Νέα μελέτη αμφισβητεί τις θεωρίες δεκαετιών και προειδοποιεί για κίνδυνο πολύ σοβαρότερο από ό,τι είχε εκτιμηθεί έως σήμερα
Μια παγερή προειδοποίηση εκπέμπουν ερευνητές της NASA, υποστηρίζοντας ότι η επιστημονική κοινότητα ενδέχεται να έχει υποτιμήσει δραματικά την καταστροφική ισχύ που μπορεί να έχει μια ακραία ηλιακή καταιγίδα. Η νέα εκτίμηση φέρνει στο προσκήνιο το εφιαλτικό σενάριο ένα μελλοντικό γεγονός να ακρωτηριάσει τον σύγχρονο τεχνολογικό πολιτισμό σε κλίμακα πολύ πέρα από κάθε προηγούμενη πρόβλεψη.
Η μελέτη, η οποία προέρχεται από το Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Goddard της NASA και δημοσιεύτηκε στο έγκριτο περιοδικό Nature, καταρρίπτει μια θεμελιώδη παραδοχή δεκαετιών σχετικά με το πόση ηλιακή ενέργεια μπορεί να απορροφήσει το μαγνητικό πεδίο της Γης. Εάν τα συμπεράσματα επιβεβαιωθούν, οι επιπτώσεις μιας σπάνιας αλλά ισχυρής ηλιακής καταιγίδας θα μπορούσαν να αποδειχθούν πολύ χειρότερες από οτιδήποτε πίστευαν οι επιστήμονες μέχρι σήμερα.
Το όριο που δεν υπάρχει
Οι ηλιακές καταιγίδες προκαλούνται όταν ο Ήλιος απελευθερώνει τεράστιες εκρήξεις ενέργειας, φορτισμένα σωματίδια και μαγνητικά πεδία μέσω ηλιακών εκλάμψεων και στεμματικών εκτινάξεων μάζας. Τα φαινόμενα αυτά μπορούν να διαταράξουν δορυφόρους, συστήματα GPS, αεροπορικές επικοινωνίες, δίκτυα ηλεκτρισμού, τηλεπικοινωνιακές υποδομές και αμέτρητες άλλες μορφές σύγχρονης τεχνολογίας.
Για χρόνια, το επικρατούν μοντέλο υποστήριζε ότι υπάρχει ένα φυσικό ανώτατο όριο στην ποσότητα ηλιακής ενέργειας που μπορεί να διοχετευθεί στην πολική ιονόσφαιρα της Γης. Η νέα ανάλυση περισσότερων του ενός εκατομμυρίου μετρήσεων του ηλιακού ανέμου, που συλλέχθηκαν από διαστημόπλοια της NASA σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη, δεν βρήκε κανένα στατιστικό στοιχείο που να επιβεβαιώνει την ύπαρξη τέτοιου ορίου.
«Δεν υπάρχουν προς το παρόν στατιστικά αποδεικτικά στοιχεία που να υποδηλώνουν ανώτατο όριο στη μεταφορά ενέργειας από τον ηλιακό άνεμο στην πολική ιονόσφαιρα», καταλήγουν οι ερευνητές. Το εύρημα αυτό υποδεικνύει ότι η γήινη ατμόσφαιρα ενδέχεται να συνεχίζει να απορροφά αυξανόμενες ποσότητες ενέργειας κατά τη διάρκεια ενός ακραίου ηλιακού γεγονότος, αντί να προστατεύεται από κάποιο ανώτατο κατώφλι.
«Να είμαστε σε επαγρύπνηση»
Η Δρ. Maria Walach, εκ των συντακτών της μελέτης από το Πανεπιστήμιο του Lancaster, τόνισε ότι το μαγνητικό πεδίο της Γης φυσιολογικά προσφέρει ισχυρή άμυνα. «Το μαγνητικό μας πεδίο κάνει εξαιρετική δουλειά προστατεύοντάς μας από πολλές επιπτώσεις του διαστημικού καιρού», ανέφερε. «Υπάρχουν ωστόσο ακραίες περιπτώσεις όπου δορυφόροι πέφτουν αναπάντεχα πίσω στη Γη ή χάνουμε σήματα επικοινωνιών και GPS».
Η ίδια προειδοποίησε ότι αν πράγματι δεν υφίσταται ανώτατο όριο στην απόκριση του πλανήτη, οι επιστήμονες οφείλουν να αναθεωρήσουν τον τρόπο μοντελοποίησης των χειρότερων σεναρίων. «Εάν δεν υπάρχει ανώτατο όριο, η μοντελοποίηση ακραίων περιπτώσεων πρέπει να το λάβει υπόψη και οφείλουμε να είμαστε σε επαγρύπνηση για τις επιπτώσεις του διαστημικού καιρού. Ευτυχώς, αυτές οι πολύ ακραίες περιπτώσεις είναι σπάνιες, αλλά αυτό σημαίνει επίσης ότι διαθέτουμε περιορισμένα δεδομένα. Μόνο ο χρόνος θα δείξει τι συμβαίνει στο εξαιρετικά ακραίο γεγονός που συμβαίνει μία φορά στα χίλια χρόνια».
Το μάθημα του 1859
Η ισχυρότερη ηλιακή καταιγίδα που έχει καταγραφεί παραμένει το Συμβάν Κάρινγκτον του 1859. Οι επιστήμονες υπολογίζουν ότι απελευθέρωσε ενέργεια ισοδύναμη με περίπου 10 δισεκατομμύρια ατομικές βόμβες. Το φαινόμενο προκάλεσε εκτεταμένες βλάβες στα τηλεγραφικά συστήματα της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής, με ηλεκτρικά ρεύματα να διαπερνούν τις γραμμές επικοινωνίας, πυροδοτώντας πυρκαγιές και βραχυκυκλώματα.
Ακόμη και πολύ λιγότερο ισχυρές καταιγίδες έχουν αποδείξει την τρωτότητα της σύγχρονης τεχνολογίας. Το 2003, ένα σημαντικό ηλιακό γεγονός διέκοψε τα συστήματα πλοήγησης της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Αεροπορίας των ΗΠΑ για περισσότερες από 24 ώρες και προκάλεσε προειδοποιήσεις ότι επιβάτες και πληρώματα σε πτήσεις μεγάλου ύψους μπορεί να εκτεθούν σε αυξημένα επίπεδα ακτινοβολίας.
Η ευπάθεια του σύγχρονου κόσμου
Σε αντίθεση με τον κόσμο του 1859, η σημερινή κοινωνία εξαρτάται σχεδόν απόλυτα από τον ηλεκτρισμό, τους δορυφόρους, την πλοήγηση GPS, τις διαδικτυακές επικοινωνίες και τα διασυνδεδεμένα δίκτυα ενέργειας. Μια μεγάλη ηλιακή καταιγίδα θα μπορούσε ταυτόχρονα να διαταράξει πολλά από αυτά τα συστήματα. Μια μελέτη του 2014 που διεξήχθη από τον ασφαλιστικό κολοσσό Lloyd’s του Λονδίνου και την Atmospheric and Environmental Research κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ένα ακόμη γεγονός επιπέδου Κάρινγκτον είναι «σχεδόν αναπόφευκτο». Η ίδια μελέτη εκτιμά ότι μεταξύ 20 και 40 εκατομμύρια άνθρωποι θα μπορούσαν να βιώσουν διακοπές ρεύματος διάρκειας από 16 ημέρες έως και δύο χρόνια.
Οργανώσεις όπως το Foundation for Resilient Societies προειδοποιούν εδώ και χρόνια ότι το αμερικανικό ηλεκτρικό δίκτυο παραμένει επικίνδυνα εκτεθειμένο σε ακραίο διαστημικό καιρό. Οι εκκλήσεις για θωράκιση μετασχηματιστών, συστημάτων μεταφοράς και άλλων κρίσιμων υποδομών έναντι ηλεκτρομαγνητικών διαταραχών παραμένουν επίκαιρες, καθώς μια παρατεταμένη κατάρρευση θα μπορούσε να παραλύσει εφοδιαστικές αλυσίδες, ιατρικές υπηρεσίες, επικοινωνίες και κάθε σύστημα απαραίτητο για τη διατήρηση της δημόσιας τάξης.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα και την Ευρώπη
Η διασύνδεση των ευρωπαϊκών δικτύων ενέργειας καθιστά την ήπειρο ιδιαίτερα τρωτή σε φαινόμενα τέτοιας κλίμακας. Το ελληνικό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας, αν και διαθέτει μηχανισμούς προστασίας, δεν είναι απομονωμένο· μια γεωμαγνητική θύελλα που θα έπληττε την κεντρική ή βόρεια Ευρώπη θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές βλάβες μέχρι τις νοτιότερες άκρες του ευρωπαϊκού κορμού. Οι τηλεπικοινωνίες, οι δορυφορικές υπηρεσίες και τα συστήματα πλοήγησης που εξυπηρετούν την πολιτική αεροπορία και τη ναυτιλία στην Ανατολική Μεσόγειο θα επηρεάζονταν άμεσα, με απρόβλεπτες συνέπειες για την οικονομία και την εθνική ασφάλεια.
Η νέα μελέτη της NASA υπογραμμίζει ότι η απειλή μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη από όσο κατανοούσαμε, εγείροντας ερωτήματα για την ετοιμότητα των υποδομών απέναντι σε ένα διαστημικό καιρικό γεγονός που συμβαίνει μία φορά στη γενιά ή και στη χιλιετία. Ενώ η επιστημονική έρευνα προχωρά, η ανάγκη για επενδύσεις σε ανθεκτικότερα δίκτυα και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης μοιάζει πιο επιτακτική παρά ποτέ.
