκοποι της Εκκλησίας ορθοτομούν «τον λόγο της Αληθείας» του Κυρίου μας, έχουν ως στόχο για τις οικονομικές και κοινωνικές σχέσεις των ανθρώπων το πρότυπο της πρώτης χριστιανικής Εκκλησίας των Ιεροσολύμων, έστω και εάν αυτό ρεαλιστικά φαίνεται σήμερα ουτοπικό, εάν ΤO ΔΙΑΚΥΡΡΗΣΣΟΥΝ με παρρησία και όση δύναμη έχουν, τότε έχοντας πίστη και στην Θεία Πρόνοια κανείς δεν μπορεί να φαντασθεί το τι μπορεί να γίνει κατορθωτό στη λειτουργία της κάθε Ενορίας!
Τότε θα δικαιώσουμε με τα έργα μας ως Εκκλησία την ρήση του Κυρίου μας «Υμεις εστέ το φως του κόσμού» (Ματθ. Κεφ. Ε΄,14).
