Ἐπιμέλεια: Κων. Δεσπότης
Ὁ ἄνθρωπος γιά νά νοιώσει τήν ὁλοκλήρωση, τήν εὐτυχία, νά εἶναι χαρούμενος, γιά νά αἰσθάνεται πληρότητα μέσα του, αὐτό πού πρέπει νά κάνει ὁ ἄνθρωπος εἶναι νά ἱκανοποιήσει μέ ἕνα λειτουργικό τρόπο τίς πέντε (5) βασικές ἀνάγκες καί αὐτό εἶναι στή φύση του καί δέν ἀλλάζει. Αὐτές οἱ ἀνάγκες δέν εἶναι δημιούργημα τοῦ πολιτι-σμοῦ. Δέν εἶναι ἀνάγκη νά ἔχω τηλεόραση, ἤ γρήγορο ἀμάξι, ἤ κινητό ἤ κομπιούτερ. Αὐτές εἶναι ψευδεῖς ἀνάγκες τίς ὁποῖες διαμορφώνει καί κτίζει ὁ πολιτισμός. Δέν εἶναι βασικές ἀνάγκες τοῦ ἀνθρώπου βασικές καί γι’ αὐτό ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νά ζήσει καί χωρίς αὐτά τά πράγματα.
Οἱ βασικές ὅμως ἀνάγκες τοῦ ἀνθρώπου ἐπειδή ἀπαντοῦν σέ ἐρωτήματα τῆς φύσε-ως τοῦ ἀνθρώπου εἶναι οἰκουμενικές, διαχρονικές καί δέν θά σταματήσουν ποτέ νά εἶ-ναι οἱ ἴδιες.
Ποιές εἶναι οἱ πέντε (5) βασικές ἀνάγκες τοῦ ἀνθρώπου;
1). Ἡ ἀνάγκη του νά ἀγαπᾶ2.
1 Ἀσκητική θεραπευτική π. Χαράλαμπος Παπαδόπουλος (Λίβυος), ἀπόσπασμα ὁμιλίας του.
2 Ἡ ἀγάπη, ὡς πρὸς τὴν ποιότητά της εἶναι ὁμοίωση μὲ τὸν Θεόν, ὅσο βέβαια εἶναι δυνατὸν στοὺς ἀνθρώπους. καί ὅσο ἔχει καθαρθεῖ ἐσωτερικά ὁ ἄνθρωπος, ὥστε νά μοιάσει τόν Θεό. Ὡς πρὸς τὴν ἐνέργειά της, μέθη τῆς ψυχῆς, δηλ. εἶναι ἀποκλειστική ἀγάπη πρός τό Πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ. Ὡς πρὸς δὲ τὶς ἰδιότητές της, πηγὴ πίστεως, ἄβυσσος μακροθυμίας, θάλασσα ταπεινώσεως. Εἶναι ἡ ἀρετή πού λαμπρύνει τήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου καί διατηρεῖ σ’ αὐτήν ὅλα τά θεῖα στοιχεῖα. Ἡ ἀγάπη κυρίως εἶναι ἡ ἀπόρριψη κάθε ἐχθρικῆς καὶ ἀντιθέτου σκέψεως, ἐφ᾿ ὅσον «ἡ ἀγάπη οὐ λογίζεται τὸ κακόν» (Α´ Κορ. ιγ´ 5). Ἡ ἀγάπη, ἡ ἀπάθεια καὶ ἡ υἱοθεσία μόνο στὴν ὀνομασία δια-φέρουν. Ὅπως ταυτίζεται ἡ ἐνέργεια στὸ φῶς, στὴν φωτιὰ καὶ στὴν φλόγα, ἔτσι νὰ σκέπτεσαι ὅτι συμ-βαίνει καὶ σ᾿ αὐτές. Ὅσο ποσὸν ἀγάπης λείπει, τόσο ποσὸ φόβου ὑπάρχει. Διότι ὅποιος δὲν ἔχει φόβο ἢ εἶναι γεμάτος ἀπὸ ἀγάπη ἢ εἶναι νεκρωμένος ψυχικά. Τό νά ἀγαπήσει κανείς εἰλικρινά τόν Θεό πρέπει νά περάσει μέσα ἀπό τίς ἐντολές Του καί τίς θεῖες ἀρετές, μία ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι καί ἡ ἀγάπη πρός τόν πλησίον. (Χαρ. Σωτηροπούλου, νηπτική θεολογία και ζωή,Κάλαμος 2019, σελ. 103, 106) Τί σημαίνει ἀγαπῶ τόν ἑαυτόν μου; Ἀποδέχομαι ὅτι εἶμαι εἰκόνα τοῦ Θεοῦ. Ὅτι μέ ἀγαπᾶ καί μέ ἀποδέχεται ὁ Θεός. Νά μιλᾶς στόν πλησίον σου γλυκά, χωρίς νά τόν κρίνεις. Ὅτι μπορῶ νά λέγω ὅ,τι αἰσθάνομαι. Ὅτι βάζω ὅρια σέ αὐτό πού μπορῶ καί ἀντέχω. Ὅτι συγχωρῶ καί δίνω εὐκαιρίες στόν ἑαυτόν μου ὅπως καί στούς ἄλλους. Ἀναγνωρίζω τά χαρίσματά μου δίχως νά ὑποτιμῶ τούς ἄλλους. Δέν εἶμαι τέλειος, ἔχω πνεῦμα μαθητείας.(π. Χαράλαμπος Παπαδόπουλος «Δημήτρια», 13, 2019). Τί σημαίνει τό «ἀγαπήσεις…ὡς σεαυτόν;». Νά ἀγαπήσεις τόν πλησίον σου ὅπως ἀγαπᾶς καί τόν δικό σου Χριστοειδῆ καί θεούμενον ἑαυτό, τήν δική σου καθαρή εἰκόνα τοῦ Θεοῦ. (Ὁσίου Ἰουστίνου Πόποβιτς, Ὁδός Θεογνωσίας, ἐκδ. Γρηγόρη1992 σελ. 105). Αγάπη καί ἡσυχία. Ὁ ἅγιος Ἰσαάκ ὁ Σῦρος περιγράφει τήν ἀγάπη ὡς καρπό τῆς ἡσυχίας· ἐπισημαίνει ὅτι ἡ θεωρία πού γεννιέται ἀπ’ αὐτήν ὁδηγεῖ τόν νοῦ σ’ ἕναν ἀκόρεστο πόθο πρός τόν Θεό, ἐφόσον ὁ ἄνθρωπος ἐμμένει στήν ἐργασία τῆς ἡσυχίας μέ θέρμη, χωρίς ποτέ νά χάνει τόν ζῆλο του. Καί συνε-χίζει, λέγοντας ὅτι ὅποιος συντηρεῖ μέ ἀκρίβεια τήν ἐσωτερική ἡσυχία (δηλ. τούς λογισμούς του), μέ τήν ἐπίκληση τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ, εἶναι νεκρός γιά τόν κόσμο. Γιατί ἡ ἡσυχία δέν εἶναι παρά ἡ νέκρωση τοῦ θελήματος γιά τήν ζωή τῆς σαρκός, πού σημαίνει ὅτι ὁ ἄνθρωπος θά πρέπει νά ἀρνηθεῖ τόν ἑαυτόν του καί νά ἐπιμείνει στήν νοερά ἡσυχία μέ καρτερία. Γιατί στήν ἄρνηση τοῦ ἑαυτοῦ μας καί τοῦ ἰδίου θελήματος βρίσκεται ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ. (Λόγος ΞΘ, σελ. 229).
Νά ἀγαπᾶ γι’ αὐτό εἶναι πλασμένος ὁ ἄνθρωπος νά ἀγαπάει, ὅταν δέν ἀγαπάει καί μισεῖ ἀρρωσταίνει ἀκόμη κι’ ἄν δέν τό καταλαβαίνει.
2). Εἶναι ἀνάγκη νά ἀγαπιέται, νά αἰσθάνεται τήν ἀποδοχή3
Δέν φθάνει μόνο νά ἀγαπᾶς ἀλλά νά αἰσθάνεσαι καί νά βιώνεις ὅτι κάποιος ἄλλος σέ ἀγαπᾶ4 . Νά αἰσθάνεσαι δηλαδή τήν ἀποδοχή. Πόσο ἀγώνα κάνουμε γιά νά γίνουμε ἀποδεκτοί ἀπό κάποιον, ἀποδοχή ἀπό τούς γονεῖς μας, τά ἀδέλφια, τούς φίλους μας, ἀποδοχή ἐρωτική, φιλική, συναισθηματική. Ὅλος αὐτός ὁ ἀγώνας γίνεται γιά νά αἰσ-θανθοῦμε ὅτι κάποιος μέ ἀγαπᾶ, ὅτι κάποιος ἐνδιαφέρεται, μέ κατανοεῖ, κάποιος μέ νοιάζεται βαθύτερα, οὐσιαστικότερα, δηλ. κάποιος κοιτάζει τίς ἀνάγκες μου, ὅπως εἶμαι γι’ αὐτά πού ἔχω, αὐτά πού κατάφερα, ἀναφερόμενος στίς ἀρετές πού ἀποκτήθηκαν μέ τήν ἄσκηση, νά μέ νοιάζεται γι’ αὐτό πού εἶμαι.
Ὅταν αὐτή ἡ ἀνάγκη δέν καλύπτεται ὁ ἄνθρωπος ἀρρωσταίνει.
Ὁ ἄνθρωπος πού ἐπιθετικά λέγει δέν μέ ἀγαπάει κανένας δέν μέ ἐνδιαφέρει στήν πραγ- ματικότητα φωνάζει ἀγαπῆστε με, κοιτᾶξτε με. Ὅπως τό παιδί πού ὅλο γκρινιάζει, κά-νει ζημιές, δημιουργεῖ προβλήματα καί ὅλα αὐτά τά κάνει γιά νά τραβήξει τήν προσοχή μας μήπως καί κερδίσει κάτι.
3. Ἀνάγκη τοῦ ἀνθρώπου εἶναι νά ἐκφράζεται5.
Ὁ ἄνθρωπος εἶναι σέ συνεχῆ διάλογο, ἔχει ἀνάγκη νά μιλάει, νά ἐκφράζει αὐτό πού ἔχει μέσα του. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος λέγει ὅτι: «ἄνθρωπε μίλησε καί ἄς εἶναι στόν ἀέρα, μίλησε μή κρύβεις τά συναισθήματά σου, μήν τά κρύβεις ἀποδέξου τα, κοι-νώνησέ τα, ἀλλά μή τά καταπίνεις «ἀμάσητα».
Ὅταν καταπίνεις «ἀμάσητα» τά συναισθήματα δηλ. δέν τά ἐπεξεργάζεσαι, ὅταν δέν λές αὐτά, τά ὁποῖα πού σέ βασανίζουν ἐσωτερικά μέσα σου ὅλο αὐτό τό ἀπύθμενο ὑλι-κό, αὐτά πού δέν ὑπόθηκαν ποτέ, ἀλλά ζοῦν μέσα στή ψυχή τοῦ ἀνθρώπου αὐτά ἀργό-τερα θά δημιουργήσουν ἐσωτερικές ἐντάσεις, τήν ψυχική λοίμωξη, φλεγμονή ψυχική, αὐτά τό σῶμα τά διηγεῖται καί ὅταν αὐτά τά διηγεῖται μέ ἀρρώστειες. Τό καταπιεσμένο συναίσθημά σου αὐτό τό ὁποῖο δέν εἰπώθηκες ζεῖ μέσα σου καί σιγά – σιγά ὅλο μεγα-λώνει, μεγαλώνει καί γίνεται μία ἔκρηξη καί σοῦ βγάζει μιά ἀσθένεια.
Πῶς θά μπορέσει ὁ ἄνθρωπος νά ἀγαπήσει τόν Θεό καί τόν πλησίον; Διά τῆς ἡσυχίας πού εἶναι ἡ ἀρχή καθάρσεως καί ἡ σύνδεση ὅλων τῶν ψυχικῶν δυνάμεων. Ὁ κύριος σκοπός τοῦ ὀρθοδόξου ἡσυχασμοῦ εἶναι ἡ ἐπίτευξη τῆς καθαρότητας τοῦ νοῦ (ἤ νοερᾶς ἐνεργείας), καί τῆς καρδιᾶς μέσα ἀπό τήν ἔντονη κατά Θεόν ἄσκηση, τούς αἱματηρούς ἀγώνες κατά τῶν παθῶν. Ὁ Γέροντας Ἰωσήφ ὁ ἡσυχαστής διά τῆς προσωπικῆς του ἐμπειρίας ἔφθασε στήν διαπίστωση ὅτι τίποτε ἄλλο δέν καθαρίζει τόν νοῦ τόσο ἀποτελεσματικά ὅσο ἡ εὐχή τοῦ Ἰησοῦ. Τό: «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με».(Πρωτ. Γεωργίου Τριανταφύλλου, Ὁ ἅγιος Γέροντας Ἰωσήφ ὁ Ἡσυχαστής, ὁ Νηπτικός Πατήρ καί Διδάσκα-λος (Ταπεινή ἀναφορά στή ζωή καί στό ἔργο του), ἐκδόσεις Ἱεροῦ Ἡσυχαστηρίου Παναγίας Μυρτιδιωτίσσης Θαψάνων Πά-ρου). 3 (Α΄.Ἰωάννου α 3,1 Ἔξοδος κεφ. 19-24). 4 «Σήμερα οἱ ἄνθρωποι ζητοῦν νά τούς ἀγαπήσουν καί γι’ αὐτό ἀποτυγχάνουν. Τό σωστό εἶναι νά μήν ἐνδιαφέρεσαι ἄν σέ ἀγαποῦν, ἀλλά ἄν ἐσύ ἀγαπᾶς τόν Χριστό καί τούς ἀνθρώπους. Μόνο ἔτσι γεμίζει ἡ ψυχή». «Ἀγάπα ὅλους» (Ὅσιος Πορφύριος). 5 (Ἡσ. α,18).
Ἡ ἀσθένεια εἶναι μία ἀφήγηση, διήγηση μιᾶς ψυχικῆς ἱστορίας. Ἡ ψυχή μας διηγεῖται τίς ἱστορίες πού δέν εἴπαμε πού δέν ἐκφράσαμε. Αὐτό γίνεται σήμερα, ἡ εἰκονική πραγ-ματικότητα μέσα μας μέ τήν ὁποία ζοῦμε. Μέ τό κινητό μιλᾶμε, δέν σέ ἀγκαλιάζω ἀλλά σοῦ στέλνω μιά ἀγκαλιά καί αὐτό δέν χορταίνει τόν ἄνθρωπο, μπορεῖ νά τόν ἱκανοποιή-σει διανοητικά ἀλλά δέν χορταίνει τήν ὕπαρξη. Ὁ ἄνθρωπος θέλει καί τήν σωματική παρουσία τοῦ ἄλλου γιατί εἶναι καί σῶμα. Σέ ἀγαπῶ λένε καί σοῦ στέλνει μιά καρδού-λα. Αὐτό εἶναι μιά εἰκονική πραγματικότητα ἡ ὁποία ἔχει καλύψει ἕνα τεράστιο κομάτι τῆς σημερινῆς ζωῆς μας.
Ἐμεῖς σήμερα δέν βρισκόμαστε, δέν βλεπόμαστε, δέν πίνουμε ἕναν καφέ μαζί, δέν κου-βεντιάζουμε καί αὐτό ἔχει καταστρεπτικές συνέπειες. Δέν εἶναι μόνο τό τώρα ἀλλά καί τό μετά, τί ἄνθρωπος θά βγεῖ. Τό σημερινό ἐρώτημα εἶναι: Μετά ἀπό αὐτή τήν κλεισού-ρα τί ἄνθρωπος θά γίνει μετά; Τί ἐπιπτώσεις θά ἔχει αὐτό στή ψυχή τοῦ ἀνθρώπου, στήν ψυχολογία τοῦ ἀνθρώπου, ὅλος αὐτός ὁ ἐγκλεισμός καί ὁ φόβος πού δημιουργεῖται;
4. Εἶναι ἀνάγκη νά δημιουργεῖ.
Εἶναι ἡ ἀνάγκη τοῦ ἀνθρώπου γιά δημιουργία. Νά αἰσθάνεται ὅτι ἡ δική του ζωή ἔχει μιά παραγωγικότητα. Ἐάν θέλεις ἕναν ἄνθρωπο νά τόν σκοτώσεις εἶναι νά τοῦ πά-ρεις τή δουλειά πού ἔκανε, γιατί εἶναι μιά ἔξοδος δημιουργικότητας, οἱ περισσότεροι μαραζώνουν. Πρέπει ὁ ἄνθρωπος νά ἔχει στή ζωή του ἐξασκήσει πολλές πλευρές τοῦ ἑαυτοῦ του νά μή στηρίζεται μόνο στό ὅτι εἶμαι δάσκαλος, ἕνας ἐπαγγελματίας. Κι’ ἐάν σταματήσει αὐτή ἡ ἐργασία γιά κάποιο λόγο, τί θά γίνω; Πρέπει ὁ ἄνθρωπος νά καλλι-εργεῖ καί νά ἀναπτύσσει πολλές πλευρές τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξής του. Θά πρέπει νά βρεῖ μία διέξοδο νά δημιουργεῖ (ὅπως π.χ. ποιήματα, μυθιστορήματα, πνευματικά θέμα-τα, δημιουργία κήπου, κ.τ.λ.), δηλαδή νά ἐρευνᾶ καί ἄλλες προοπτικές στή ψυχή του νά καλλιεργεῖ καί νά ἀναπτύσσει τό νοῦ του, τήν ψυχή του, νά μήν ὑπάρχει μία μονομέ-ρεια στή ζωή του, ἀλλά νά ὑπάρχει μία ποικιλία στή ζωή. Αὐτή ἡ ποικιλία φέρνει καί μία ὀμορφιά τῶν πραγμάτων πού κάνουμε στή ζωή μας. Αὐτό ἀποδεικνύει ὅτι ὁ ἄνθρω-πος εἶναι πολύπλευρος κανείς ἄνθρωπος εἶναι μόνο ἕνα πρᾶγμα, εἶναι πολλά πράγματα ταυτοχρόνως. Νά εἶναι καλός στή δουλειά του καί νά εἶναι καλός καλλιτέχνης, ἤ νά εἶναι ὁργανωτικός, ἁπλᾶ δέν τό γνωρίζουμε, δέν ἔχουμε ἀνακαλύψει τά χαρίσματά μας, αὐτά μέ τά ὁποῖα ὁ Θεός μᾶς ἔχει πλουτίσει καί μᾶς ἔχει ἐνδυναμώσει κατά τήν ἡμέρα τῆς δημιουργίας Του.
Ὁπότε ἡ δημιουργικότητα εἶναι πάρα πολύ βασικό πρᾶγμα, νά νοιώθει κανείς δημι-ουργικός στή ζωή του μέ ὁτιδήποτε καταπιάνεται.
5. Εἶναι ἡ σύνδεση μέ τόν Θεό, τό θελητικό θέλημα.
Ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἀνάγκη νά συνδέεται μέ κάτι ἄλλο ἔξω ἀπό αὐτόν καί αὐτός εἶναι ὁ Θεός. Ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἄμεση ἀνάγκη τόν Θεό. Θέλει νά συνδέεται μέ κάποιον πού ξεπερνᾶ τά δικά του ὅρια. Ἐρευνώντας τόν ἑαυτόν του θά διαπιστώσει ὅτι τοῦ λείπουν μερικά πράγματα: ὅτι δέν εἶμαι τέλειος κάτι μοῦ λείπει, ὑπάρχει κάτι πού πρέπει νά μέ συμπληρώσει καί νά μέ ὁλοκληρώσει καί αὐτό τό κάτι εἶναι ὁ Θεός, τό ἀπόλυτο νόημα τῆς ὑπάρξεως τῆς ζωῆς. Ὁ ἄνθρωπος πού δέν πιστεύει στό Θεό εἶναι ἀνάπηρος πνευμα-
τικά γιατί ὑπάρχουν μέσα του κάποιες δυνατότητες πού δεν τίς ἐκμεταλλεύεται, δέν τίς ἐνεργοποιεῖ.Πάρα πολλοί ἄνθρωποι δέν γνωρίζουν ὅτι ἔχουν μέσα τους τήν νοερά ἐνέρ- γεια6. Αὐτή τήν νοερά ἐνέργεια τήν ἔχουν ὅλοι οἱ ἄνθρωποι καί ἡ ὁποία μπορεῖ νά ἐνερ-γοποιηθεῖ μέ τήν Χάρη τοῦ Θεοῦ. Δέν μπορεῖ νά ζήσει ὁ ἄνθρωπος χωρίς τήν ἀναφορά του στό ὑπερβατικό, χωρίς τήν ἀναφορά του στόν Θεό. Γιατί σ’ αὐτό τό ἐρώτημά του τοῦ ἀπαντᾶ γιατί ἦρθα στή ζωή, τί γίνεται, γιατί πεθαίνω;
Αὐτές οἱ πέντε (5) ριζικά βασικές ἀνάγκες τοῦ ἀνθρώπου εἶναι για ὅλους τούς ἀνθ-ρώπους ὅλων τῶν αἰώνων. Δέν ἀλλάζουν, δέν μεταβάλλονται γιατί εἶναι δημιουργημέ-νες ἀπό τόν Θεό γιά τήν ψυχική του ἱσορροπία.
Οἱ ἅγιοι Πατέρες καί Μητέρες πού ἔφυγαν ἀπό τόν κόσμο ἔχουν νά μᾶς ποῦν πολ-λά ἀπό τίς ἐμπειρίες των. Ἔφυγαν ἀπό τόν κόσμο γιά νά βροῦν τήν ἀλήθεια, (Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια καί ἡ ζωή) καί αὐτό πρέπει νά ψάχνει ὁ ἄνθρωπος εἴτε συνειδητά εἴτε ἀσυ-νείδητα νά εἶναι ἀληθινός. Οἱ ἐρημῖτες ψάχνουν τήν αὐθεντικότητα τῆς ὕπαρξής των,
6 Ὁ Θεός ἔχει ἐνέργεια ὅπως ἀγάπη, δικαιοσύνη, καί οὐσία πού εἶναι παντελῶς ἄγνωστη. Καί ὁ ἄνθ-ρωπος πού εἶναι κατ’ εἰκόνα καί ὁμοίωση τοῦ Θεοῦ καί σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἔχει ἐνέργεια στήν ψυχή, τήν νοερά ἐνέργεια ἤ νοῦς μέ ἕδρα τήν βαθειά καρδιά καί τήν λογική ἤ διάνοια, πού εἶναι στόν ἐγκέφαλο. Εἶναι μία ἐνέργεια φυσική λειτουργία τῆς προσωπικότητος τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ἐνέργεια λειτουργεῖ παράλληλα,ὅταν λειτουργεῖ στόν ἐγκέφαλο λειτουργεῖ ὡς λογική ἐνέργεια. Ὅταν λειτουργεῖ στήν βαθειά καρδιά λειτουργεῖ ὡς νοερά ἐνέργεια. Ἡ λογική ἐκφράζει τίς ἐμπειρίες τῆς νοερᾶς ἐνέρ-γειας καί τά καθημερινά προβλήματα, καί ὁ νοῦς ἔχει κοινωνία μέ τόν Θεό, προσευχόμενος στήν βαθειά καρδία, βλέπει τά θεῖα μυστήρια. Ὁ νοῦς διακρίνεται ἀπό τόν λόγο – διάνοια. Κάποτε ρώτησα, λέγει ὁ σεβασμιώτατος κ. Ἱερόθεος Βλάχος, τόν ἀείμνηστο ἅγιο Παΐσιο τόν Ἁγιορεί-τη, ποιά εἶναι ἡ διαφορά μεταξύ τῆς λογικής καί τοῦ νοῦ καί ἐκεῖνος μοῦ ἀπάντησε μέ ἕνα κατά-πληκτικό παράδειγμα. Μοῦ εἶπε, ὅτι οἱ αἰσθήσεις εἶναι πολύ «χονδρές», ὁμοιάζουν μέ τά σταφύλια τά ὁποῖα πατᾶμε καί τόν μοῦστο πού δημιουργεῖται, ἡ λογική ὁμοιάζει μέ τό κρασί πού βγαίνει ἀπό τόν μοῦστο καί ὁ νοῦς εἶναι πολύ λεπτότερος καί ὁμοιάζει μέ τό ἀπεσταγμένο κρασί πού εἶναι τό τσίπουρο. Αὐτό σημαίνει, ὅτι οἱ ἅγιοι πού γνωρίζουν τίς δύο ἐνέργειες, τήν λογική καί τήν νοερά, ἔχουν ἐμπειρική γνώση τί εἶναι αὐτές καί πώς λειτουργοῦν. Ὁ νοῦς εἶναι ἡ ἀνωτάτη γνωστική δύναμη τῆς ψυχῆς. Οἱ γνωστικές δυνάμεις τῆς ψυχῆς εἶναι ὁ νοῦς, ὁ λόγος, διάνοια, ἡ δόξα (=γνώμη), ἡ φαντασία καί οἱ αἰσθήσεις. Μέ τόν λόγο, δηλαδή τήν λογική δέν μποροῦμε νά γνωρίσουμε τόν Θεό, οὔτε νά συμμετάσχουμε στήν αἰώνια ζωή καί δόξα του6 . Μέ τήν πτώση σκοτίστηκε καί ἔφυγε ἡ νοερά ἐνέργεια ἀπό τήν καρδιά καί αἰχμαλωτίστηκε ἀπό τίς κοσμικές ἡδονές καί τήν λογική. Γέμισε ὁ νοῦς ἀπό λογισμούς πού πρέπει νά εἶναι στή λογική καί τούς μεταφέρει στήν καρδιά, ἔτσι γίνεται σκοτεινή, ἀκάθαρτη. Δουλώθηκε στά πάθη. Ἡ ἄγνοια τοῦ Θεοῦ φέρνει μέσα της τήν ἄγνοια τοῦ κόσμου καί τοῦ σκοποῦ του δηλ. τήν ἕνωση μέ τόν Θεό, τό καθ’ ὁμοίωσή του. Ζεῖ μακριά ἀπό τόν Θεό ὅπου ὑπάρχει ἡ φθορά, ὁ θάνατος, τό σκο-τάδι. Ἡ διάνοια χωρίς Θεό ψυχορραγεῖ, θανατώνεται. Αὐτός εἶναι ὁ παλαιός ἄνθρωπος τῆς ἁμαρτίας καί τῶν παθῶν. (Οσίου Ἰουστίνου Πόποβισς, Ὁδός θεογνωσίας, ἐκδ. «Γρηγόρη», σελ. 296). Ἡ θεραπεία τοῦ ἀνθ-ρώπου εἶναι ἡ διά τῆς ἡσυχαστικῆς μεθόδου, κάθαρση, φωτισμοῦ καί θέωση, νά βρεῖ τήν νοερά ἐνέρ-γεια διά τῆς τηρήσεως τῶν θείων ἐντολῶν καί κυρίως μέ τήν μετάνοια, τήν ἀλλαγή τοῦ νοῦ, τήν στροφή του πρός τόν Θεό, τό πένθος καί διά τοῦ θείου Ὀνόματος «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με», μέ τήν καθοδήγηση τοῦ πνευματικοῦ, ἔτσι καθαρίζεται ὁ νοῦς καί ἐπιστρέφει στήν καρδιά. Στά συγγράμματα τῶν ἁγίων Πατέρων γίνεται πολύς λόγος γιά τήν ἐπιστροφή τοῦ νοῦ στήν καρδιά, τήν ἐπιστροφή τῆς ἐνεργείας στήν οὐσία. Λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος ὅτι ὁ νοῦς πού δέν διασκορπίζεται πρός τά ἔξω καί δέν διαχέεται ὑπό τῶν αἰσθητηρίων στόν κόσμο, ἐπιστρέφει στόν ἑαυτό του καί διά τοῦ ἑαυτού του ἀνε-βαίνει στήν ἔννοια τοῦ Θεοῦ. Καί στήν συνέχεια περιλαμπόμενος καί ἐλλαμπόμενος ἀπό τό κάλλος τοῦ Θεοῦ, ἀπό τήν Θεία Χάρη, ἀπό τό Φῶς τοῦ Θεοῦ τό Ἄκτιστο.
νά γίνουν αὐθεντικοί7, ποιά εἶναι ἡ ἀλήθεια γύρω ἀπό τό νόημα τῆς ζωῆς, γιατί ἀξίζει νά ζῶ; Γιατί πρᾶγμα ἀξίζει νά πονέσω στή ζωή; Πρέπει νά δώσω ἕνα βαθύ νόημα γιά τά βάσανα τίς δυσκολίες τούς καημούς πού ἔχω. Ἔφυγαν οἱ ἀσκητές και ἀσκήτριες γιατί ἤθελαν μιά ἐμπειρία καί ὄχι μιά ἰδέα. Ἤθελαν τό βίωμα τοῦ Θεοῦ, τήν συνάντηση μέ τόν Θεό. Νά γευθοῦν τήν παρουσία τοῦ Θεοῦ τοῦ ζωντανοῦ Χριστοῦ. Σήμερα εἶναι λί-γοι οἱ ἄνθρωποι πού ἔχουν τήν ἐμπειρία τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ, τήν ἐμπειρία τῆς ἁγιότητος καί ὅλο καί λιγοστεύουν οἱ ἄνθρωποι πού ἔχουν τήν διάβαση ὑπεράνω, τήν ἐμπειρία. Οἱ Πατέρες καί Μητέρες ἀναζητοῦσαν ἕναν πραγματικό χριστιανισμό, ἕναν ἀληθινό, ἐμπειρικό, γεμᾶτο ἀπό βιώματα καί ἐμπειρίες. Στήν Ἐκκλησία εἶναι καταξιω-μένος ὄχι ὁ καταφερτζής ἀλλά ὁ ἅγιος αὐτός πού σοῦ μεταφέρει τή γεύση μιᾶς ἄλλης πνευματικότητος. Εἶναι αὐτός πού σοῦ δίνει τήν ἀπάντηση ὅτι δέν ὑπάρχει θάνατος, τέ-τοιοι ἄνθρωποι λείπουν σήμερα ἀπό τόν χῶρο τῆς Ἐκκλησίας πού ἔχουν αὐτή τήν ἐμ-πειρία.
Ποιός ἀπό τούς σημερινούς ἀνθρώπους ξέρει νά προσεύχεται; Ποιός γνωρίζει πῶς νά κάνει τήν νοερά προσευχή; Πῶς νά ἔχει φυλακή τοῦ νοός; Πῶς φυλακίζεται ὁ νοῦς νά μή δέχεται σκέψεις, προσβολές; Ποιός γνωρίζει νά μή μπλέκεται μέσα στά συναι-σθήματά του καί νά μή παγιδεύεται; Ποιοί γνωρίζουν καί νά διδάξουν τόν ἀόρατο πό-λεμο; Ποιός γνωρίζει πῶς κατεβαίνει ὁ νοῦς του στήν καρδιά μέσα;
Τό βασανιστικό θέμα τοῦ σημερινοῦ ἀνθρώπου εἶναι μέσα στόν νοῦ του πού αἰχμαλω-τίζεται ἀπό τίς σκέψεις οἱ ὁποῖες φανερώνουν τήν πραγματικότητα στήν ὁποία ζοῦμε, ἔλεγε ὁ Γέροντας Θαδδαῖος (τῆς Βιτόβνιτσα). Δηλαδή ζοῦμε ὅ, τι σκεπτώμαστε. Δέν προετοιμαζόμαστε πῶς νά ζήσουμε αὔριο μέ ἡρεμία, μέ ἡσυχία καί αἰτία εἶναι ὅτι δέν γνωρίζουμε τόν ἑαυτόν μας πού μέσα του παίζουν κασσέτες ἀπό τά γεγονότα τῆς ἐφη-βικῆς μας ἡλικίας καί αὐτά πού ἀκοῦμε δέν εἶναι ἀληθινά. Νά ἀρχίζουμε μέ δοξολογία καί εὐχαριστία κατά τό: «γνώρισόν μου Κύριε ὁδόν πού πρέπει νά βαδίσω», ὅπως λέγει ὁ προφητάναξ Δαβίδ. Πρέπει τά γεγονότα πού μᾶς συμβαίνουν νά τά βλέπουμε πνευμα-τικά, φωτεινά, ὄχι ἀπαισιόδοξα, μέ γκρίνια, μέ ἀποθάρρυνση, ἀλλά μέ ἐμπιστοσύνη στή θεία Πρόνοια.
Ὅταν λέμε στήν Ἐκκλησία νά κόψω τό θέλημά μου, ἐννοοῦμε τήν κοπή τοῦ ἐγωϊ-στικοῦ θελήματος, ἤ τήν ἐπιθυμία ὄχι τή φυσική ἰδιότητα τοῦ θέλω. Τό θελητικό θέλη-μα8, εἶναι τό ἐνεργητικό μέρος τοῦ ἀνθρώπου. Αὐτό ἄν τό καταργήσεις θά πάθεις κατά-θλιψη.Πρέπει νά προσέξει πάρα πολύ ὁ ἄνθρωπος, γιατί ὅταν ὁ ἄνθρωπος πάψει νά ἐπι- θυμεῖ, τότε ὁ ἄνθρωπος θά ἀρρωστήσει. Δηλαδή ὁ Θεός μᾶς ἔβαλε τήν ἐπιθυμία, τό θέ-λω καί εἶναι φυσική αὐτή καί ἀγαθή ἐπιθυμία πού κινεῖ τή ζωή.
7 Αὐθεντικός εἶναι ἐκεῖνος πού πέφτει καί σηκώνεται. Πού ἁμαρτάνει καί μετανοεῖ. Πού δέν παρι-στάνει, ἀλλά εἶναι. Εἶναι ἐλεύθερος καί ὅταν εἶναι ἀνθρώπινος. Σφάλλει καί διορθώνεται. Δέν εἶναι ἀλάθητος. Εἶναι ἀληθινός. Αὐθεντικός δέν εἶναι αὐτός πού δέν κάνει λάθη, ἀλλά αὐτός πού τά ἀντι-λαμβάνεται, τά ὁμολογεῖ καί μετανοεῖ. Ὁ αὐθεντικός ἄνθρωπος δέν εἶναι μόνο ἀνθρώπινος στόν τρόπο του. Εἶναι καί γνήσιος στήν πίστη του. (Μητροπολίτου Μεσογαίας Νικολάου.) 8 «Ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἐκ φύσεως θελητικό ὄν. Πάντα κάτι θέλει. Τό ζήτημα λοιπόν δέν εἶναι νά ζοῦμε χωρίς νά θέλουμε, διότι αὐτό εἶναι ἀδύνατο γιά τόν ἄνθρωπο. Αὐτό πού χρειάζεται εἶναι νά ταυτίσουμε τό θέλημά μας μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ, νά ἔχουμε γιά ὁδηγό μας τό θέλημα τοῦ Θεοῦ. Ὄχι νά ὁδηγη-θοῦμε στή νέκρωση, ἀλλά στή θέωση».[Ἀρχιμ. Ἀστερίου Χατζηνικολάου. «Ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα». Ἐκδόσεις Ὁ Σωτήρ 2018, σελ. 139]
Ἡ ἁμαρτία ξεκινᾶ ἀπό τήν κακή χρήση αὐτῆς τῆς ἐπιθυμίας. Δέν εἶναι πρόβλημα νά ἐπιθυμεῖς ἀλλά τί ἐπιθυμεῖς. Ἡ ἁμαρτία ξεκινᾶ ἀπό τήν ἐπιθυμία πού εἶναι ἀντίθετη μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ καί αὐτή εἶναι αὐτοκαταστροφική γιά σένα καί γιά πολλούς ἄλ-λους πού εἶναι μαζί σου. Θωπεύω τήν ἐπθυμία εἶναι ἡ κατά Χριστόν ἐπιθυμία καί θέλω νά ὑπάρχει. Νά μιμηθοῦμε τούς ἁγίους Πατέρες πού ξεκίνησαν τήν ζωήν τους γιά νά βροῦν τήν ἀλήθεια, μέ τό γεγονός ὅτι θέλουν νά εἶναι αὐθεντικοί. Ὅτι θέλουν νά ζή-σουν τήν ἀληθινή καί τό ἀπόλυτο νόημα.
Οἱ Πατέρες τῆς ἐρήμου εἶχαν πρόθεση καί ἐπιθυμία γιά ἀλλαγές στή ζωή τους. Νά τά ἀλλάξουν ὅλα, νά μετανοήσουν, νά μεταμορφώσουν τόν παλαιό ἄνθρωπο τῆς ἁμαρ-τίας καί τῶν παθῶν, νά ἀνακαινισθοῦν κατά Χριστό.
Μακριά ἀπό τήν δικαιoλογία τοῦ ἑαυτοῦ μας. Μέ τά ἐλαττώματά σου, τά παράπονά σου, δέν θά βρεῖς τή λύση ἀσχολούμενος καί γκρινιάζοντας. Πρέπει νά βρεῖς τή χαρά σ’ αὐτό πού δημιουργοῦν οἱ ἄλλοι. Δέν μπορεῖ νά κλαῖς μιά ζωή γιατί στερήθηκες τόν ἄν-δρα σου, ἤ τήν γυναίκα σου κάνε κάτι, ἄλλαξέ το μέ τήν ἐπέμβαση τῆς θείας Χάριτος, ἄν δέν μπορεῖς νά τό ἀλλάξεις νά τό ἀποδεχθεῖς καί θά βρεῖς τήν χαρά μέσα ἐκεῖ πού εἶ-σαι, ὁ ἄνθρωπος δέν εἶναι τέλειος. Ἡ ζωή μᾶς δόθηκε ὡς δῶρο τοῦ Θεοῦ. Τίποτε δέν γί-νεται χωρίς τήν παραχώρηση τοῦ Θεοῦ, νά τήν ζήσουμε μέ δοξολογία, μέ εὐχαριστία, μέ βιώματα χαρμονῆς, ὀμορφιᾶς, ὄχι γιατί θά λύσουμε ὅλα τά προβλήματά μας αὐτό δέν γίνεται. Οἱ ἅγιοι δέν εἶχαν προβλήματα; Ἀσθένειες, διωγμούς, συκοφαντίες, διαβά-στε στή ζωή τῶν ἁγίων καί θά δεῖτε, τί τράβηξαν, τί πέρασαν, τούς ἐξόρισαν, μαρτύρη-σαν, ὅμως ἦταν εὐτυχισμένοι, χαρούμενοι. Μόλις τούς πλησίαζες ἀναπαυόσουν, ἔπερ-νες δύναμη, κουράγιο, βίωνες τή Χάρη τοῦ Θεοῦ, τήν παρουσία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Τά κοσμικά τους προβλήματα δέν τά εἶχαν λύσει, μέσα τους δέν τούς ἔδιναν σημασία ὅμως εἶχαν βρεῖ τήν εἰρήνη, τήν ὀμορφιά, τήν ἐσωτερική τους ἡρεμία καί γαλήνη, ὄχι ἐξωτερικά. Διακρίνονται γιά τήν ἀποφασιστικότητά τους, τήν κατανόηση, τήν εὐγένειά τους, τήν καλωσύνη τους τήν ἀγάπη τους.
Ἔμπαιναν στή θέση τοῦ ἄλλου, δέν τόν κρίνουν δέν τόν κατηγοροῦν τόν ἀγαποῦν ὅπως εἶναι. Δέν σκαλίζουν, δέν ἀσχολοῦνται μέ τή ζωή τοῦ ἄλλου καί ἰδιαίτερα μέ τά σφάλ-ματά του, τά κρύβουν καί δέν ξεσκεπάζουν τούς ἀνθρώπους, τόν ἀγαποῦν ὄχι θεωρητι- κά ἀλλά πρακτικά.
