από τον Δρ. Πίτερ Φ. Μάγιερ
Το δικαίωμα στην ανεξέλεγκτη ιδιωτική επικοινωνία κατοχυρώθηκε από τη Γαλλική και άλλες αστικές επαναστάσεις. Καταργήθηκε από τους Ναζί το 1933, επανεισήχθη στη Γερμανία το 1945 και τώρα πρόκειται να καταργηθεί οριστικά από την ΕΕ – Επιτροπή και Συμβούλιο.
Ο πρώην καγκελάριος της Αυστρίας, Μπρούνο Κράισκι, είπε κάποτε σε έναν μάλλον ανενημέρωτο δημοσιογράφο: «Μάθε λίγη ιστορία, κύριε συντάκτη». Ακόμα και στη Wikipedia μπορείτε εύκολα να μάθετε ποια είναι τα σημαντικά θεμέλια της δημοκρατίας και η προϋπόθεση της ελευθερίας της γνώμης και της ελευθερίας του Τύπου σχετικά με το απόρρητο της αλληλογραφίας.
Στη Γερμανία, αυτό το απόρρητο περιορίστηκε πρόσφατα για πρώτη φορά από το 1933 για τις συνθήκες του ΠΟΥ. Και η ΕΕ θέλει να καταργήσει εντελώς το απόρρητο της αλληλογραφίας με τη μορφή των κρυπτογραφημένων συνομιλιών από άκρο σε άκρο της Ευρώπης. Αυτό μας φέρνει πίσω πριν από τις επαναστάσεις του 1818, ή, στην περίπτωση της Γερμανίας, μεταξύ 1933 και 1945. Το TKP ανέλυσε εκτενώς τις τελευταίες δραστηριότητες της ΕΕ – Επιτροπής και Συμβουλίου – χθες εδώ.
Το δικαίωμα στην ιδιωτική επικοινωνία, που δεν ελέγχεται από το κράτος – που σήμερα κατοχυρώνεται στη Γερμανία ως το απόρρητο των επιστολών, της αλληλογραφίας και των τηλεπικοινωνιών στο Άρθρο 10 του Βασικού Νόμου – θεωρείται θεμελιώδες δημοκρατικό δικαίωμα. Προστατεύει τους πολίτες από το αυθαίρετο άνοιγμα, ανάγνωση ή παρακολούθηση επιστολών, ταχυδρομείου ή ηλεκτρονικών μηνυμάτων από τις αρχές. Αλλά αυτό το δικαίωμα δεν δόθηκε δωρεάν. Με σκληρούς κοινωνικούς αγώνες κερδίθηκαν τα δημοκρατικά δικαιώματα. Κερδίστηκαν σε έναν μακροχρόνιο αγώνα ενάντια στις απολυταρχικές πρακτικές επιτήρησης και την κρατική αυθαιρεσία.
Πρώιμες Προσεγγίσεις: Προστασία των Πολιτών από την Κατάχρηση της Εξουσίας
Ήδη από τα τέλη του 17ου και τις αρχές του 18ου αιώνα, εμφανίστηκαν οι πρώτοι κανονισμοί που ποινικοποιούσαν το άνοιγμα επιστολών από τους ταχυδρομικούς υπαλλήλους. Η Συνθήκη της Ιωσηφίνας του 1690 απειλεί με τιμωρία την παραβίαση του απορρήτου της αλληλογραφίας.
Οι Γενικοί Πρωσικοί Ταχυδρομικοί Κανονισμοί του 1712 απαγόρευαν ρητά & κατηγορηματικά στους ταχυδρομικούς υπαλλήλους να ανοίγουν επιστολές και δέματα χωρίς άδεια – όσοι παραβίαζαν αυτόν τον κανόνα απειλούνταν με απόλυση από την ταχυδρομική υπηρεσία και τιμωρούνταν ως επίορκοι. Αυτή η διάταξη ενσωματώθηκε αργότερα στον Γενικό Πρωσικό Νόμο περί της Γης του 1794.
Ωστόσο, αυτοί οι πρώιμοι κανονισμοί υποκινούνταν κυρίως από τον πραγματισμό: Το κράτος ήθελε να εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη στην ταχυδρομική υπηρεσία ως μονοπώλιο, έτσι ώστε να μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά το εμπόριο, η κρατική διοίκηση και η προσωπική αλληλογραφία. Η πολιτική παρακολούθηση παρέμενε δυνατή.
Απολυταρχική Πρακτική: Το Cabinet Noir (“Σκοτεινός Θάλαμος”)
[*Το “Cabinet Noir” (“μαύρο δωμάτιο” ή “σκοτεινός θάλαμος”) είναι ένας ιστορικός όρος για ένα μυστικό κυβερνητικό γραφείο — που συνήθως βρίσκεται μέσα σε μια ταχυδρομική υπηρεσία — όπου οι αξιωματούχοι υποκλέπτουν, ανοίγουν και διαβάζουν κρυφά την ιδιωτική αλληλογραφία πριν την προωθήσουν στον προορισμό της.
Η έννοια αυτή προέρχεται από τη Γαλλία γύρω στο 1590 υπό τον βασιλιά Ερρίκο Δ΄ και επισημοποιήθηκε κατά τη διάρκεια των βασιλειών του Λουδοβίκου ΙΓ΄, του Λουδοβίκου ΙΔ΄ και του Λουδοβίκου ΙΕ΄. Η επίσημη ονομασία αυτού του τμήματος ήταν αρχικά Cabinet du secret des postes.
Αυτά τα μυστικά δωμάτια ήταν υπεύθυνα για την ταχυδρομική λογοκρισία, τη συλλογή πληροφοριών και την αποκρυπτογράφηση κωδίκων. Το προσωπικό ήταν εξαιρετικά εξειδικευμένο στο άνοιγμα και το ξανασφράγισμα επιστολών, έτσι ώστε ο αποστολέας και ο παραλήπτης να μην μπορούν να αντιληφθούν την κατασκοπεία.
Ενώ είναι ένας σαφώς γαλλικός όρος, η πρακτική των μαύρων θαλάμων χρησιμοποιήθηκε από πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένης & της Αγγλίας.]
Στη Γαλλία και σε άλλα απολυταρχικά κράτη, το συστηματικό άνοιγμα της αλληλογραφίας μέσω μυστικών «μαύρων θαλάμων» (γαλλικά: cabinet noir) ήταν ευρέως διαδεδομένο. Υπό τον Λουδοβίκο ΙΔ΄ και τους διαδόχους του, αυτό το μέτρο εξυπηρετούσε τον σκοπό του πολιτικού ελέγχου. Σύγχρονες καταγγελίες, όπως για παράδειγμα, από τη Λιζελότ φον ντερ Πφαλτς, καταδεικνύουν την μεγάλη έκταση της κρατικής περιέργειας εκείνης της εποχής. Ενώ ένα διάταγμα που εκδόθηκε από τον Λουδοβίκο ΙΕ΄ το 1742 απειλούσε με θάνατο την κλοπή δεμάτων ή επιστολών, αλλά άφησε ανέγγιχτη την πολιτική παρακολούθηση.
Η Γαλλική Επανάσταση: Ο Σιεγές & τα Θεμελιώδη Δικαιώματα
Ένα αποφασιστικό βήμα έγινε κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης. Κατόπιν αιτήματος του Εμμανουήλ Ζοζέφ Σιεγές, η Εθνοσυνέλευση συμπεριέλαβε ρητά & κατηγορηματικά το απόρρητο της αλληλογραφίας στον κατάλογο των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου.
Ο Σιεγές, ένα ισχυρό μέλος του κοινοβουλίου με επιρροή και θεωρητικός της επανάστασης, το θεώρησε αυτό ως ουσιαστική προστασία της ατομικής ελευθερίας έναντι της κρατικής αυθαιρεσίας. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που το απόρρητο της αλληλογραφίας διατυπώθηκε ως θεμελιώδες πολιτικό δικαίωμα – όχι πλέον απλώς ως πειθαρχικός κανόνας για τους ταχυδρομικούς υπαλλήλους.
Η Γερμανική Επανάσταση του 1848/49 & η Εκκλησία του Αγίου Παύλου
«Το απόρρητο της αλληλογραφίας είναι κατοχυρωμένο. Οι περιορισμοί που απαιτούνται στις ποινικές έρευνες και σε περιπτώσεις πολέμου πρέπει να καθορίζονται από τη νομοθεσία».
Αυτή ήταν μια σαφής νίκη για τα φιλελεύθερα και δημοκρατικά μέλη του κοινοβουλίου έναντι των παλαιών μοναρχικών και γραφειοκρατικών δομών. Το απόρρητο της αλληλογραφίας θεωρήθηκε εδώ ως απαραίτητο συστατικό της προσωπικής ελευθερίας και της πολιτικής συμμετοχής.
Κατοχυρώθηκε επίσης νωρίτερα ή παράλληλα σε ορισμένα μεμονωμένα Γερμανικά κρατίδια: της Έσσης-Κάσελ το 1831, της Βυρτεμβέργης το 1843, του Μπάντεν το 1845.
Μετά το τέλος της επανάστασης, πολλά κρατίδια ενσωμάτωσαν παρόμοιες διατάξεις στα συντάγματά τους – για παράδειγμα, η Πρωσία το 1850. Στη Γερμανική Αυτοκρατορία του 1871, το απόρρητο της αλληλογραφίας ήταν κατοχυρωμένο δικαίωμα των πολιτών σε Γερμανικό επίπεδο από το Άρθρο #5 του Νόμου περί Ταχυδρομείων.
Ουσιαστικά Επιχειρήματα των Υποστηρικτών του Απόρρητου
Αυτά τα επιχειρήματα είναι εξίσου έγκυρα σήμερα όσο ήταν και το 1848. Οι φιλελεύθεροι του 19ου αιώνα υποστήριξαν κυρίως τα ακόλουθα σημεία:
- Προστασία από την Αυθαίρετη Κρατική Εξουσία:Στα απολυταρχικά πολιτικά συστήματα, η ταχυδρομική επιτήρηση χρησίμευε για την καταστολή των πολιτικών αντιπάλων. Το απόρρητο της αλληλογραφίας είχε σκοπό να περιορίσει αυτή τη δυνατότητα.
- Προσωπική Ελευθερία & Ιδιωτικότητα: Η αλληλογραφία ανήκει στην πιο προσωπική σφαίρα ενός ατόμου. Χωρίς την προστασία αυτής της σφαίρας, δεν υπάρχει πραγματική ατομική ελευθερία.
- Ελευθερία Γνώμης & Επικοινωνίας:Όποιος φοβάται ότι οι επιστολές του παρακολουθούνται δεν θα εκφραστεί ελεύθερα. Το απόρρητο της αλληλογραφίας αποτελεί προϋπόθεση για μια ανοιχτή κοινωνία.
- Οικονομική Αναγκαιότητα: Ένα λειτουργικό ταχυδρομικό σύστημα απαιτεί εμπιστοσύνη. Χωρίς το απόρρητο της αλληλογραφίας, το εμπόριο θα υπέφερε και το ίδιο το κράτος θα έχανε την αξιοπιστία του.
- Αρχή του Κράτους Δικαίου: Εξαιρέσεις μπορούν να επιτρέπονται μόνο από το νόμο και μόνο για σαφώς προκαθορισμένους σκοπούς (ποινική δίωξη, ή σε περίοδο πολέμου) – όχι όμως με μυστική εντολή του υπουργικού συμβουλίου ή με αστυνομική αυθαιρεσία.
Όλα αυτά τα σημεία είναι εξίσου επίκαιρα & σήμερα όσο ήταν και πριν από 175 χρόνια.
Ή, για να το θέσουμε διαφορετικά: Η παράνομη κεντρική αρχή, (που δεν εκλεχθηκε από κανένα) η ΕΕ (η Κομισιόν), θέλει να είναι σε θέση να κάνει ακριβώς αυτό που υποτίθεται ότι αποτρέπει το απόρρητο της αλληλογραφίας, χωρίς εμπόδια.
Αυτά τα επιχειρήματα ήταν μέρος του ευρύτερου φιλελεύθερου αγώνα για την κατοχύρωση ενός συντάγματος, την διάκριση των εξουσιών και τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών ενάντια στο αυταρχικό κράτος.
Περαιτέρω Εξελίξεις & Διεθνείς Παραλληλισμοί
Το Σύνταγμα της Βαϊμάρης (Άρθρο 117) κατοχύρωσε το απόρρητο της αλληλογραφίας ως θεμελιώδες δικαίωμα που υπόκειται στην επιφύλαξη του νόμου. Οι Εθνικοσοσιαλιστές, οι Ναζί, κατάργησαν ουσιαστικά αυτό το άρθρο το 1933. Μετά το 1945, επανήλθε και ενσωματώθηκε στον Βασικό Νόμο της Γερμανίας και αργότερα κατοχυρώθηκε επίσης στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (Άρθρο 8) και στο Σύμφωνο των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (Άρθρο 17).
Στις ΗΠΑ, μια παρόμοια προστασία αναπτύχθηκε από τον Νόμο περί Ταχυδρομείων του 1792 και αργότερα μέσω της νομολογίας της σχετικής με την Τέταρτη Τροπολογία (προστασία από παράλογες έρευνες). Και εκεί, επίσης, η απόρριψη των βρετανικών πρακτικών επιτήρησης που σημειώθηκαν κατά την αποικιακή εποχή της Αγγλοκρατίας αποτέλεσε μια σημαντική ώθηση.
Έλεγχος & Παρακολούθηση των Συνομιλιών ως μια Σοβαρή Οπισθοδρόμηση στις Σκοτεινές Εποχές του Παρελθόντος
Το απόρρητο της αλληλογραφίας δεν είναι ένα σύγχρονο προϊόν κριτικής της ψηφιοποίησης, αλλά ένα επίτευγμα του φιλελεύθερου συνταγματικού κράτους του 18ου και 19ου αιώνα. Επιβλήθηκε κυρίως από αστικοφιλελεύθερες δυνάμεις στη Γαλλική Επανάσταση και ιδιαίτερα στη Γερμανική Επανάσταση του 1848 εναντίον των απολυταρχικών κρατών που ήθελαν την παρακολούθηση των πολιτών τους.
Τα κεντρικά επιχειρήματα – η προστασία της ιδιωτικής ζωής, η ελευθερία της έκφρασης και το κράτος δικαίου – εξακολουθούν να ισχύουν σήμερα.
Όσοι πολίτες σήμερα υπερασπίζονται σθεναρά τα δημοκρατικά δικαιώματα του Απόρρητου της Αλληλογραφίας (που σήμερα γίνεται με ψηφιακά μέσα) & αντιστέκονται σθεναρά στην αυθαίρετη κρατικής επιτήρηση & έλεγχο του κράτους (ή του Υπερ-κράτους) αποτελούν μέρος μιας μακράς αγωνιστικής παράδοσης.
Πηγές & Περαιτέρω Σύνδεσμοι:
- Wikipedia: Απόρρητο αλληλογραφίας Σύνταγμα Paulskirche και θεμελιώδη δικαιώματα 1848/49 – Bundestag Απόρρητο αλληλογραφίας
● Αγγλική Wikipedia με διεθνή προοπτική
