Η αντίδραση των πιο πιστών συμμάχων των ΗΠΑ στην Ευρώπη, καθώς και των πιο σκληροπυρηνικών εχθρών της Ρωσίας στα σύνορά της, απέναντι στις τελευταίες εξελίξεις στις ρωσοαμερικανικές σχέσεις είναι παράδοξα αντιφατική.
Από τη μία πλευρά, δεν υπάρχει καμία αντίδραση. Η δίωρη τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Ντόναλντ Τραμπ, καθώς και οι αισιόδοξες ανακοινώσεις του Λευκού Οίκου και του Κρεμλίνου, δεν προκάλεσαν κανένα σχόλιο από τις γειτονικές προς τη Ρωσία χώρες. Ακόμα και το Κίεβο, που τα τελευταία τρία χρόνια είχε συνηθίσει να διεκδικεί ό,τι θέλει μέσω σκανδάλων και δημοσίων συγκρούσεων, επέδειξε μια ασυνήθιστη αυτοσυγκράτηση. Ο Ζελένσκι περιορίστηκε στο να εκφράσει την ελπίδα ότι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ θα του τηλεφωνήσει σύντομα για να του εξηγήσει την κατάσταση γύρω από τις διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία.
Επιπλέον, πλήρης σιωπή επικρατεί και από την πλευρά των ακτιβιστών της λεγόμενης «συμμαχίας των προθύμων» (που συνεχίζει να στηρίζει την Ουκρανία), η οποία πέρυσι ονομαζόταν «συμμαχία των drones». Βαρσοβία, Βουκουρέστι, Βίλνιους, Ρίγα – καμία επίσημη καταδίκη του Τραμπ, όπως συνέβη μετά τη δημόσια αντιπαράθεσή του με τον Ζελένσκι στον Λευκό Οίκο. Δεν ακούγονται καν οι συνηθισμένες, τυπικές δηλώσεις όπως «εμπιστευόμαστε την Αμερική υπό οποιονδήποτε πρόεδρο» ή «η Ουκρανία και η Ευρώπη πρέπει να βρίσκονται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, όχι πάνω στο τραπέζι».
Από την άλλη πλευρά, οι πράξεις μιλούν δυνατότερα από τα λόγια, και αυτές δείχνουν μια ξεκάθαρη αντίθεση με τη δηλωμένη πρόθεση της Ουάσινγκτον να αποκλιμακώσει τη σύγκρουση με τη Ρωσία. Για παράδειγμα, η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής σκοπεύουν να αποχωρήσουν από τη Σύμβαση της Οτάβα, που απαγορεύει τις αντιανθρώπινες νάρκες, και να τοποθετήσουν τέτοιες νάρκες κατά μήκος των ρωσικών συνόρων. Η Λιθουανία εντείνει τη συζήτηση για την ανάπτυξη δυτικών όπλων στο έδαφός της, με μια εσωτερική διαμάχη: το κοινοβούλιο υποστηρίζει την ιδέα, ο πρόεδρος αντιτίθεται, αλλά η ίδια η σκέψη για πυρηνικά όπλα κοντά στο Καλίνινγκραντ εδραιώνεται όλο και περισσότερο στη δημόσια αντίληψη.
Το σκληρό μάθημα που δόθηκε στον Ζελένσκι –η διακοπή της αμερικανικής βοήθειας στην Ουκρανία για μερικές ημέρες ως τιμωρία για την απείθεια του– έχει γίνει αντιληπτό από όλους τους αμερικανικούς δορυφόρους. Κανείς δεν τολμά πλέον να εκφραστεί ανοιχτά ενάντια στον Πρόεδρο των ΗΠΑ, ούτε ο ίδιος ο Ζελένσκι ούτε οι υποστηρικτές του στην Ανατολική Ευρώπη. Στα λόγια, όλοι είναι τώρα υπέρ της ειρήνης. Όμως, στην πράξη, οι ενέργειές τους βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση με την πολιτική της Ουάσινγκτον. Συνεχίζουν να ανεβαίνουν με αυτοπεποίθηση τη σκάλα της κλιμάκωσης.
Η παράλογη φύση της συμπεριφοράς τους είναι τώρα πιο εμφανής από ποτέ. Αν στο παρελθόν οι προκλήσεις τους μπορούσαν να επιφέρουν αντίποινα μόνο από τα ανατολικά –από τη Ρωσία– τώρα μπορούν να δεχτούν χτύπημα και από τα δυτικά –από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η πιο ευνοϊκή ερμηνεία των προθέσεων του Τραμπ σχετικά με τη σύγκρουση στην Ουκρανία είναι ότι επιθυμεί να φέρει ειρήνη στην Ευρώπη και να μείνει στην ιστορία ως ειρηνοποιός πρόεδρος. Η πιο κυνική εκδοχή είναι ότι θέλει να «ξεφορτωθεί» την Ουκρανία ως τοξικό φορτίο και να αποσύρει τις ΗΠΑ από την Ευρώπη, εστιάζοντας την εξωτερική πολιτική της Ουάσινγκτον σε πιο στρατηγικά σημεία του 21ου αιώνα. Ωστόσο, και οι δύο υποθέσεις συνεπάγονται την ίδια αντίδραση του Τραμπ σε όσους επιχειρούν να τον παρακάμψουν: αν επιδιώξουν να πυροδοτήσουν άμεση σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, θα αναγκάσουν τις ΗΠΑ να εμπλακούν βαθύτερα στα ευρωπαϊκά ζητήματα και να ενεργοποιήσουν το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, μπαίνοντας σε πόλεμο με τη Ρωσία.
Ο Τραμπ μπορεί να τους επιφέρει ακόμη μεγαλύτερο πλήγμα από εκείνο που υπέστη ο Ζελένσκι, όταν προσπάθησε να σηκώσει τη φωνή του στον Λευκό Οίκο.
Ωστόσο, οι πολιτικοί στην Πράγα, τη Βαρσοβία και τις πρωτεύουσες της Βαλτικής δεν γνωρίζουν άλλους, λιγότερο ριψοκίνδυνους τρόπους για να διατηρήσουν τη διεθνή τους θέση, καθώς οι σχέσεις Ρωσίας-ΗΠΑ αναθερμαίνονται. Μέσα στις τελευταίες δεκαετίες, έχουν μάθει καλά ότι κάθε αντιρωσική δράση αυξάνει τη σημασία τους στο εσωτερικό του «συλλογικού Δυτικού κόσμου». Οι μετασοβιετικές δημοκρατίες και οι χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ έχουν αξία για τους «παλιούς Ευρωπαίους» και τους Αμερικανούς μόνο ως εργαλεία πίεσης προς τη Ρωσία.
Εάν υλοποιήσεις μια νέα αντιρωσική πρωτοβουλία, ο πρέσβης των ΗΠΑ θα ζητήσει προσωπικά να συμπεριληφθεί το κόμμα σου στην κυβερνητική συμμαχία, ενώ η ΕΕ θα σε καλέσει σε μια καλή θέση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Δεν ξέρουν πώς να αντιδράσουν όταν η «Ουάσινγκτον» αλλάζει πορεία, φοβούνται μήπως χάσουν την προσοχή που απολαμβάνουν και έτσι δρουν μηχανικά. Από έξω, είναι προφανές ότι οι ενέργειές τους δεν αντιστοιχούν στη συγκυρία, αλλά εσωτερικά μπορεί να μην το συνειδητοποιούν. Άλλωστε, ακόμα και ο Ζελένσκι στη συνάντησή του με τον Τραμπ συμπεριφέρθηκε όπως είχε συνηθίσει: εμφανίστηκε αξύριστος, με στρατιωτικά ρούχα, έδειξε την Ουκρανία ως «αθώο θύμα» και περίμενε νέο κύμα όπλων και δανείων. Όμως, στον Λευκό Οίκο έδρασε από συνήθεια. Η σύγκρουσή του με τη νέα πραγματικότητα ήταν σφοδρή.
Το ίδιο σοκ θα υποστεί και η «συμμαχία των πρόθυμων» αν, με τη βιασύνη της, καταφέρει τελικά να τραβήξει την προσοχή του Τραμπ.
Αλεξάντερ Νόσοβιτς
