Τι είναι το χαλάζιο στο μάτι; Σε τι διαφέρει από το κριθαράκι; Πώς αποτρέπεται η υποτροπή;

του Ξενοφώντα Τσούκαλη, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

Χαλάζιο ονομάζουμε τον έντονο ερεθισμό που παρουσιάζεται συνήθως στο πάνω βλέφαρο, περιστασιακά όπως και στο κάτω βλέφαρο.

Το χαλάζιο αποτελεί κύστη κατακράτησης σμηγματωδών εκκρίσεων μετά από απόφραξη ενός εκ των σμηγματογόνων πόρων του πάνω ή του κάτω βλεφάρου.  Σε αυτήν την περίπτωση το βλέφαρο διογκώνεται, ερεθίζεται, ενοχλεί, κοκκινίζει πολύ και στην αφή έχει την αίσθηση σαν να έχει δημιουργηθεί ένα μικρό “μπαλάκι”. Αυτό μπορεί να μεγαλώσει αρκετά και να δημιουργήσει σημαντική, τόσο δυσανεξία όσο και δυσκολία στην πρακτική λειτουργία της όρασης και στην καθημερινή ζωή. Αν παραμείνει χωρίς θεραπεία ή αυτή δε γίνει από τις πρώτες ημέρες εμφάνισης του, τότε γίνεται χρόνιο -σκληρό- οπότε ίσως χρειαστεί χειρουργική διάνοιξη. Μεγαλύτερα χαλάζια ενοχλούν, είναι αντιαισθητικά και επιβλαβή για την όραση μας χρήζουν χειρουργικής διάνοιξης και καθαρισμού.

Τις περισσότερες φορές είναι ένα ανώδυνο σαφώς περιγεγραμμένο οζίδιο, άλλοτε άλλου μεγέθους, δεν είναι λίγες όμως οι φορές που συνοδεύεται από φλεγμονή και πόνο ιδίως στην περίπτωση που επιμολυνθεί.

Για να καταλάβουμε τι είναι το χαλάζιο, πρέπει να καταλάβουμε πρώτα πως λειτουργεί ο μηχανισμός παραγωγής λαδιού στο χείλος των βλεφάρων. Το λάδι παράγεται μέσα στο βλέφαρο από μικρούς αδένες οι οποίοι είναι οργανωμένοι κάθετα μέσα σε αυτό και εκρέουν σε μικρά ανοίγματα που βρίσκονται πίσω από τη συστοιχία των βλεφαρίδων. Δηλαδή λίγο πιο κοντά στο μάτι από ότι είναι η συστοιχία των βλεφαρίδων. Ο σκοπός παραγωγής του λαδιού που εκρέει στο χείλος των βλεφάρων είναι η ανάμιξη του με το υγρό συστατικό των δακρύων, έτσι ώστε τα δάκρυα να λιπαίνουν την πολύ ευαίσθητη επιφάνεια του ματιού που έρχεται σε διαρκή τριβή με τα βλέφαρα κατά το ανοιγοκλεισίμο των ματιών. Όταν η παραγωγή του λαδιού μέσα από αυτούς τους αδένες που λέγονται αδένες μειβομιανοί, δεν γίνεται φυσιολογικά αλλά γίνεται με πιο παχύρρευστο τρόπο ή εάν από μακιγιάζ ή από κάποια άλλη φλεγμονή κλείσει ένα από τα ανοίγματα αυτών των αδένων, τότε ο αδένας «φουσκώνει» και αυτό δημιουργεί σημαντική φλεγμονή. Σε μερικές περιπτώσεις μάλιστα «σπάει» και απελευθερώνεται το περιεχόμενο του στον ιστό μέσα στο βλέφαρο. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μια σημαντική φλεγμονή, η οποία όμως, συνήθως είναι στείρα, δηλαδή δεν είναι φλεγμονή η οποία γίνεται µε βάση κάποια μόλυνση.

Το χαλάζιο μερικές φορές συγχέεται με την κριθή (κριθαράκι) η οποία επίσης εμφανίζεται σαν ογκίδιο στο βλέφαρο. Η κριθή είναι οξεία μόλυνση του θύλακα της βλεφαρίδας και σχηματίζει ένα κόκκινο, επώδυνο ογκίδιο κοντά στο χείλος του βλεφάρου. Το χαλάζιο συνήθως αποτελεί αντίδραση σε περίκλειστες λιπαρές εκκρίσεις και δεν οφείλεται σε βακτηρίδια, αν και η θέση που βρίσκεται μπορεί δευτερευόντως να επιμολυνθεί. Τα χαλάζια τείνουν να εμφανίζονται μακριά από το βλεφαρικό χείλος σε αντίθεση με την κριθή και τείνουν να κορυφώνονται προς το μέσα μέρος ή ρινικό τμήμα του βλεφάρου. Καμιά φορά ένα χαλάζιο μπορεί να προκαλέσει αιφνίδιο οίδημα σε όλη την έκταση του βλεφάρου.

Η αρχική θεραπεία είναι πάντοτε συντηρητική με αντιβιοτική ή και κορτιζονούχο αλοιφή και ζεστές κομπρέσες.

1. Ζεστές κομπρέσες. Τα θερμά επιθέματα μπορεί να εφαρμοσθούν με ποικίλους τρόπους. Ο απλούστερος είναι να κρατήσουμε μια καθαρή πετσέτα βουτηγμένη στο ζεστό νερό πάνω στα κλειστά βλέφαρα για 5-10 λεπτά , 3-4 φορές την ημέρα. Ξαναβρέχουμε κάθε φορά την πετσέτα ώστε να τη διατηρούμε αρκετά θερμή. Τέλος, στεγνώνουμε με απαλές κινήσεις τα βλέφαρα και σκουπίζουμε κάθε ίχνος από πύο ή άλλο έκκριμα με καθαρή γάζα την οποία αλλάζουμε σε κάθε σκούπισμα.

2. Συνθετικά δάκρυα για τον ερεθισμό των ματιών

3. Μασάζ του αδένα χαλαρά και περιοδικά, σε συνδυασμό με φαρμακευτική θεραπεία και θερμά επιθέματα.

4. Συνταγογράφηση κάποια αλοιφής αντιβιοτικού που περιέχει και κορτιζόνη, όταν αυτό δεν υποχωρεί απλώς με κομπρέσες και με δάκρυα (η συνταγογράφηση φαρμάκου που περιέχει κορτιζόνη πρέπει να γίνεται ΜΟΝΟ από οφθαλμίατρο γιατί η χρήση φαρμάκων στα μάτι που περιέχουν αυτήν την ουσία, χωρίς την παρακολούθηση οφθαλμίατρου μπορεί να προκαλέσει σε ορισμένες περιπτώσεις γλαύκωμα, αλλά και καταρράκτη).

5. Σε ορισμένες περιπτώσεις, εάν το χαλάζιο γίνεται σε υπόστρωμα πολύ σοβαρής βλεφαρίτιδας χορηγείται αντιβιοτικό της οικογένειας των τετράκλινων από το στόμα, δηλαδή τετρακυκλίνη ή δοξυκυκλίνη (vibramycin) ή µ

μινοσυκλίνη (Minocyn). Αυτά τα αντιβιοτικά, εάν και είναι ήπια αντιβιοτικά σε σχέση με αυτά που χρησιμοποιούνται καθημερινός από γιατρούς όλων των ειδικοτήτων, έχουν μία παρενέργεια η οποία είναι χρήσιμη σε αυτό το πρόβλημα. Μεταβολίζονται και εκβάλλονται από τον οργανισμό από τους αδένες λαδιού και έτσι μπαίνοντας μέσα σε αυτόν τον μηχανισμό, οι εκρύσεις γίνονται πιο λεπτόρρευστες με αποτέλεσμα να μπορεί να αποσυμφορηθεί ο αδένας και να «ξεφουσκώσει» και ηρεμήσει το χαλάζιο.

Aν το χαλάζιο δεν έχει περάσει μετά από 3 ή 4 εβδομάδες, τότε η χειρουργική αφαίρεση για αισθητικούς κυρίως λόγους μπορεί να λάβει χώρα.

Τα μεγάλα χαλάζια που δεν ανταποκρίνονται στην τοπική αγωγή μπορούν να εξαιρεθούν χειρουργικά.

Η μικροεπέμβαση μπορεί να γίνει στο ιατρείο με χρήση αναισθητικής ένεσης στη περιοχή της βλάβης και αφαίρεση του περιεχομένου της κύστης καθώς και μέρους του τοιχώματος της. Μετά την ενστάλαξη αναισθητικών σταγόνων, θα σας γίνει μια αναισθητική ένεση κάτω από το δέρμα, δίπλα στην κύστη, προκειμένου να μην αισθανθείτε πόνο. Το αίσθημα που θα νιώσετε είναι ανάλογο με την ένεση που σας κάνει ο οδοντίατρος. Στη συνέχεια, ο χειρουργός θα γυρίσει το βλέφαρο και από μια μικρή κάθετη τομή που θα κάνει στο εσωτερικό του βλεφάρου αφαιρεί το περιεχόμενο της κύστης μαζί με μέρος του τοιχώματος. Η όλη διαδικασία διαρκεί λίγα μόνο λεπτά και έχει άριστο αισθητικό αποτέλεσμα αφού η τομή είναι μικρή και γίνεται στην εσωτερική πλευρά του βλεφάρου χωρίς ράμματα. Τέλος, τοποθετείται στο μάτι ένα οφθαλμικό κάλυμμα με πίεση, το οποίο θα πρέπει να μείνει τουλάχιστον για τις επόμενες 6 ώρες. Μετά την αφαίρεση του οφθαλμικού καλύμματος, μπορείτε να πλύνετε το μάτι σας με μια καθαρή βαμβακερή πετσέτα ή γάζα βρεγμένη με δροσερό νερό, το οποίο προηγουμένως έχετε βράσει, προκειμένου να το καθαρίσετε από πιθανά υπολείμματα αίματος ή άλλων εκκρίσεων. Ίσως παρατηρήσετε μια μελανιά στο μάτι σας, η οποία όμως μέσα στις επόμενες ημέρες θα εξαφανισθεί. Ο γιατρός σας θα σας δώσει αντιβιοτικές σταγόνες ή αλοιφή την οποία θα πρέπει να χρησιμοποιείτε 4 φορές την ημέρα για τουλάχιστον μία εβδομάδα.

Πρόληψη
Ο σχολαστικός καθαρισμός των βλεφάρων αποτρέπει την επανεμφάνιση των χαλαζίων σε άτομα που είναι επιρρεπή σε αυτά. Καθαρίζοντας τακτικά την περιοχή των βλεφαρίδων με παιδικό σαμπουάν μειώνουμε την πιθανότητα απόφραξης των αδένων. Επιπλέον, η υιοθέτηση κάποιων διατροφικών συνηθειών, χωρίς να αποτελεί πανάκεια, σίγουρα προσφέρει τόσο στην πρόληψη για την επανεμφάνιση των χαλαζίων όσο και στη βελτίωση γενικότερα της υγείας. Έτσι:

Αυξήστε την κατανάλωση τροφών που έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνη Α. Σε αυτές τις τροφές περιλαμβάνονται τα ψάρια – προτιμώνται τα ψητά, ο σολομός και ο τόνος. Καλό είναι να τα συμπεριλάβετε στη δίαιτά σας 2-3 φορές την εβδομάδα. Η κατανάλωση επίσης Β-καροτίνης είναι απαραίτητη αφού μετατρέπεται στο σώμα σε βιταμίνη Α.
Συμπεριλάβετε στη διατροφή σας τρόφιμα που είναι πλούσια σε βιταμίνη Β6-λαχανικά (μπιζέλια και φασόλια), τόνο, σολομό, κοτόπουλο και βιταμίνη Β3 (ηλιόσπορο).
Οι φρέσκες σαλάτες είναι επίσης ιδιαίτερα χρήσιμη τροφή. Καταναλώνετε τρία μπολ την ημέρα.
Πίνετε μεγάλη ποσότητα νερού, τουλάχιστον 6 ποτήρια την ημέρα.