Μερικές ἀρχαῖες πληροφορίες, οἱ ὁποῖες ἒχουν διασωθεῖ στούς αἰῶνες
μέσα στά ὁμηρικά ἒπη, ἀλλά ἒχουν διαφύγει ἢ ἀγνοηθεῖ ἀπό τούς
ἀρχαιογνῶστες, ἐπειδή ἦσαν προσηλωμένοι στό δόγμα τοῦ Γερμανοῦ
φιλολόγου Βόλφ, σύμφωνα μέ τό ὁποῖο ὁ Ὃμηρος δέν…ὑπῆρξε, ἢ μᾶλλον
ὑπῆρξαν πολλοί Ὃμηροι, ἒχουν μεγάλη ἀξία, διότι μᾶς περιγράφουν τήν
προδωρική γεωγραφία. Αὐτή πάλι μέ τήν σειρά της καθορίζει ποιά εἶναι ἡ
ἀληθινή Ὁμηρική Ἰθάκη, καθώς ἀμφισβητήσεις ὑπῆρχαν ἢδη ἀπό τήν
ἀρχαιότητα. Λένε λοιπόν οἱ λεγόμενοι <χωρίζοντες> ὃτι ὁ Ὃμηρος ἦταν
ποιητής καί ὂχι γεωγράφος.
Ἂρα ὁ Ὃμηρος… φαντάστηκε καί τήν τοπική γεωγραφία;
Ἦταν δηλαδή γεωγράφος ὁ Σαίξπηρ ὃταν ἒγραφε τόν <ἒμπορο τῆς Βενετίας;>
Ὁ Ὃμηρος φαίνεται νά γνωρίζει πολύ καλά τήν γεωγραφία τῆς δυτικῆς
Ἑλλάδος καί τῶν Ἰονίων νήσων, καί αὐτό φαίνεται πολύ καλά μέσα στίς
ραψωδίες τῆς Ὀδύσσειας. Τό μέγα ζήτημα ὁριστικοῦ προσδιορισμοῦ τῆς
Ἰθάκης τοῦ Ὁμήρου εἶναι τό ἀνάκτορο τοῦ Ὀδυσσέα, πού δέν βρέθηκε
ἀκόμη, παρά τίς συνεχεῖς ἀνασκαφές ἐπί ἓνα καί πλέον αἰῶνα στήν
σημερινή Ἰθάκι, τό Θιάκι, πού σέ καμμία περίπτωση δέν εἶναι ἡ ἀληθινή
Ἰθάκη. Ἐκεῖ ὃπου ψάχνουν νά τό βροῦν, στά κορφοβούνια, παρά τήν θέση
Ἀετός ἢ παρά τήν θέση Πόλις, δέν βρέθηκε οὒτε θά βρεθῆ ποτέ, γιά τόν
ἁπλούστατο λόγο ὃτι ὁ Ὃμηρος μᾶς βεβαιώνει ἀκράδαντα ὃτι τό ἀνάκτορο
ἦταν παραλιακό. Καί διά τοῦ λόγου τό ἀσφαλές θά ἐξετάσουμε ἐν συντομία
δύο ἐκπληκτικές περιγραφές τοῦ Ὁμήρου στήν ραψωδία β τῆς Ὀδύσσειας,
ἀπό τίς ἑκατοντάδες πού ὑπάρχουν κατάσπαρτες στό ἒπος.
Ὁ Τηλέμαχος λοιπόν ἒχει συγκαλέσει σέ συνέλευση τόν λαό τῆς Ἰθάκης,
καί διαπληκτίζεται μέ τούς μνηστῆρες, ἐπειδή δέν τοῦ δίνουν πλοῖο νά
πάει στήν Πύλο καί στήν Σπάρτη, νά μάθη νέα γιά τόν πατέρα του ἀπό τόν
Νέστορα καί τόν Μενέλαο, ἂν ζεῖ δηλαδή ἢ πέθανε. Θυμωμένος λοιπόν
ἀπομακρύνεται ἀπό τόν ὃμιλο τῶν μνηστήρων καί:
Τηλέμαχος δ᾽ ἀπάνευθε κιών ἐπί θῖνα θαλάσσης,
χείρας νιψάμενος πολιῆς ἁλός, εὒχετ᾽ Ἀθήνη.
(Ὁ Τηλέμαχος ἀπομακρύνθηκε πρός τήν ἀκροθαλασσιά
κι ἀφοῦ ἒνιψε τά χέρια του, προσευχήθηκε στήν Ἀθηνᾶ)
Ὁ κοινός νοῦς ἀντιλαμβάνεται ὃτι ἡ θάλασσα δέν βρίσκεται μακριά ἀπό
τήν ἀγορά. Δέν ἦταν δυνατόν ὁ Τηλέμαχος νά κατέβη ἀπό τά κορφοβούνια
τῆς Ἰθάκης, ὃπου ψάχνουν τό ἀνάκτορο οἱ Ἰθακήσιοι, νά διανύσει
τουλάχιστον τρία χιλιόμετρα γά νά φθάση στήν θάλασσα, (παρά θῖνα
ἁλός,) ἁπλῶς γιά νά πλύνει τά χέρια του (χείρας νιψάμενος) καί νά
προσευχηθεῖ στήν θεά Ἀθηνᾶ. Καί φυσικά νά γυρίσει στήν συνέχεια πίσω
στήν ἀγορά καί στόν ὃμιλο τῶν μνηστήρων, διανύοντας ἂλλα τρία
χιλιόμετρα.
Ἀλλά ὁ Ὃμηρος ἐπιφυλάσσει ἂλλη μιά τρανταχτή ἀπόδειξη, στήν ἲδια
ραψωδία, γιά νά μᾶς βεβαιώσει ὃτι τό ἀνάκτορο τοῦ Ὀδυσσέα εἶναι
παραλιακό.
Δέν θά παραθέσω τήν ἀρχαία περικοπή, λόγω μεγέθους, ἀπό Ὀδ. 393-419,
ἀλλά περιληπτικῶς τήν ἱστορία πού μᾶς ἀφηγεῖται ὁ Ὃμηρος, ἡ ὁποία μᾶς
πείθει πέραν πάσης ἀμφισβητήσεως ὃτι τό ἀνάκτορο τοῦ Ὀδυσσέα ἦταν
παραλιακό.
Ἡ ἱστορία εἶναι ὂντως συναρπαστική. Ἡ θεά Ἀθηνᾶ, θέλοντας νά βοηθήσει
τόν Τηλέμαχο να βρεῖ πλοῖο, παίρνει τήν μορφή του καί κατεβαίνει στήν
ἀγορά ἀναζητῶντας πλοῖο. Βρῆκε πρόθυμο τόν Νοήμονα, τόν γιό τοῦ
Φρονίου, ὁ ὁποῖος προσέφερε τό πλοῖο του. Ἀμέσως ἡ Ἀθηνᾶ γυρίζει στό
ἀνάκτορο, παίρνοντας τήν μορφή τοῦ Μέντορα, καί ἀναγγέλει στόν
Τηλέμαχο ὃτι τοῦ βρῆκε πλοῖο. Πᾶνε καί οἱ δυό τους νά τό ἐπιθεωρήσουν.
Ὁ Τηλέμαχος μένει ἱκανοποιημένος καί λέει στούς συντρόφους του νά
φέρουν τά τρόφιμα γιά τό ταξίδι. Ἀθηνᾶ, Τηλέμαχος καί σύντροφοι
πηγαίνουν στό ἀνάκτορο, παίρνουν τίς τροφές πού ἑτοίμασε ἡ Εὐρύκλεια
καί ἐπιστρέφουν στό λιμάνι (παρά θῖνα ἁλός), ἐπιβιβάζονται ὃλοι τοῦ
πλοίου καί ἀποπλέουν.
Τόσο ἁπλῆ ἀφήγηση.
Ἀλλά τί βλέπουμε ἐδῶ;
Ἡ θεά Ἀθηνᾶ, μεταμορφωμένη πότε μέ τήν μορφή τοῦ Τηλεμάχου καί πότε μέ
τήν μορφή τοῦ Μέντορος, ἀνεβοκατεβαίνει…πέντε φορές μεταξύ λιμένος καί
ἀνακτόρου. Μία φορά πού πῆγε νά βρεῖ πλοῖο. Δεύτερη φορά πού πῆγε στό
ἀνάκτορο γιά νά ἀναγγείλει στόν Τηλέμαχο. Τρίτη φορά πού κατεβαίνει
μαζί μέ τόν Τηλέμαχο καί τούς συντρόφους στό λιμάνι γιά νά
ἐπιθεωρήσουν τό πλοῖο. Τετάρτη φορά πού ἀνεβαίνουν ὃλοι μαζί στό
ἀνάκτορο γιά νά πάρουν τά τρόφιμα. Καί πέμπτη φορά ὃταν κατεβαίνουν
ὃλοι μαζί γιά νά ἐπιβιβασθοῦν τοῦ πλοίου κάι νά ἀποπλεύσουν.
Ἀλλά καί ὁ Τηλέμαχος ἀνεβοκατεβαίνει τρεῖς φορές: Μία γιά νά
ἐπιθεωρήσει τό πλοῖο, δεύτερη ἀνεβαίνοντας στό ἀνάκτορο γιά νά πάρει
τά τρόφιμα καί τρίτη ὃταν κατεβαίνει στό πλοῖο γιά τό ταξίδι.
Ἀλλά καί οἱ συντρόφοι του ἀνεβοκατεβαίνουν κι αὐτοί τρεῖς φορές: Μία
ὃταν κατεβαίνουν στό λιμάνι γιά νά ἐπιθεωρήσουν τό πλοῖο, δεύτερη ὃταν
ἀνεβαίνουν στό ἀνάκτορο νά πάρουν τά τρόφιμα καί τρίτη ὃταν
κατεβαίνουν ὁριστικά γιά νά ἐπιβιβασθοῦν γιά τό ταξίδι.
Καί ὁ πλέον ἀνυποψίαστος καταλαβαίνει ὃτι τέτοια <σοῦρτα φέρτα> ἀπό
κορφοβούνια πρός τήν θάλασσα καί τἀνάπαλιν, δέν εἶναι δυνατόν νά
γίνουν, παρά μόνο ἂν τό ἀνάκτορο εἶναι παραλιακό. Καί ἂν ἡ Ἀθηνᾶ ὡς
θεά μπορεῖ νά ἀνεβοκατεβαίνει ἀκούραστα τούς λόφους, οἱ κοινοί θνητοί
θά εἶχαν ἀναδειχθεῖ ὡς πρωταθλητές ἀνωμάλου δρόμου.
Καί τώρα ἡ πραγματικότητα: Στίς ἀρχές τοῦ περασμένου αἰῶνα, ὁ
σπουδαῖος Γερμανός ἀρχαιολόγος καί ἑλληνιστής Γουλιέλμος Ντέρπφελντ, ὁ
ὁποῖος εἶχε ἀποκλείσει τό Θιάκι σάν τήν ὁμηρική Ἰθάκη, ἀνέσκαψε τήν
περιοχή Στενοῦ Νυδρίου Λευκάδος, ἀπέναντι ἀπό τόν Σκορπιό, καί βρῆκε
33 θολωτούς βασιλικούς ἀχαϊκούς τύμβους, καθώς καί τά θεμέλεια ἑνός
ἀσυνήθως μεγάλου κτηρίου, πού θεώρησε μέ μεγάλη πιθανότητα ὡς τό
ἀνάκτορο τοῦ Ὀδυσσέα, πολύ κοντά στήν θάλασσα. Ἀτυχῶς, μεγάλο μέρος
τοῦ κτηρίου εἶχε κατακλυσθεῖ ἀπό τόν ὑδάτινο ὁρίζοντα, καί τότε δέν
ὑπῆρχαν οὒτε τά μέσα οὒτε τά χρήματα γιά τήν ὁλοκλήρωση τῆς ἀνασκαφῆς.
Ἒτσι ἡ ἀνακάλυψη ἐτάφη ἀπό τίς προσχώσεις, ἀλλά ἐξακολουθεῖ νά
βρίσκεται ἀκόμη ἐκεῖ. Σ᾽ αὐτό τό σημεῖο ἰσχύουν οἱ στίχοι τῆς
Ὀδύσσειας β, 260-262 καί β, 393-419, πού περιγράψαμε προηγουμένως.
Ὃλα αὐτά ἀποδεικνύουν ὃτι ἡ ἀληθινή ὁμηρική Ἰθάκη εἶναι ἡ Λευκάδα.
Ἀλλά ἐπί τοῦ σοβαροῦ τούτου θέματος θά ἐπανέλθουμε μέ περισσότερες
ἀποδείξεις, ὃλες παρμένες ἀπό τά ὁμηρικά ἒπη.
ΚΩΣΤΑΣ ΔΟΥΚΑΣ
