Αν ένας φοιτητής παρουσιάσει μια εργασία δημιουργημένη σε μεγάλο βαθμό από ΤΝ ως δική του, πρέπει να υπάρχουν συνέπειες; Αν ένας αρθρογράφος κάνει ακριβώς το ίδιο, γιατί να μην ισχύουν αντίστοιχοι κανόνες διαφάνειας; Πρέπει να υπάρχει υποχρεωτική δήλωση της ουσιαστικής χρήσης ΤΝ σε δημοσιογραφικά άρθρα, δημόσιες αναλύσεις, εικόνες και βίντεο;
Για χρόνια, στα γραπτά των φοιτητών μου συναντούσα τα γνωστά και αγαπημένα μικρά λαθάκια: ένα κόμμα που πήγαινε διακοπές, ένα κενό που ξεχνούσε να εμφανιστεί μετά από μια λέξη, ένα άλλο που εμφανιζόταν εκεί που δεν το καλούσαν, ορθογραφικά, συντακτικά και διάφορες άλλες μικρές γλωσσικές περιπέτειες.
Ξαφνικά, όλα αυτά σχεδόν εξαφανίστηκαν!
Τα κείμενα έγιναν πιο στρωτά, οι προτάσεις πιο καλοδουλεμένες, η στίξη σχεδόν υποδειγματική. Και κάπου ανάμεσα άρχισα να συναντώ επαναλαμβανόμενα μοτίβα: μικρές, κοφτές προτάσεις, το γνωστό «δεν είναι αυτό – είναι εκείνο», παύλες τύπου em dash (—) παντού, συγκεκριμένες δομές επιχειρηματολογίας, ακόμη και τα χαρακτηριστικά emoticons και emoji.
Δεν ισχυρίζομαι ότι κάθε τέτοιο στοιχείο αποδεικνύει χρήση ΤΝ. Ούτε σκοπεύω να γίνω ντετέκτιβ και να κυκλοφορώ με μεγεθυντικό φακό αναζητώντας παύλες! Αλλά όταν αρχίζεις να βλέπεις το ίδιο μοτίβο ξανά και ξανά, αρχίζεις να προβληματίζεσαι.
Και δεν είναι μόνο οι φοιτητές. Παρατηρώ ακριβώς το ίδιο φαινόμενο στο Facebook, σε άρθρα, αναλύσεις, δημόσιες τοποθετήσεις και αναρτήσεις ανθρώπων που παρακολουθώ.
Ο ρυθμός δημοσίευσης έχει ανέβει κατακόρυφα. Άνθρωποι που παλαιότερα δεν έγραφαν σχεδόν ποτέ, ή δεν είχαν ιδιαίτερη ευχέρεια στον γραπτό λόγο, ξαφνικά δημοσιεύουν καθημερινά ολοκληρωμένες αναλύσεις, με εισαγωγή, επιχειρήματα, συμπεράσματα και καταληκτικό μήνυμα που θα ζήλευε ακόμη και συγγραφέας στις λίστες των best sellers των New York Times.
Ακόμη και οι τελείες μπήκαν στη θέση τους!
Μέχρι εδώ, θα μπορούσε κανείς να πει ότι πρόκειται απλώς για την εξέλιξη της τεχνολογίας. Και πράγματι, δεν έχω καμία διάθεση να δαιμονοποιήσω την ΤΝ. Τη χρησιμοποιώ κι εγώ. Είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο για έρευνα, οργάνωση σκέψεων, διόρθωση και συγγραφή.
Εκεί που αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα είναι στην ηθική διάσταση του ζητήματος.
Και εδώ θα ήθελα να σταθώ λίγο περισσότερο.
Στους φοιτητές μας μιλάμε διαρκώς για ακαδημαϊκή δεοντολογία. Τους εξηγούμε τι είναι λογοκλοπή, τι σημαίνει πνευματική ιδιοκτησία, τι σημαίνει να παρουσιάζεις τη δουλειά κάποιου άλλου ως δική σου. Τους ζητάμε να παραπέμπουν στις πηγές τους, να τεκμηριώνουν τις απόψεις τους και να είναι ειλικρινείς ως προς τη δουλειά που έχουν κάνει.
Και πολύ σωστά.
Ένας φοιτητής που παραδίδει εργασία άλλου ως δική του μπορεί να αντιμετωπίσει σοβαρές ακαδημαϊκές κυρώσεις (αν όχι στα ελληνικά, τουλάχιστον στα ξένα πανεπιστήμια). Σήμερα, μάλιστα, πολλά πανεπιστήμια έχουν (επιτέλους) αρχίσει να διαμορφώνουν συγκεκριμένους κανόνες για τη χρήση της ΤΝ. Ανάλογα με τον κανονισμό και την περίπτωση, η μη επιτρεπόμενη χρήση της μπορεί επίσης να συνιστά ακαδημαϊκό παράπτωμα.
Και εδώ προκύπτει το εύλογο ερώτημα:
Ο φοιτητής έχει υποχρέωση να είναι διαφανής για τη δουλειά που παραδίδει. Ο αρθρογράφος, ο δημοσιογράφος, ο αναλυτής που δημοσιεύει με την προσωπική του υπογραφή δεν έχει αντίστοιχη ηθική υποχρέωση απέναντι στους αναγνώστες του;
Προφανώς, η χρήση ΤΝ δεν αποτελεί αυτομάτως λογοκλοπή. Άλλο να χρησιμοποιήσεις ένα εργαλείο για να διορθώσεις τη σύνταξη και άλλο να του αναθέσεις να παράγει ουσιαστικά ολόκληρο το άρθρο, το οποίο στη συνέχεια παρουσιάζεις ως αποκλειστικά δικό σου.
Υπάρχει διαφορά. Και αυτή ακριβώς η διαφορά πρέπει να μας απασχολήσει. Δεν είναι μόνο θέμα πνευματικών δικαιωμάτων. Είναι θέμα εντιμότητας απέναντι στον αναγνώστη. Όταν υπογράφεις ένα άρθρο, ο αναγνώστης θεωρεί ότι διαβάζει τη δική σου σκέψη, τη δική σου έρευνα, τη δική σου κρίση. Αν η ΤΝ έχει αναλάβει ένα σημαντικό μέρος αυτής της διαδικασίας, δεν είναι παράλογο να θέλει να το γνωρίζει.
Και κάτι ακόμη: Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν η ΤΝ παρουσιάζει λανθασμένα στοιχεία, επινοεί πηγές ή διατυπώνει ανακρίβειες; Το εργαλείο; Ο προγραμματιστής του; Ή εκείνος που βάζει την υπογραφή του κάτω από το κείμενο; Γιατί η υπογραφή δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο. Συνεπάγεται ευθύνη.
Δεν ζητάω να απαγορευτεί η ΤΝ. Ούτε να συνοδεύεται κάθε ανάρτηση από υπεύθυνη δήλωση και πιστοποιητικό γνησιότητας. Δεν θα προλαβαίνουμε να γράφουμε, θα συμπληρώνουμε έντυπα! Πρέπει, όμως, να συζητήσουμε σοβαρά για τη διαφάνεια και τους κανόνες δεοντολογίας. Και αυτοί πρέπει να ισχύουν για όλους, όχι μόνο για εκείνους που βρίσκονται στα πανεπιστημιακά έδρανα.
Δεν μπορεί να διδάσκουμε στους φοιτητές ότι η πνευματική εντιμότητα είναι αδιαπραγμάτευτη και, όταν περνάμε στον δημόσιο λόγο, να την αντιμετωπίζουμε ως προαιρετική πολυτέλεια.
Αντίστοιχα, τα ΜΜΕ θα πρέπει να ζητούν από τους αρθρογράφους τους να δηλώνουν αν και σε ποιο βαθμό έχουν χρησιμοποιήσει ΤΝ, τουλάχιστον όταν η συμβολή της είναι ουσιαστική. Το ίδιο θα πρέπει να ισχύει και για εικόνες ή βίντεο που έχουν δημιουργηθεί ή τροποποιηθεί ουσιαστικά με τη βοήθειά της. Ο θεατής και ο αναγνώστης δικαιούνται να γνωρίζουν τι ακριβώς βλέπουν.
Και μια τελευταία σκέψη. Μήπως πρέπει να αρχίσουμε να ανησυχούμε όχι μόνο για το αν η ΤΝ θα μάθει να γράφει σαν άνθρωπος, αλλά και για το αν εμείς θα ξεχάσουμε να γράφουμε, να σκεφτόμαστε και να επιχειρηματολογούμε χωρίς αυτήν;
Υ.Γ. Για να μην αρχίσουμε τις υποψίες, ω, ποία ειρωνεία! Ναι, και αυτό το κείμενο διαμορφώθηκε με τη βοήθεια ΤΝ. Όπως όμως συνηθίζω, δεν προσπαθώ να σας πείσω ότι έκανα όλη τη δουλειά μόνος μου, αλλά δηλώνω ξεκάθαρα: «Το άρθρο συντάχθηκε με τη βοήθεια του GPT 6. Ό,τι λάθος είναι δικό του. Ό,τι έξυπνο, ανθρώπινο και χρήσιμο – και κυρίως η γνωστή γκρίνια – ανήκει στον Δρ Ρο, που έκανε τις σωστές προτροπές, τη σωστή επεξεργασία, και τις σωστές ερωτήσεις.»
#ΤεχνητήΝοημοσύνη #ΑκαδημαϊκήΔεοντολογία #Λογοκλοπή #Δημοσιογραφία #Διαφάνεια
Ο Δρ Άγγελος Ροδαφηνός είναι συγγραφέας, AI consultant, και πρώην Καθηγητής του ΑΠΘ. Σπούδασε και εργάστηκε σε 13 πανεπιστήμια στην Αμερική, Αυστραλία, Κύπρο και Ελλάδα.
| Books: Οι Ηλίθιοι είναι Ανίκητοι, Από Πρίγκιπας Βάτραχος και… Τούμπαλιν, Λογική και Παραλογική.
Online courses: Εργαλεία ΤΝ για την Εργασία/Εκπαίδευση, Stress management, Λογική και Παραλογική. |




