Ένας άλλος στόχος της Δύσης που δεν επετεύχθη, είναι η απομόνωση της Ρωσίας – αφού πολλοί εμπορικοί εταίροι, ιδίως η Κίνα, οι μεγάλες χώρες της Λατινικής Αμερικής όπως η Βραζιλία και το Μεξικό, τα αφρικανικά κράτη και γενικότερα οι BRICS, δεν προσχώρησαν στις κυρώσεις. Ως εκ τούτου, οι κυρώσεις εξελίχθηκαν σε μπούμερανγκ – με την έννοια πως ενώ η Ευρώπη αποκόπηκε από επειγόντως απαραίτητους πόρους, η Ρωσία κατάφερε να αντισταθμίσει σταδιακά πολλές απώλειες. Ακόμη περισσότερο, η διαδικασία αλλαγής στην ουσία του οικονομικού μοντέλου της Ρωσίας που ξεκίνησε το 2014, επιταχύνθηκε τα τελευταία δύο χρόνια – με το ρυθμό ανάπτυξης της χώρας το 2023 στο 3,6%, με ανεργία μόλις της τάξης του 2% και με το κατά κεφαλήν εισόδημα σε όρους αγοραστικής αξίας στα 27.800 $.
Ανάλυση
Επιγραμματικά, οι στόχοι των κυρώσεων εναντίον της Ρωσίας ήταν οι εξής: (α) η διακοπή των ρωσικών εξαγωγών, έτσι ώστε να στερηθεί η χώρα τους οικονομικούς πόρους και να μην μπορεί να διεξάγει πόλεμο, (β) η αποκοπή της πρόσβασης της σε κρίσιμες στρατιωτικές τεχνολογίες και (γ) η πρόκληση πιέσεων από τους Πολίτες και την Ολιγαρχία στη ρωσική κυβέρνηση, με στόχο την αλλαγή του καθεστώτος της.
Εν προκειμένω, οι υποστηρικτές των οικονομικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας, όπως ο καθηγητής του Yale κ. J. Sonnenfeld, ήταν και είναι πεπεισμένοι ότι, έχουν ήδη προκαλέσει σοβαρές ζημίες στη χώρα (πηγή) – θεωρώντας ότι μακροπρόθεσμα θα υποχωρούσε σε μεγάλο βαθμό η ρωσική οικονομία, οπότε θα καταστρεφόταν η ικανότητα της να διεξάγει πόλεμο.
Αντίθετα, ο Αμερικανός οικονομολόγος J. Galbraith, όπως άλλωστε και εμείς από την αρχή, δήλωσε πως δεν θα μπορούσε να συμβεί τίποτα καλύτερο στη χώρα, από τις κυρώσεις – όσον αφορά την οικονομική της ανάπτυξη (βίντεο).
Είναι αλήθεια βέβαια πως στην πραγματικότητα σημειώθηκε μείωση των ρωσικών εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, προς τις δυτικές χώρες – καθώς επίσης άλλων πρώτων υλών, ιδίως ορυκτών. Εν τούτοις, η Ρωσία αποζημιώθηκε για τις χαμηλότερες εξαγωγές φυσικού αερίου και πετρελαίου, με τη βοήθεια της ανόδου των τιμών τους – ενώ στη συνέχεια το εισόδημα από τις εξαγωγές της αυξήθηκε σημαντικά.
Εξέλιξη ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών
της Ρωσίας ως προς το ΑΕΠ της,
Από την άλλη πλευρά, μειώθηκαν οι ρωσικές εισαγωγές, λόγω των περιορισμών – ειδικά των καταναλωτικών αγαθών. Ως εκ τούτου, το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της Ρωσίας δεν μειώθηκε, αλλά αυξήθηκε – γεγονός που σημαίνει ότι, οι κυρώσεις πέτυχαν το αντίθετο από αυτό που επιδίωκαν, αυξάνοντας τα συναλλαγματικά αποθέματα της Ρωσίας (γράφημα).
Εκτός αυτού, υπάρχουν πολλά που υποδηλώνουν ότι, ο πόλεμος της Ρωσίας χρηματοδοτήθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου με δικούς της πόρους – οπότε η πρόσβαση της Ρωσίας σε ευρώ ή δολάρια, καθώς επίσης στα παγωμένα συναλλαγματικά της αποθέματα των 300 δις $, ήταν και είναι άσχετη με τη διεξαγωγή του πολέμου.
Όσον αφορά το εάν και σε ποιο βαθμό η ρωσική αμυντική βιομηχανία εξαρτιόταν από τις δυτικές εισαγωγές σημαντικών κατασκευαστικών εξαρτημάτων, όπως εξοπλισμού, μηχανημάτων και ιδιαίτερα ημιαγωγών, παραμένει ασαφές – ενώ είναι πιθανόν η Ρωσία να είχε προβεί πολύ πριν τον πόλεμο στην αποθήκευση τεχνολογιών που είχε ανάγκη, προβλέποντας τι θα συνέβαινε.
Σε σχέση τώρα με τον πολιτικό τομέα, η ρωσική παραγωγή υπέφερε αρχικά σε σημαντικό βαθμό από τις κυρώσεις – αφού οι δείκτες παραγωγής πολλών αγαθών υποχώρησαν αρκετά το 2022. Όμως, οι παραγωγικές ικανότητες της χώρας, δηλαδή τα εργοστάσια, οι εργαζόμενοι και η τεχνολογία, εξακολουθούσαν να υπάρχουν – ενώ, σε κάποιο βαθμό με την υποστήριξη της Κίνας, ήταν δυνατή σχετικά γρήγορα η μετατροπή ιαπωνικών ή ευρωπαϊκών γραμμών παραγωγής, με τη χρήση κινεζικών σχεδίων, σε ρωσικές. Έτσι επετεύχθη η επανεκκίνηση των εργασιών – ενώ σύντομα φαίνεται πως η χώρα θα επανέλθει στο παλαιό επίπεδο παραγωγής.
Σε τελική ανάλυση λοιπόν, οι κυρώσεις αποτέλεσαν μία χρυσή ευκαιρία για τη διαφοροποίηση της ίδιας της οικονομίας – με αποτέλεσμα τα τελευταία οκτώ χρόνια και ιδιαίτερα το 2023, μεγάλα «τμήματα» διαρκών αγαθών (αυτοκίνητα, πλυντήρια κλπ.), καθώς επίσης η παραγωγή καταναλωτικών προϊόντων (δημητριακά, τυριά, φρούτα κλπ.) που εισάγονταν στη Ρωσία από την Ευρώπη ή από την Τουρκία, να επιστρέψουν πίσω στη χώρα. Να μη χρειάζεται δηλαδή τις εισαγωγές και να τα παράγει η ίδια.
Συνεχίζοντας με τα κεφαλαιουχικά περιουσιακά στοιχεία, ένα μεγάλο μέρος τους πέρασε επίσης από τα δυτικά χέρια, στα ρωσικά – σημειώνοντας πως η ρωσική οικονομία, έως το 2022, από την αυτοκινητοβιομηχανία και τις αερομεταφορές, έως τα εστιατόρια γρήγορου φαγητού και τα μεγάλα πολυκαταστήματα, κυριαρχούταν ακόμη σε μεγάλο βαθμό από δυτικές εταιρίες.
Αυτές οι δυτικές εταιρίες έπρεπε στη συνέχεια να πουλήσουν τα πάγια τους, εργοστάσια ή καταστήματα, σε ρωσικές εταιρίες – οι οποίες χρηματοδότησαν τις εξαγορές με φθηνά δάνεια για τα ρωσικά πρότυπα. Το αποτέλεσμα εδώ ήταν η δημιουργία μιας πιο δυναμικής οικονομίας, με τη δική της βάση πρώτων υλών – κάτι που δεν ισχύει για πολλά δυτικά κράτη.
Έτσι, ενώ οι Γερμανοί για παράδειγμα πληρώνουν τα διπλάσια για την ενέργεια, από ότι πριν τον πόλεμο της Ουκρανίας, γεγονός που αποτελεί ανταγωνιστικό μειονέκτημα απέναντι κυρίως στις ΗΠΑ, οι Ρώσοι δεν πληρώνουν περισσότερα – εάν όχι λιγότερα. Επομένως και από αυτήν την πλευρά οι κυρώσεις αποδείχθηκαν δώρο για τη ρωσική οικονομία – σε αντίθεση με τις προσδοκίες της Δύσης.
Σε κάθε περίπτωση, όλα αυτά δύσκολα θα ήταν δυνατά χωρίς τον πόλεμο – αφού πριν το 2022, όπως σωστά είπε ο Galbraith, η ρωσική κυβέρνηση δεν ήταν ούτε πρόθυμη, ούτε ικανή να αναγκάσει τις δυτικές εταιρίες να αποχωρήσουν από τη χώρα ή τους Ολιγάρχες να επιλέξουν μεταξύ Ρωσίας και Δύσης.
Αυτές οι αποφάσεις έγιναν αναπόφευκτες, μόνο λόγω των μεταγενέστερων πολιτικών γεγονότων – γεγονός που με τη σειρά του σημαίνει ότι, οι κυρώσεις ενίσχυσαν τη θέση του Putin και δεν την αποδυνάμωσαν, όπως πίστευε ότι θα πετύχαινε η Δύση. Πολύ σωστά δε αναφέρεται ότι, οι κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας δεν είχαν από την αρχή προοπτικές για την επιθυμητή επιτυχία – ήταν δηλαδή «εκ γενετής» καταδικασμένες να αποτύχουν.
Ειδικότερα, σε αντίθεση με μία νησιωτική οικονομία όπως η Κούβα, ή με μία αμιγώς εξορυκτική οικονομία όπως η Βενεζουέλα, η Ρωσία καλύπτει το 1/6 του πλανήτη – ενώ έχει μόλις 145 εκ. πληθυσμό, διαθέτει το 20% έως 30% των παγκοσμίων πόρων, καθώς επίσης ένα υψηλό επίπεδο τεχνογνωσίας στην επιστήμη, στην τεχνολογία και στη μηχανική.
Μετά το χάος δε της δεκαετίας του 1990, όπου της επιβλήθηκε από τη Δύση η πολιτική του σοκ και δέους (ανάλυση), έχει αναπτυχθεί μία κάπως πιο αποτελεσματική σχέση μεταξύ του κράτους και του παρακρατικού τομέα, των μεγάλων εταιριών όπως η GASPRO και του ιδιωτικού τομέα – γεγονός που κατέστησε δυνατή την προετοιμασία της για τις κυρώσεις.
Επίλογος
Ολοκληρώνοντας, ένας άλλος στόχος της Δύσης που δεν επετεύχθη, είναι η απομόνωση της Ρωσίας – αφού πολλοί εμπορικοί εταίροι, ιδίως η Κίνα, οι μεγάλες χώρες της Λατινικής Αμερικής όπως η Βραζιλία και το Μεξικό, τα αφρικανικά κράτη και γενικότερα οι BRICS, δεν προσχώρησαν στις κυρώσεις.
Ως εκ τούτου, οι κυρώσεις εξελίχθηκαν σε μπούμερανγκ – με την έννοια πως ενώ η Ευρώπη αποκόπηκε από επειγόντως απαραίτητους πόρους, η Ρωσία κατάφερε να αντισταθμίσει σταδιακά πολλές απώλειες.
Ακόμη περισσότερο, η διαδικασία αλλαγής στην ουσία του οικονομικού μοντέλου της Ρωσίας που ξεκίνησε το 2014, επιταχύνθηκε τα τελευταία δύο χρόνια – με το ρυθμό ανάπτυξης της χώρας το 2023 στο 3,6%, με ανεργία μόλις της τάξης του 2% και με το κατά κεφαλήν εισόδημα σε όρους αγοραστικής αξίας στα 27.800 $.
