Οικονομική Άγνοια με Θεσμικό Περίβλημα: Από τον Άκη Σκέρτσο στον Κυριάκο Πιερρακάκη
Σπύρος Στάλιας, Οικονομολόγος Ph.D
Όταν ένας ανώνυμος σχολιαστής αναπαράγει τον μύθο ότι «πρέπει πρώτα να μαζέψουμε αποταμιεύσεις για να μπορέσουμε να κάνουμε επενδύσεις», το ζήτημα είναι απλώς ημιμάθεια. Όταν όμως την ίδια ακριβώς θεωρητική αρβύλα επικαλείται δημόσια ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών της Ελλάδας και Πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, τότε το πρόβλημα παίρνει επικίνδυνες διαστάσεις. Περάσαμε από τις ασυναρτησίες του κ. Άκη Σκέρτσου, που βάφτισε τη φτώχεια… “πλούτο των νοικοκυριών”, στις συστημικές ανοησίες τoυ κυρίου Πιερρακάκη, με κοινό παρονομαστή την πλήρη αποσύνδεση από την πραγματικότητα της σύγχρονης τραπεζικής.
Ο Μύθος του «Δανειστή Αποταμιεύσεων»
Στη πρόσφατη συνέντευξή του στο ECB Supervision Newsletter, ο κ. Πιερρακάκης υποστήριξε ότι η Ευρώπη πάσχει από «κατακερματισμό» που εμποδίζει τις επαρκείς ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις να μετατραπούν σε παραγωγικές επενδύσεις.
Η τοποθέτηση αυτή εδράζεται στην παρωχημένη, νεοκλασική «Θεωρία των Δανειακών Κεφαλαίων» (Loanable Funds Theory): την ψευδαίσθηση ότι οι τράπεζες λειτουργούν ως απλοί διαμεσολαβητές, οι οποίοι μαζεύουν τα «λιμνάζοντα» ευρώ των νοικοκυριών σε έναν κουμπαρά και στη συνέχεια τα δανείζουν σε επενδυτές.
Η Θεσμική Συντριβή του Μύθου
Πρόκειται για θεωρητικό αναλφαβητισμό. Η πραγματικότητα της σύγχρονης τραπεζικής έχει επιβεβαιωθεί ρητά και επίσημα από το σύνολο των κεντρικών τραπεζών του κόσμου — από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και τη Federal Reserve (Fed) των ΗΠΑ, μέχρι την Bank of England και κάθε Κεντρική Τράπεζα:
- Οι τράπεζες ΔΕΝ δανείζουν αποταμιεύσεις.
- Τα δάνεια δημιουργούν καταθέσεις (Loans Create Deposits). Όταν μια εμπορική τράπεζα εγκρίνει μια πιστοδότηση για μια επένδυση, δημιουργεί νέο χρήμα εξ ολοκλήρου (ex nihilo), πιστώνοντας έναν λογαριασμό.
- Η Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) προσαρμόζεται εκ των υστέρων. Η ΕΚΤ δεν προηγείται της πιστωτικής επέκτασης για να «δώσει την άδεια» βάσει αποταμιεύσεων, αλλά παρέχει τη ρευστότητα ex-post για την κάλυψη των εποπτικών απαιτήσεων.
Η επένδυση παράγει εισόδημα, και από το εισόδημα αυτό προκύπτει εκ των υστέρων (ex-post) η αποταμίευση. Η σχέση αιτιότητας είναι ακριβώς η αντίστροφη από αυτήν που ευαγγελίζεται ο Πρόεδρος του Eurogroup. Το γεγονός ότι ο θεσμικός επικεφαλής της Ευρωζώνης αγνοεί τις ίδιες τις παραδοχές της ΕΚΤ —στο ίδιο το έντυπο της οποίας παραχωρεί συνέντευξη— είναι αποστομωτικό.
Η Παγίδα της Περιφέρειας
Αυτή η άγνοια δεν είναι αθώα. Εντάσσεται οργανικά στο υπόδειγμα της απόλυτης προσκόλλησης στον σκληρό πυρήνα του ευρώ, όπου η οικονομική πολιτική ασκείται αποκλειστικά μέσω εσωτερικής υποτίμησης, δημοσιονομικής λιτότητας και διαρκών πρωτογενών πλεονασμάτων.
Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η επίκληση της «ενοποίησης των αγορών αποταμίευσης» λειτουργεί ως προπέτασμα καπνού:
- Το πραγματικό πρόβλημα των επενδύσεων στην Ευρωζώνη (και ειδικά στην Ελλάδα) δεν είναι η έλλειψη αποταμιεύσεων, αλλά η έλλειψη Ενεργού Ζήτησης. Οι επιχειρήσεις δεν ζητούν δάνεια και οι τράπεζες δεν δημιουργούν νέο χρήμα επειδή οι πολιτικές των πλεονασμάτων συμπιέζουν τα εισοδήματα και την αγοραστική δύναμη.
- Η τομεακή ισορροπία είναι αμείλικτη: Όταν το Δημόσιο υποχρεούται να αφαιρεί ρευστότητα από την οικονομία για να παράγει πλεονάσματα (T>G), ο ιδιωτικός τομέας μπορεί να αποταμιεύσει μόνο αν υπάρχει τεράστιο εξωτερικό πλεόνασμα (X-M). Όσο αυτό δεν υφίσταται, η συμπίεση είναι δομική.
Ποιον Εξυπηρετεί Τελικά Αυτή η Πολιτική;
Όταν μια εσφαλμένη παραδοχή προστατεύεται θεσμικά με τέτοια επιμονή, παύει να είναι λάθος και μετατρέπεται σε εργαλείο αναδιανομής ισχύος.
Η εμμονή της ευρωπαϊκής ηγεσίας —και της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας μέσω του κ. Πιερρακάκη— σε αυτό το αφήγημα εξυπηρετεί τρεις πολύ συγκεκριμένες σκοπιμότητες:
- Τις Πλεονασματικές Οικονομίες του Βορρά: Η μεταφορά της ευθύνης στις «ελλιπείς αποταμιεύσεις» νομιμοποιεί τη δημοσιονομική αυστηρότητα στην περιφέρεια. Έτσι, ο Νότος κρατιέται σε διαρκή συμπίεση ζήτησης και χαμηλό εργατικό κόστος, παραμένοντας εξαρτημένος εισαγωγέας των βιομηχανικών προϊόντων του Βορρά.
- Τα Μεγάλα Χρηματοπιστωτικά Κέντρα: Η περίφημη «διασυνοριακή ενοποίηση ρευστότητας» επιτρέπει στις μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες και τα funds να αντλούν την εγχώρια αποταμίευση από την περιφέρεια και να τη διοχετεύουν στις ώριμες αγορές του πυρήνα, αντί να χρηματοδοτείται η τοπική παραγωγική βάση.
- Την Αποποίηση Πολιτικών Ευθυνών: Παρουσιάζοντας τις επενδύσεις ως ζήτημα «ιδιωτικών αποταμιεύσεων που πρέπει να ελευθερωθούν», η πολιτική ηγεσία αποσείει τη δική της ευθύνη για την άσκηση δημόσιας επενδυτικής πολιτικής. Το κράτος αυτοευνουχίζεται, μετατρεπόμενος ο υπουργός από ασκών πολιτική σε απλό τεχνοκράτη-διαχειριστή.
Συμπεράσματα
Ο κ. Πιερρακάκης ζητά «ενοποίηση της ρευστότητας» χωρίς να αγγίζει τον ελέφαντα στο δωμάτιο: την απουσία κοινού δημοσιονομικού εργαλείου και την άρνηση θεσμοθέτησης ενός πλήρους Ευρωπαϊκού Συστήματος Εγγύησης Καταθέσεων (EDIS). Χωρίς αυτά, η «διασυνοριακή ενοποίηση» σημαίνει απλώς ότι οι αποταμιεύσεις της περιφέρειας θα μεταφέρονται στα χρηματοπιστωτικά κέντρα του Βορρά, ενώ η ελληνική οικονομία θα φορτώνεται το υψηλότερο κόστος δανεισμού λόγω του συστημικού κινδύνου της χώρας.
Είναι θλιβερό το γεγονός ότι οι θεματοφύλακες της οικονομικής πολιτικής της χώρας και της Ευρωζώνης συνεχίζουν να ανακυκλώνουν οικονομικούς μύθους του 19ου αιώνα για να δικαιολογήσουν το αδιέξοδο του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Όταν η ηγεσία συγχέει τη δημιουργία χρήματος με τη διαμεσολάβηση κουμπαράδων, η οικονομική εξαθλίωση δεν είναι ατύχημα· είναι νομοτέλεια.
New York 14/8/2026
