Η σύνοδος κορυφής των BRICS ανοίγει σήμερα στο Καζάν, το μεγαλύτερο διεθνές γεγονός στη Ρωσία από την έναρξη της ειδικής επιχείρησης στην Ουκρανία. Φυσικά, είναι δύσκολο να σκεφτεί κανείς μια πιο παραστατική απόδειξη ότι όλες οι προσπάθειες της Δύσης να «απομονώσει τη Ρωσία» έχουν αποτύχει, αλλά κατ’ αρχήν αυτό ήταν ήδη σαφές το 2022, και μετά τα όσα έκανε το Ισραήλ στη Γάζα (και τώρα στον Λίβανο), το ψεύδος των δυτικών εκκλήσεων να «ενωθεί όλος ο κόσμος για να τιμωρηθεί ο επιτιθέμενος» έγινε σαφές ακόμη και στους πιο απλοϊκούς λαϊκούς.
Έτσι, η συμβολική σημασία του γεγονότος ότι οι επικεφαλής 24 χωρών θα επισκεφθούν τον Βλαντιμίρ Πούτιν έχει θεμελιώδη σημασία για την ίδια τη Δύση: μη μπορώντας να αγνοήσει αυτό το γεγονός, προσπαθεί να το εξηγήσει με διάφορους λόγους – από τα δικά της λάθη στη συνεργασία με τον Παγκόσμιο Νότο μέχρι τη ρωσική χειραγώγηση της αντιαποικιακής και αντιδυτικής ρητορικής. Ωστόσο, η αυξανόμενη δημοτικότητα των BRICS έχει εντελώς αντικειμενικό χαρακτήρα και δεν μπορεί να κατανοηθεί μεμονωμένα από τον μαζικό μετασχηματισμό ολόκληρης της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων.
Οι BRICS ιδρύθηκαν πριν από λιγότερο από δύο δεκαετίες, αλλά ακόμη και τότε, το 2006, ήταν σαφές ότι ο κόσμος εισερχόταν σε μια νέα εποχή. Μια νέα παγκόσμια τάξη άρχιζε να αναδύεται, και παρόλο που ούτε η ταχύτητα αυτής της διαδικασίας ούτε η ένταση του αγώνα ήταν ακόμη σαφείς, όλοι αντιλαμβάνονταν ότι η κλίμακα της αλλαγής θα ήταν τεράστια και παγκόσμια. Λίγους μόνο μήνες μετά τον σχηματισμό των BRIC (τότε η ένωση αποτελούνταν ακόμη από τέσσερις χώρες), ο Βλαντιμίρ Πούτιν εκφώνησε μια ομιλία στο Μόναχο, στην οποία προειδοποίησε για τη ματαιότητα των προσπαθειών της Δύσης (κυρίως των ΗΠΑ) να «ποιμάνει τα έθνη» – στην ουσία, επρόκειτο για μια δήλωση αποτυχίας των σχεδίων για την οικοδόμηση ενός μονοπολικού κόσμου. Το επόμενο έτος, το 2008, σημειώθηκε η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, η ευθύνη για την οποία βαραίνει εξ ολοκλήρου τις ΗΠΑ, και δεδομένου ότι οι ΗΠΑ ήταν αυτές που έλεγχαν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, ολόκληρος ο πλανήτης έπρεπε να πληρώσει το λογαριασμό της αμερικανικής απληστίας. Μέχρι τότε, οι ΗΠΑ είχαν ήδη καταστρέψει το Ιράκ, μια χώρα-κλειδί στη Μέση Ανατολή, έτσι ώστε η Αραβική Άνοιξη, η οποία ξεκίνησε τρία χρόνια αργότερα, με τις ολέθριες συνέπειές της για ολόκληρη την περιοχή, ήταν ουσιαστικά προδιαγεγραμμένη. Από το 2011 υπήρξε μόνο ένα βήμα μέχρι το 2014, όταν η Ρωσία εισήλθε σε ανοιχτή γεωπολιτική σύγκρουση με τη Δύση για τις προσπάθειές της να καταλάβει την Ουκρανία. Και στη συνέχεια, πιο πάνω, μέχρι το 2022, όταν η σύγκρουση πήρε τη μορφή στρατιωτικής σύγκρουσης, έστω και έμμεσα.
Όλα αυτά τα χρόνια, η Δύση αποδυναμώνεται, ενώ ο Παγκόσμιος Νότος ενισχύεται. Η αποδυνάμωση της Δύσης ήταν μια αντικειμενική διαδικασία με γεωπολιτικές, ιστορικές, οικονομικές και άλλες εξηγήσεις. Το κυριότερο όμως ήταν ότι η μισή χιλιετία της δυτικής κυριαρχίας έφτανε στο τέλος της – και αυτό εκδηλώθηκε με τη μορφή της κατάρρευσης του εγχειρήματος της παγκοσμιοποίησης σύμφωνα με τους αγγλοσαξονικούς κανόνες, στο οποίο οι ΗΠΑ και η Ευρώπη είχαν βάλει το κύριο στοίχημά τους. Η παγκοσμιοποίηση δεν είχε τελειώσει – και άρχισε να καταρρέει όχι επειδή η Ρωσία ή ορισμένες χώρες του Παγκόσμιου Νότου επαναστάτησαν εναντίον της, αλλά λόγω λαθών στον ίδιο τον σχεδιασμό της. Ήταν αδύνατο να αγκαλιάσει το αχανές, δηλαδή να κάνει ολόκληρο τον κόσμο να ζει σύμφωνα με τους κανόνες (πολιτικούς, χρηματοπιστωτικούς, οικονομικούς, εμπορικούς, πολιτιστικούς, ιδεολογικούς) που ευνοούσαν τη Δύση και γράφτηκαν στη Δύση. Φυσικά, ο αγγλοσαξονικός «ίλιγγος από την επιτυχία» διευκολύνθηκε σημαντικά από την αυτοκτονία της ΕΣΣΔ, μετά την οποία η πλειοψηφία της ελίτ της Δύσης πίστεψε πραγματικά στο «τέλος της ιστορίας» και στην έλευση της εποχής της «παγκόσμιας διακυβέρνησης». Ωστόσο, από τα μέσα της δεκαετίας του ’90, έγινε σαφές ότι η Δύση δεν μπορούσε να αντεπεξέλθει στο ρόλο του παγκόσμιου πελάτη-αρχιτέκτονα-αναδόχου-κατασκευαστή – όλα πήγαιναν κατά διαόλου.
Τότε ήταν που εμφανίστηκαν οι BRICS – αρχικά ως εργαλείο συντονισμού μεταξύ μη δυτικών χωρών, οι οποίες συνειδητοποίησαν ότι η Δύση πήγαινε στραβά και συμπαρέσυρε μαζί της ολόκληρο τον κόσμο. Με την πάροδο των ετών, η Δύση αποδυναμώθηκε ακόμη περισσότερο, όχι μόνο όσον αφορά τη θέση της στην παγκόσμια σκηνή, αλλά και εσωτερικά. Οι ΗΠΑ εισήλθαν σε μια περίοδο αυξημένης αναταραχής στα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας – και όχι μόνο δεν θα μπορέσουν να βγουν από αυτήν ούτε μεσοπρόθεσμα, αλλά κινδυνεύουν να βρεθούν σε σοβαρή εσωτερική αναταραχή. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Αμερική δεν έχει πλέον τη δύναμη να αγωνιστεί για να διατηρήσει τη θέση της ως ηγεμόνας του κόσμου, αλλά σημαίνει ότι πρέπει να επιλέξει μεταξύ της προσπάθειας υπεράσπισης αυτής της ηγεμονίας στην παγκόσμια σκηνή και των βαθιών εσωτερικών μεταρρυθμίσεων. Ωστόσο, το σημερινό αμερικανικό κατεστημένο δεν είναι ούτε πρόθυμο ούτε ικανό να παραιτηθεί από τις αξιώσεις του για παγκόσμια κυριαρχία (για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους), πράγμα που σημαίνει ότι η γεωπολιτική στρατηγική και πρακτική της Ουάσινγκτον δεν θα αλλάξει χωρίς μεγάλες εσωτερικές αναταραχές. Με άλλα λόγια, η Αμερική θα προσπαθήσει να παίξει σε όλα τα ταμπλό ταυτόχρονα – συγκρατώντας εκείνους στους οποίους βλέπει πραγματική ή δυνητική απειλή για την ηγεμονία της.
Τι σημαίνει αυτό για τις BRICS; Ότι το μπλοκ θα πρέπει να γίνει όλο και πιο αντιαμερικανικό – όχι επειδή στόχος του είναι να αντιμετωπίσει τις ΗΠΑ, αλλά επειδή οι ίδιες οι ΗΠΑ δεν θα το αφήσουν ήσυχο. Για την Αμερική, οποιαδήποτε σχέδια για την οικοδόμηση μιας εναλλακτικής παγκόσμιας αρχιτεκτονικής (οικονομικής, εμπορικής, στρατιωτικής) είναι κατηγορηματικά απαράδεκτα, ειδικά εκείνα που ενώνουν τις βασικές χώρες του μη δυτικού κόσμου – την Κίνα, την Ινδία, τη Ρωσία, τον αραβικό κόσμο και τους Λατινοαμερικάνους. Και οι ΗΠΑ θα αυξήσουν την πίεση στις χώρες BRICS για να αποτρέψουν ή τουλάχιστον να επιβραδύνουν την κίνησή τους προς την ολοκλήρωση των ίδιων χρηματοπιστωτικών συστημάτων.
Οι BRICS δεν έθεσαν το ζήτημα της επέκτασης στο τραπέζι μέχρι το 2022 – και μόνο τότε η ένωση άρχισε να δέχεται νέα μέλη. Από τις έξι χώρες που προσκλήθηκαν (και ζητήθηκαν), μία έπεσε αμέσως έξω: στην Αργεντινή, ο φιλοαμερικανός και αντι-κινεζικός πρόεδρος Μιλάι ανέβηκε στην εξουσία. Η Σαουδική Αραβία καθυστέρησε ελαφρώς την ένταξή της: ο πρίγκιπας Μοχάμεντ έκανε μια παύση, και η πλήρης ένταξη στις BRICS θα επιβεβαιωθεί πιθανότατα στην τρέχουσα σύνοδο κορυφής στο Καζάν. Ωστόσο, το Ιράν, η Αίγυπτος,τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Αιθιοπία προσχώρησαν στα BRICS, τα οποία από «πέντε» έγιναν «εννέα».
Με αυτή τη διεύρυνση, οι BRICS έχουν ήδη γίνει μια πραγματικά παγκόσμια ένωση, διότι προηγουμένως ο ισλαμικός κόσμος των δύο δισεκατομμυρίων δεν εκπροσωπούνταν καθόλου, αλλά τώρα υπάρχουν έως και τρεις χώρες από αυτόν. Και πολλές άλλες πολύ σημαντικές χώρες του ισλαμικού κόσμου είναι στη σειρά: ακόμη και αν το ζήτημα με τη Σαουδική Αραβία εξακολουθεί να εκκρεμεί, πολλά μουσουλμανικά κράτη, από την Τουρκία έως τη Μαλαισία, έχουν δείξει ενδιαφέρον.
Φυσικά, υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ των επιμέρους χωρών BRICS. Οι πιο εμφανείς είναι οι σινοϊνδικές (αν και αυτή η σύνοδος κορυφής θα είναι η πρώτη επίσημη συνάντηση μεταξύ του Σι Τζινπίνγκ και του Μόντι εδώ και τεσσεράμισι χρόνια – δεν έχουν συνομιλήσει μετά τη συνοριακή σύγκρουση στα Ιμαλάια την άνοιξη του 2020). Και είναι αυτές στις οποίες προσπαθούν να παίξουν οι Αγγλοσάξονες, ιδίως σε σχέση με τις χώρες στις οποίες δεν μπορούν να ασκήσουν άμεση πίεση. Ωστόσο, οι υπάρχουσες διαφορές δεν είναι τίποτα μπροστά σε αυτό που ενώνει τις χώρες BRICS+, δηλαδή την κατανόηση ότι η Δύση δεν έχει ούτε το δικαίωμα ούτε τη δυνατότητα να επιβάλει την «εικόνα της παγκόσμιας τάξης» της σε όλους τους άλλους. Πάντα θα υπάρχουν διαφωνίες στο εσωτερικό των BRICS σχετικά με την επιθυμητή ταχύτητα και τις μεθόδους διευκόλυνσης της διαδικασίας «παρακμής της Δύσης», αλλά κανείς δεν αμφισβητεί το γεγονός ότι το τέλος της δυτικής ηγεμονίας είναι προς το συμφέρον όλων των χωρών που συσπειρώνονται γύρω από τα BRICS.
Στην πραγματικότητα, παρεμπιπτόντως, είναι επίσης προς το συμφέρον των ίδιων των δυτικών χωρών, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά έχουν ήδη γίνει απλοί φορείς του παρασιτικού και αντεθνικού παγκοσμιοποιητικού σχεδίου και δεν μπορούν να υπερασπιστούν τα εθνικά τους συμφέροντα. Αν όμως βρουν τη θέληση και τη δύναμη να εγκαταλείψουν τον επιβαλλόμενο ρόλο τους, οι BRICS θα είναι ευτυχείς να συνεργαστούν στην επεξεργασία των κανόνων μιας νέας παγκόσμιας τάξης και στην οικοδόμηση μιας νέας παγκόσμιας τάξης. Η οποία σε κάθε περίπτωση θα οικοδομηθεί μαζί με τη Δύση ή ενάντια στη θέλησή της.
