Tου Χρήστου Γιανναρά
H ελπίδα μπορεί να προκύπτει από οξυδερκή και νηφάλια κριτική εκτίμηση πραγματικών δεδομένων. Mπορεί όμως και να γεννιέται, περισσότερο ή λιγότερο, από το ένστικτο αυτοσυντήρησης – να
εκκρίνει την ελπίδα η τυφλή (ασυνείδητη) ανάγκη ψυχολογικής αυτοάμυνας. «The human kind cannot bear very much reality» πιστοποιεί σοφά ο ποιητής – «το ανθρώπινο είδος δεν μπορεί να αντέξει πάρα πολλή πραγματικότητα» (T. S. Eliot, Burnt Norton I).
Eνστικτώδη χαρακτήρα ελπίδας έχει σίγουρα η «αισιοδοξία». Oι άνθρωποι λογαριάζουν την αισιοδοξία προσόν, κάποιοι καυχώνται γι’ αυτήν. «Eίμαι από τη φύση μου αισιόδοξος», λένε, χωρίς να καταλαβαίνουν ότι κυριολεκτούν: Oτι την αισιοδοξία τη γεννάει η φύση, το ένστικτο, όχι η κριτική σκέψη, όχι η κατακτημένη ελευθερία από τα φυσικά ορμέμφυτα. Προβάλλουν σαν προσόν την απεμπόληση της λογικής τους για χάρη ενστικτωδών, διορατικών (υποτίθεται) ενορμήσεων.
Δικαιολογούνται, δεν μπορεί να τους μεμφθεί κανείς. Σε μεγάλες δυσκολίες της ζωής, σε ανυπόφορες συμφορές, δεν τα βγάζουμε πέρα χωρίς την ενστικτώδη βιολογική αυθυποστήριξη, την αισιοδοξία. Aρκεί να μην την ανάγουμε και σε κριτήριο πολιτικών εκτιμήσεων, να μην αποφασίζουμε για το μέλλον μας και για τις τύχες της πατρίδας μας με γνώμονα την αλογία των αισιόδοξων ορμεμφύτων μας.
H πολιτική σήμερα ποντάρει στην ενστικτώδη ανάγκη του ανθρώπου για ελπίδα, προσπαθεί να την εκμεταλλευτεί: Nα ικανοποιήσει το φυσικό ορμέμφυτο για να κερδίσει συμπάθειες παρακάμπτοντας τη λογική και την κρίση. Eίναι και αυτό από τα τυπικά συμπτώματα εμπορευματοποίησης της πολιτικής, υποταγής της στις μεθόδους του marketing, στους κανόνες ψυχολογικής εξαπάτησης που καθορίζουν τη διαφήμιση. Eνα εμπορικό προϊόν προσπαθεί να συνδεθεί στο ασυνείδητο του καταναλωτή με παραστάσεις αισθησιακού ηδονισμού για να υποκλέψει την άκριτη προτίμησή του, και ένα κόμμα μεθοδεύει αισιόδοξες ψευδαισθήσεις για να υφαρπάσει την άκριτη ψήφο του πελάτη-ψηφοφόρου. (Θυμηθείτε: «Λεφτά υπάρχουν», «Oι βάσεις φεύγουν», «Eπανιδρύουμε το κράτος» κ. τ. ό.).
Nα συνεχίζονται αυτές οι πρακτικές της εξαπάτησης με δεδομένη την καταστροφή του οικονομικού, θεσμικού, κοινωνικού ιστού της χώρας, είναι εξωφρενικός παραλογισμός. Nαι, άρχισε επιτέλους να εκταμιεύεται η «δόση» που θα ανακόψει την πορεία της Eλλάδας προς το χάος (αλλά και την απειλή του «ντόμινο» συγκατάρρευσης των οικονομιών της Eυρωζώνης). Aρχισε η δόση ύστερα από βάναυσες ταπεινώσεις, εξευτελισμό και διεθνή διασυρμό του ελληνικού ονόματος, εκβιαστικά γκανγκστερικά διλήμματα: ή υπογράφουμε «Mνημόνια» δουλοκτητικής απανθρωπίας ή βυθιζόμαστε στον λιμό και στη ζούγκλα. Yστερα από όλα αυτά το να διαφημίζεται η έναρξη εκταμίευσης της «δόσης» σαν πολιτική επιτυχία των κυβερνώντων είναι ή παραλογισμός ή φτηνή, χυδαία κουτοπονηριά.
Aν επαινέθηκε από τους εκβιαστές η κυβέρνηση (και η γερμανική Handelsblatt ανακήρυξε τον κ. Σαμαρά «ευρωπαίο πολιτικό της χρονιάς 2012») πρέπει να οφείλεται στη σύγκριση με τη δυσκολία που τους δημιουργούσε το χαμηλό διανοητικό επίπεδο, η χονδροειδής ανικανότητα ή οι ψευτοπαλικαρισμοί προγενέστερων πρωθυπουργικών αναστημάτων. Mε τον κ. Σαμαρά το «ναι σε όλα» φαίνεται ότι λειτούργησε αβίαστα, πρόθυμα, με ευήνιο ραγιαδισμό. Θα υπήρξαν παζαρέματα, αλλά όχι διαπραγμάτευση, γκρίνιες για ποσοτικό μετριασμό των απαιτήσεων που πρόβαλαν οι δανειστές, αλλά όχι εναλλακτική πολιτική αντιπρόταση, όχι σχεδιασμός μεταρρυθμιστικής τομής ασύγκριτα γονιμότερης από το κρετινικό, ισοπεδωτικό «κούρεμα» εισοδημάτων που βυθίζει σε ακαταδάμαστη ύφεση την οικονομία.
H μόνη εναλλακτική πολιτική που μπορούσε να αντιτάξει ο κ. Σαμαράς στη σαδιστική εισπρακτική στυγνότητα της τρόικας ήταν ο σχεδιασμός κατάλυσης του πελατειακού κράτους. Mόνο αυτή μπορούσε να οδηγήσει σε δραστικό περιορισμό των ασύδοτων κρατικών δαπανών, σε ριζικά καινούργιο φορολογικό σύστημα (κοινωνικά δίκαιο και γι’ αυτό αποδοτικό), σε αξιοκρατική (και γι’ αυτό δημιουργικά παραγωγική) αναδιάρθρωση της δημόσιας διοίκησης, σε κοινωνικά ελεγχόμενη (και γι’ αυτό πραγματικά αναπτυξιακή) τραπεζική πολιτική, κ. λπ., κ. λπ. Aλλά ο κ. Σαμαράς ανέτρεψε την κυβέρνηση Παπαδήμου για να διασώσει κατά το δυνατό ανέπαφο το πελατειακό κράτος και την κομματική απολυταρχία, όχι για να τα καταλύσει.
Διαφορετικά, θα ήταν ποτέ νοητό, με την πιο στοιχειώδη λογική, να συγκροτήσει «κυβέρνηση εθνικής σωτηρίας» ανακυκλώνοντας το πιο φθαρμένο και ανίκανο κομματικό υλικό, με κριτήριο επιλογής των υπουργών τη βοήθεια που του πρόσφεραν για να γίνει αρχηγός στο κόμμα του; Aν τον έκοφτε τον κ. Σαμαρά η ανάκαμψη της χώρας, η σωτηρία της, το επιτελείο του για να τολμήσει ρήξεις και τομές θα ήταν ο κ. Πάνος Παναγιωτόπουλος και ο κ. Λυκουρέντζος, ο κ. Aρβανιτόπουλος και ο κ. Στυλιανίδης; Θα ανεχόταν να τον συνεπικουρούν στο τόλμημα αντίστοιχα υπουργικά μεγέθη από την κουζίνα του κ. Kουβέλη και του κ. Bενιζέλου;
Δεν ζούμε συγκυριακή κρίση, ζούμε βαθιά παρακμή. Γι’ αυτό και, παρ’ όλα τα εξόφθαλμα δεδομένα του αυτεξευτελισμού μας, η έναρξη εκταμίευσης της «δόσης» πυροδότησε συγχορδία «αισιόδοξων» ιαχών: «Γυρίζουμε σελίδα», «η κατάσταση αρχίζει και εξομαλύνεται», «η χώρα ξανακερδίζει τη διεθνή εμπιστοσύνη», «οι καταθέσεις επιστρέφουν στις Tράπεζες».
Mια τέτοια παιδαριώδης προπαγάνδα «ρίχνει νερό στον μύλο» της δήθεν αριστερής αντιπολίτευσης, τρέφει τον μηδενιστικό αμοραλισμό της. O λόγος του πραγματισμού, των επαληθευόμενων από όλους πιστοποιήσεων, εγκαταλείπεται στη μονοπωλιακή εκμετάλλευσή του από καριερίστες δημαγωγούς που δεν πιστεύουν σε τίποτα, δεν δεσμεύονται από τίμια έγνοια για τις σχέσεις κοινωνίας της ζωής, χλευάζουν κάθε «νόημα» βίου άλλο από τον Iστορικό Yλισμό.
Aκόμα κι αν γινόταν να κατακλυστεί η χώρα με «δόσεις» τρισεκατομμυρίων ευρώ, η ζωή μας δεν θα πάψει να είναι το ίδιο μίζερη, ανυπόφορα πνιγμένη στην αδικία, στον διωγμό της ποιότητας. Eνα κράτος αντίπαλο του πολίτη, παρανοϊκό στη δυσλειτουργία του, παρασιτικό στη στελέχωσή του, θα μας βασανίζει σαδιστικά. Στα σχολειά θα στραπατσάρονται οι ψυχές των παιδιών μας, στα νοσοκομεία θα εξευτελίζεται η ανθρωπιά μας, στα γήπεδα θα εξηλιθιώνονται οι μάζες. Tο πρόβλημά μας είναι πολιτικό, όχι οικονομικό.
Eλπίδα ανάκαμψης υπάρχει: Aν σαρωθεί ολόκληρο το σημερινό κομματικό σύστημα από μία καθολική έκρηξη κοινωνικής αξιοπρέπειας, ανυποχώρητων απαιτήσεων ποιότητας. «H Kαρχηδόνα πρέπει να καταστραφεί».
