Η Δύση στα χέρια των Νεοταξιτών, έγινε ένα κράμα από πολυπολιτισμικά σκουπίδια και έρμαιο σε χέρια διαχειριστών και όχι ηγετων! Σήμερα, πληρώνει το βαρύ τίμημα…
Εάν παρατηρήσει κανείς με ψύχραιμη απόσταση τις σημερινές παγκόσμιες εξελίξεις, βλέπει την Ουκρανία να παραπαίει και να χάνει σταδιακά το Ντονμπάς, τη Ζαπορίζια, το Μικολάεφ και την Οδησσό, ενώ έχει ήδη ηττηθεί στρατηγικά στον αέρα. Ταυτόχρονα βλέπει και τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον τελευταίο κυρίαρχο της μεταψυχροπολεμικής εποχής, να παραπαίουν και αυτές, όχι πλέον από εξωτερική πίεση μόνο, αλλά από την ίδια την αδυναμία τους να διατηρήσουν το βάρος της ηγεμονίας που οι ίδιες είχαν υψώσει σε δόγμα.
Είκοσι περίπου χρόνια πριν, ένας από τους οξυδερκέστερους Αμερικανούς γεωστρατηγιστές, ο Ζμπίγκνιεφ Μπρεζίνσκι, είχε ήδη διατυπώσει με ακρίβεια το δίλημμα που σήμερα εκρήγνυται μπροστά μας. Σε δοκίμιό του με τίτλο «Το δίλημμα του τελευταίου κυρίαρχου», δημοσιευμένο το 2005, έθεσε το ερώτημα που ακόμη και σήμερα παραμένει αναπάντητο: Kυριαρχία για ποιο σκοπό;
Η Θεωρία του Μπρεζίνσκι
Ο Μπρεζίνσκι δεν ήταν απλώς ένας ακόμη ακαδημαϊκός. Είχε διατελέσει Σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας επί προεδρίας Κάρτερ, είχε μελετήσει σε βάθος τη σοβιετική πραγματικότητα και είχε κατανοήσει όσο λίγοι τη γεωγραφική λογική της εξουσίας. Η σκέψη του δεν βασιζόταν σε ηθικολογίες ούτε σε ιδεολογικές εμμονές· βασιζόταν στην ψυχρή παρατήρηση του χάρτη. Και ο χάρτης, για εκείνον, είχε ένα μόνο κέντρο βάρους: την Ευρασία.
Η κεντρική του θέση, όπως την ανέπτυξε στο βιβλίο «Η Μεγάλη Σκακιέρα» το 1997, είναι απλή και αδυσώπητη. Η Ευρασία αποτελεί τη σκακιέρα πάνω στην οποία παίζεται το παιχνίδι της παγκόσμιας πρωτοκαθεδρίας. Όποιος ελέγχει την Ευρασία, ελέγχει τον κόσμο.
Για πρώτη φορά στην Iστορία, μια μη ευρασιατική δύναμη, οι Ηνωμένες Πολιτείες, βρέθηκε στη θέση να ασκεί αποφασιστική επιρροή πάνω σε αυτή την ήπειρο. Η διατήρηση αυτής της πρωτοκαθεδρίας, όπως υποστήριζε, εξαρτάται από ένα και μόνο στρατηγικό καθήκον: Να εμποδιστεί η εμφάνιση οποιασδήποτε δύναμης ή συνασπισμού δυνάμεων που θα μπορούσε να κυριαρχήσει στην Ευρασία και να αμφισβητήσει την αμερικανική θέση.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Μπρεζίνσκι διέκρινε δύο κατηγορίες κρατών. Από τη μία τους γεωστρατηγικούς παίκτες — τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Ρωσία, την Κίνα και την Ινδία —, κράτη ικανά να διαμορφώνουν ενεργά το γεωπολιτικό παιχνίδι. Από την άλλη τους γεωπολιτικούς άξονες, κράτη των οποίων η σημασία δεν πηγάζει από την εγγενή τους ισχύ, αλλά από τη γεωγραφική τους θέση. Ανάμεσά τους ξεχώριζε με δραματική έμφαση η Ουκρανία.
Η φράση του παραμένει μέχρι σήμερα η πιο εύστοχη σύνοψη του ουκρανικού ζητήματος: Χωρίς την Ουκρανία, η Ρωσία παύει να είναι ευρασιατική αυτοκρατορία! Με την Ουκρανία υποταγμένη και ενσωματωμένη, η Ρωσία γίνεται αυτόματα αυτοκρατορία. Η ανεξαρτησία της Ουκρανίας δεν ήταν για τον Μπρεζίνσκι ζήτημα δημοκρατίας ή ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ήταν ζήτημα γεωπολιτικών μαθηματικών.
Η Ουκρανία πρόσφερε στη Ρωσία πληθυσμό, γεωργικό πλούτο, βιομηχανική βάση και πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα. Η απώλειά της μείωνε τη Ρωσία σε περιφερειακή ασιατική δύναμη, περιορισμένη και αποδυναμωμένη. Η ανάκτησή της την επανέφερε στο επίπεδο της αυτοκρατορίας.
Αυτή η διάγνωση αποδείχθηκε προφητική. Ο πόλεμος που ξέσπασε το 2022 εξ’ αιτίας της δυτικής νεοταξικής λαίλαπας και συνεχίζεται μέχρι σήμερα, δεν είναι παρά η βίαιη επιβεβαίωση της λογικής του Μπρεζίνσκι. Η Ρωσία δεν πολεμά για αφηρημένες ιδεολογίες. Πολεμά για να μην χάσει οριστικά τον γεωπολιτικό άξονα που της επιτρέπει να παραμένει μεγάλη δύναμη.
Η Δύση, από την πλευρά της, υποστηρίζει την Ουκρανία όχι από αφηρημένη αλληλεγγύη, αλλά επειδή γνωρίζει ότι η πλήρης ρωσική επικράτηση θα ανατρέψει την ισορροπία στην Ευρασία.
Όμως ο Μπρεζίνσκι δεν περιορίστηκε στη γεωγραφική ανάλυση. Στο δοκίμιο του 2005 προχώρησε βαθύτερα. Διαπίστωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν καταστεί ο τελευταίος πραγματικά κυρίαρχος του πλανήτη. Ενώ όλα τα άλλα κράτη έβλεπαν την κυριαρχία τους να διαβρώνεται από την οικονομική αλληλεξάρτηση, τους υπερεθνικούς θεσμούς και τη διεθνή κοινή γνώμη, η Αμερική διατηρούσε ακόμη την ικανότητα μονομερούς δράσης. Η εισβολή στο Ιράκ, η άρνηση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, η απόρριψη του Πρωτοκόλλου του Κιότο κλπ ήταν εκδηλώσεις αυτής της μοναδικής κυριαρχίας.
Αυτή όμως η κυριαρχία δεν ήταν χωρίς κόστος. Ο Μπρεζίνσκι έθεσε το κρίσιμο ερώτημα: Κυριαρχία για ποιο σκοπό;
Αν η Αμερική χρησιμοποιούσε την ισχύ της αποκλειστικά για να προστατεύσει τα στενά εθνικά της συμφέροντα και να διεξάγει έναν ατέρμονα «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας», θα προκαλούσε παγκόσμια αντιπάθεια, θα απομονωνόταν και τελικά θα υπονόμευε την ίδια την ασφάλειά της. Το πραγματικό πρόβλημα της εποχής, όπως υποστήριζε, δεν ήταν η τρομοκρατία. Η τρομοκρατία ήταν σύμπτωμα. Το βαθύτερο φαινόμενο ήταν η παγκόσμια πολιτική αφύπνιση.
Για πρώτη φορά στην Ιστορία, δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη, ιδιαίτερα νέοι και φτωχοί, αποκτούσαν πολιτική συνείδηση μέσω της παιδείας, των μέσων ενημέρωσης και της δημογραφικής έκρηξης. Αυτή η αφύπνιση ήταν ριζοσπαστική, λαϊκιστική και συχνά εχθρική προς την αμερικανική ηγεμονία.
Για να στηρίξει την προειδοποίησή του, ο Μπρεζίνσκι επικαλέστηκε τρεις μεγάλους στοχαστές του πολιτισμικού πεπρωμένου. Τον Όσβαλντ Σπένγκλερ, τον Άρνολντ Τόινμπι και τον Σάμιουελ Χάντινγκτον. Οι δύο πρώτοι και ο τρίτος, ιδιαίτερα, φωτίζουν με διαφορετικό τρόπο το ίδιο ζήτημα: Την αδυναμία ενός πολιτισμού να διατηρήσει επ’ αόριστον την παγκόσμια κυριαρχία όταν έχει ήδη εισέλθει στη φάση της παρακμής ή όταν αγνοεί τις πολιτισμικές ρίζες των αντιπάλων του.
Η Θεωρία του Σπέγκλερ
Ο Όσβαλντ Σπένγκλερ, στο μνημειώδες έργο του «Η Παρακμή της Δύσης», ανέπτυξε μια οργανική θεώρηση της Ιστορίας. Κάθε πολιτισμός γεννιέται, ανθεί, ωριμάζει και πεθαίνει όπως ένας ζωντανός οργανισμός.
Η Δύση, την οποία ονόμασε «φαουστιανό» πολιτισμό, είχε ήδη, κατά τη γνώμη του, περάσει από την εποχή της δημιουργικής κουλτούρας στην εποχή του πολιτισμού — δηλαδή από την εποχή της ψυχής στην εποχή του καθαρού νου, από τη θρησκευτική και καλλιτεχνική δημιουργία στη μηχανική, χρηματική και αυτοκρατορική εξουσία.
Στην τελική φάση εμφανίζεται ο …«Καίσαρας»: Η δημοκρατία παραχωρεί τη θέση της σε ισχυρές προσωπικότητες που κυβερνούν μέσω του χρήματος και της δύναμης, ενώ οι πόλεμοι γίνονται για την κληρονομιά ολόκληρου του κόσμου.
Ο Σπένγκλερ προειδοποιούσε ότι το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι η υποδούλωση της ανθρωπότητας σε λίγες ισχυρές φύσεις και ελίτ, αποφασισμένες να κυριαρχήσουν και δεν εννοούσε απόλυτα τους Νεοταξίτες. Αυτοί ουσιαστικά αντέγραψαν τις θεωρίες του και τις οικειοποιήθηκαν. Ο Μπρεζίνσκι λοιπόν, επικαλείται αυτή την προειδοποίηση για να δείξει τον κίνδυνο που διατρέχει η Αμερική αν συνεχίσει να ασκεί την κυριαρχία της ως καθαρή δύναμη χωρίς ανώτερο σκοπό.
Η προσπάθεια να διατηρηθεί η μοναδική κυριαρχία με στρατιωτικά και οικονομικά μέσα μπορεί να μετατρέψει την ίδια την Αμερική σε μηχανισμό αυτοκρατορικής εξάντλησης, όπου η εσωτερική συνοχή διαβρώνεται και η εξωτερική επιρροή χάνει κάθε ηθική νομιμοποίηση.
Ο Σάμιουελ Χάντινγκτον, από την άλλη πλευρά, στο έργο του «Η Σύγκρουση των Πολιτισμών», προσέφερε μια διαφορετική αλλά εξ’ ίσου ανησυχητική προοπτική. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, υποστήριζε πως οι μεγάλες συγκρούσεις δεν θα είναι πλέον ιδεολογικές, αλλά πολιτισμικές. Οι άνθρωποι θα ταυτίζονται όλο και περισσότερο με τον πολιτισμό τους — δυτικό, ορθόδοξο, ισλαμικό, σινικό, ινδουιστικό — και οι γραμμές ρήξης θα ακολουθούν τα πολιτισμικά σύνορα.
Η προσπάθεια της Δύσης να επιβάλει τις δικές της αξίες ως παγκόσμιες θα συναντήσει ολοένα και ισχυρότερη αντίσταση. Η δημοκρατία, αντί να κοσμοπολιτίζει, μπορεί να λειτουργήσει παραδοσιακοποιητικά: Να ενισχύσει την πολιτισμική αυτοσυνείδηση και να οξύνει τις αντιθέσεις.
Ο Χάντινγκτον διέβλεπε ότι η Δύση θα βρεθεί αντιμέτωπη με «τους υπόλοιπους» και ότι η προσπάθεια να διατηρήσει την παγκόσμια ηγεμονία χωρίς να αναγνωρίσει την πολιτισμική πολυμορφία, θα οδηγούσε σε απομόνωση και σύγκρουση
Ο Μπρεζίνσκι χρησιμοποιεί αυτή τη διάγνωση για να επισημάνει ότι η αμερικανική κυριαρχία δεν μπορεί πλέον να βασίζεται στην υπόθεση πως ο υπόλοιπος κόσμος θα αποδεχθεί αδιαμαρτύρητα το νεοταξικό δυτικό μοντέλο. Η παγκόσμια πολιτική αφύπνιση που περιγράφει είναι ακριβώς η αφύπνιση πολιτισμικών ταυτοτήτων που αρνούνται να υποταχθούν.
Έτσι, ο Μπρεζίνσκι συνθέτει τις δύο θεωρίες σε μια ενιαία προειδοποίηση. Από τον Σπένγκλερ αντλεί τον φόβο της εσωτερικής παρακμής: Η Δύση, και ιδιαίτερα η Αμερική, κινδυνεύει να μετατραπεί σε καθαρό μηχανισμό ισχύος χωρίς ψυχή, όπου η δημοκρατία εκφυλίζεται σε καισαρισμό και το χρήμα αντικαθιστά κάθε ανώτερη αρχή.
Από τον Χάντινγκτον αντλεί τον φόβο της εξωτερικής αντίστασης: Ο υπόλοιπος κόσμος δεν είναι κενός χώρος προς κατάκτηση, αλλά σύνολο πολιτισμών με δική τους ιστορική μνήμη και βούληση αυτοπροσδιορισμού. Η προσπάθεια να επιβληθεί μονομερής κυριαρχία θα προκαλέσει όχι μόνο γεωπολιτική, αλλά και πολιτισμική αντίδραση.
Η πρόταση του Μπρεζίνσκι ήταν σαφής. Η Αμερική όφειλε να μετατρέψει την κυριαρχία της σε εργαλείο παροχής διεθνών δημόσιων αγαθών. Να ηγηθεί μιας πολυμερούς, συνεργατικής τάξης, αντί να επιμένει σε μονομερή ηγεμονία. Να αναγνωρίσει έμμεσα την πολυπολικότητα και να αναπτύξει κοινό όραμα με τις άλλες μεγάλες δυνάμεις. Διαφορετικά, η προσπάθεια να διατηρηθεί η μοναδική κυριαρχία θα οδηγούσε σε αυτοκαταστροφή, όπως ακριβώς γίνεται τώρα.
Είκοσι χρόνια μετά, το δίλημμα που είχε θέσει έχει γίνει πραγματικότητα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε μονόδρομο εσωτερικής και εξωτερικής εξάντλησης. Η στήριξη προς την Ουκρανία έχει μετατραπεί, όπως ορθά επισημαίνει ο Γάλλος ιστορικός Εμμανουέλ Τοντ, σε μηχανισμό που καταδικάζει την ίδια την Ουκρανία σε καταστροφική ήττα. Όσο η Ουκρανία λαμβάνει όπλα, θα πολεμά. Η συνέχιση της σύγκρουσης έχει γίνει ο ίδιος ο λόγος ύπαρξης του ουκρανικού κράτους.
Ταυτόχρονα, ο πληθυσμός της χώρας μειώνεται καταστροφικά, ενώ καλλιεργείται ένας παράλογος υπερεθνικισμός που δικαιολογεί μια αυτοκτονική αντιπαράθεση με τη Ρωσία. Η Δύση, με την υποστήριξή της, επιβάλλει ουσιαστικά στην Ουκρανία τη θανατική ποινή.
Την ίδια στιγμή, τα ψεύδη των προηγούμενων ετών καταρρέουν το ένα μετά το άλλο. Το 2022 Ουκρανοί αξιωματούχοι διαβεβαίωναν ότι τα ρωσικά αποθέματα πυραύλων είχαν εξαντληθεί. Το 2025 ο ίδιος ο Ζελένσκι διαβεβαίωνε τον Γερμανό καγκελάριο ότι η ρωσική στρατιωτική βιομηχανία θα κατέρρεε. Τα δυτικά μέσα ενημέρωσης αναπαρήγαγαν με ενθουσιασμό τις ίδιες προβλέψεις. Και όμως, το 2026 οι ίδιοι Ουκρανοί αξιωματούχοι παραδέχονται ότι η ρωσική παραγωγή πυραύλων υπερβαίνει τα σχέδια, ότι οι βαλλιστικοί πύραυλοι εκτοξεύονται σε ρυθμούς που ξεπερνούν τις δυνατότητες της ουκρανικής αεράμυνας και ότι η φύση του αεροπορικού πολέμου έχει αλλάξει ριζικά. Ο αεροπορικός πόλεμος που υποτίθεται ότι θα ανάγκαζε τη Ρωσία σε ειρήνη έχει αποτύχει παταγωδώς.
Η κατάρρευση δεν περιορίζεται στην Ουκρανία. Επεκτείνεται στην ίδια την αμερικανική στρατηγική. Το εκστρατευτικό μοντέλο των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, βασισμένο στην απόλυτη υπεροχή της εφοδιαστικής αλυσίδας, έχει εξαντληθεί. Η εποχή των αεροπλανοφόρων, των οποίων η συμβολική σημασία υπερίσχυε της πολεμικής τους χρησιμότητας, φτάνει στο τέλος της. Η Αμερική αποδεικνύεται απροετοίμαστη — και ψυχολογικά ακόμη περισσότερο — να αντιμετωπίσει αντίπαλο με συγκρίσιμη ισχύ πυρός.
Το πάθημα του Βιετνάμ που δεν έγινε…μάθημα, επιστρέφει: Η εμπλοκή σε μακρινά μέτωπα χωρίς ξεκάθαρο στρατηγικό τέλος οδηγεί σε εσωτερική εξάντληση και σε εγκατάλειψη του κανόνα του χρυσού, όπως συνέβη το 1971.
Ο Μπρεζίνσκι είχε προειδοποιήσει. Είχε καλέσει την Ουάσινγκτον να αναπτύξει κοινό όραμα με τις άλλες μεγάλες δυνάμεις. Είχε μιλήσει για την ανάγκη αναγνώρισης της πολυπολικότητας. Είχε επισημάνει ότι η προσπάθεια να διατηρηθεί η μοναδική κυριαρχία θα κατέληγε σε αυτοκαταστροφή.
Σήμερα βλέπουμε ακριβώς αυτό. Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται μπροστά σε ένα νέο στρατηγικό δίλημμα! Είτε να ζήσουν για τον εαυτό τους, επιστρέφοντας σε μια μορφή φρουρίου της Βόρειας Αμερικής, είτε να συνεχίσουν να θυσιάζουν τα εθνικά τους συμφέροντα για την άνεση συμμάχων που αποδεικνύονται ολοένα και πιο ανίκανοι να σηκώσουν το βάρος της δικής τους άμυνας.
Εν κατακλείδι
Η Ευρασία ζει πλέον τη δική της ζωή. Η Μέση Ανατολή αρχίζει να ακολουθεί τον ίδιο δρόμο. Οι περιφερειακές δυνάμεις — η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία, το Πακιστάν — διαμορφώνουν δικούς τους μηχανισμούς ασφαλείας στο κενό που αφήνει η αμερικανική υποχώρηση. Οι BRICS+ και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης λειτουργούν χωρίς τη Δύση. Το παλιό σύστημα συντεταγμένων απλά καταρρέει.
Ο Μπρεζίνσκι δεν ήταν προφήτης. Ήταν παρατηρητής της γεωγραφίας και της ισχύος. Είδε καθαρά ότι η Ουκρανία ήταν ο αποφασιστικός άξονας. Είδε επίσης ότι η αμερικανική κυριαρχία δεν μπορούσε να διατηρηθεί επ’ αόριστον ως μονομερής επιβολή.
Από τον Σπένγκλερ άντλησε την επίγνωση ότι κάθε πολιτισμός έχει το δικό του βιολογικό όριο. Από τον Χάντινγκτον την επίγνωση ότι οι πολιτισμοί δεν εξαφανίζονται όταν ηττώνται στρατιωτικά, αλλά επανέρχονται με νέα ένταση ταυτότητας.
Εκεί που υπερεκτίμησε την κατάσταση ήταν στην αντοχή της αμερικανικής εσωτερικής συνοχής και στην ταχύτητα με την οποία άλλες δυνάμεις θα αμφισβητούσαν την ηγεμονία. Σήμερα, το δίλημμα που έθεσε έχει πάρει συγκεκριμένη μορφή. Η Αμερική είτε θα αποδεχθεί την πολυπολικότητα και θα αναζητήσει μια νέα ισορροπία, είτε θα συνεχίσει να καταναλώνει τη δύναμή της σε πολέμους χωρίς νίκη, μέχρις ότου η ίδια η εξάντληση την αναγκάσει σε υποχώρηση.
Η Ίστορία είναι βάναυση και το κυριότερο; Δεν περιμένει! Η Μεγάλη Σκακιέρα εξακολουθεί μεν να υπάρχει, αλλά τα πιόνια έχουν ήδη αρχίσει να κινούνται με δική τους λογική. Και ο “τελευταίος κυρίαρχος” ανακαλύπτει, με καθυστέρηση βέβαια, ότι η κυριαρχία χωρίς στρατηγικό σκοπό και χωρίς πολιτισμική επίγνωση μετατρέπεται σε παγίδα! Και η Αμερική, όχι μόνο του Τράμπ αλλά και των προηγούμενων της Νεοταξίας, έχουν μπεί στη παγίδα αυτή και απλα, δεν μπορούν να την ακυρώσουν. Είναι πολύ αργά πια. To μόνο που απομένει, είναι το ξεκαθάρισμα λογαριασμών για το ποιός θα πάρει τη μεγάλη μερίδα. Κι αυτό ακριβώς θα είναι το διακύβευμα στην 4η φάση του Γ’ Παγκοσμίου Πολεμου που έχει ήδη αρχίσει…
Quid delictum est?* = “Τι λάθος-παράπτωμα έγινε;” Το ερώτημα του αυτοκράτορα της Ρώμης Μάρκου Αυρηλίου για τον κακό και άστατο χαρακτήρα του γιού του Κόμμοδου
