Αντίλογος στον Ντούγκιν: Για την Εκκλησία, η Βασιλεία των Ουρανών έχει ήδη Έρθει στην Γη

24.12.2024 του Ορθόδοξου Αρχιεπίσκοπου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας

Σάββα (Τουτούνοφ = Тутунов)

Ένα ενδιαφέρον άρθρο του Αλεξάντερ Ντούγκιν (χωρίς τις περίπλοκες λεξικές κατασκευές που χαρακτηρίζουν άλλους προβληματισμούς του) για τη «Στιγμή της Ιστορίας» και το «Τέλος της Ιστορίας» σε σχέση με τον φιλελευθερισμό και τον μετα-φιλελευθερισμό.

Εν συντομία: Ο Δυτικός Κόσμος υποστηρίζει ότι το φιλελεύθερο σύστημα είναι το «Τέλος της Ιστορίας», το κορυφαίο επιστέγασμα της «προόδου & εξέλιξης» της ανθρωπότητας, μετά το οποίο δεν πρόκειται θα υπάρξει άλλο κοινωνικό σύστημα — όλες οι άλλες μορφές της κοινωνικής οργάνωσης της ανθρωπότητας του παρελθόντος, ήταν μόνο ιστορικά επεισόδια. Σε απάντηση, ο Ντούγκιν γράφει ότι το φιλελεύθερο σύστημα είναι μια μόνο μία «Στιγμή της Ιστορίας» — ένα επεισόδιο που, επιπλέον, έχει ολοκληρωθεί, τελειώνει & καταρρέει μπροστά στα μάτια μας, στις ημέρες μας.

Η προτελευταία παράγραφος «Μεταμοντερνισμός (Μετανεωτερικότητα) και Μοναρχία» φαίνεται περιττή στο κείμενο — μοιάζει με κάποιο είδος πνευματικής άσκησης με τη μορφή φαντασίωσης, σχετικά με το τι μορφή θα μπορούσαν να πάρουν οι μοναρχίες (οιονεί μοναρχίες). Θα μπορούσαν άραγε τα σημαντικότερα σύγχρονα κράτη με τους σημερινούς ηγέτες τους, να μετατραπούν σε Μοναρχίες ; Ο λόγος για τον οποίο περιλαμβάνεται αυτή η διανοητική άσκηση στο κείμενο είναι κατανοητή. Η άσκηση αυτή απηχεί την ιδέα μιας πιθανής εναλλακτικής εξέλιξης της μετα-φιλελεύθερης ιστορίας… αλλά πρόκειται για μια πολύ φανταστική εικόνα.

Εμένα προσωπικά δεν με πείθει. Άλλωστε, διαφωνώ με την Ευρασιατική προοπτική, η οποία κατά τη γνώμη μου, η λεγόμενη «κληρονομιά του Τζένγκις Χαν», είναι απόλυτα ανιστόρητος. Αυτό βέβαια δεν αναιρεί καθόλου ούτε μειώνει την αξία του υπόλοιπου κειμένου.

Μερικοί προβληματισμοί στο περιθώριο της ανάγνωσης

Ο φιλελευθερισμός, όπως, μάλιστα, τονίζει συχνά ο ίδιος ο Αλέξανδρος Ντούγκιν, είναι παράγωγο του Νομιναλισμού (Ονοματοκρατίας) — του ανθρώπου (ατόμου) που αυτονομείται από το σύνολο (ανθρώπινο είδος, γένος, έθνος, κοινωνία). Ελπίζω ο αναγνώστης να καταλάβει ότι δεν μιλάμε για την πάλη μεταξύ του ατόμου εναντίον του σοβιετικού ή οποιουδήποτε άλλου κολεκτιβισμού που καταπιέζει & καταστέλλει την προσωπικότητα, αλλά για φιλοσοφικές κατηγορίες. Ο Ε. Σ. Χολμογκόροφ (https://t.me/holmogor_talks/34015), έχει αναλύσει & επεξηγήσει λεπτομερώς τον Νομιναλισμό, σαν φιλοσοφική θεωρία (έναντι του ρεαλισμού).

[Σ. Μεταφραστού: Ο Νομιναλισμός (Ονοματοκρατία) είναι φιλοσοφική θεωρία σύμφωνα με την οποία τα είδη υπάρχουν μόνο με τις λέξεις και διά μέσου αυτών, οι γενικές και αφηρημένες έννοιες δεν είναι παρά ονόματα μόνο.]

Υποστηρίζοντας την απόλυτη σημασία του ατόμου (ουσιαστικά την θεοποίηση του ανθρώπου), ο Νομιναλισμός γεννά τον φιλελευθερισμό, αφού τα δικαιώματα, τα χαρακτηριστικά του αυτονομημένου ανθρώπου που είναι «το μέτρο των πάντων» (η αρχή του Ανθρωπισμού), που ο ίδιος ο άνθρωπος τα καθορίζει, ακόμη μέχρι τις πιο ακραίες σύγχρονες διαστρεβλώσεις & διαστροφές.

Θέλεις να ισχυριστείς ότι είσαι ένα άτομο χωρίς φύλο, ότι νιώθεις «δυσφορία με το βιολογικό φύλο» σου και θέλεις να το αλλάξεις, να κάνεις «φυλομετάβαση». Μπορείς, είσαι ελεύθερος να το κάνεις. Θέλεις να ισχυριστείς ότι δεν χρωστάς τίποτα & σε κανέναν και δεν είσαι υποχρεωμένος να υποταχθείς σε κανένα & πουθενά (ούτε στην οικογένεια σου, ούτε στους συγγενείς σου, ούτε στην πατρίδα σου, ούτε στην θρησκεία σου, ούτε στην κοινωνία μέσα στην οποία ζεις κλπ.). Μπορείς, είσαι ελεύθερος να το κάνεις. Αφού λοιπόν θέλεις να φτύσεις τους πάντες & πάντα, αφού θέλεις να μην δίνεις δεκάρα & λογαριασμό σε κανένα, ούτε στις ίδιες τις σκέψεις σου, ούτε στα ιδανικά & τα ιδεώδη που τα κληροδότησες από τους πρόγονους σου, ούτε στα ίδια τα «πιστεύω» σου. Τότε είσαι ελεύθερος & αυτονομημένος. Αυτό που θέλεις (το θέλημα σου, το οποίο θεωρείς ιερό) είναι ο μόνος κανόνας, ο μόνος νόμος και μόνο, γιατί δεν υπάρχει τίποτε ανώτερο από τον ίδιο το άτομο, από τον ίδιο τον άνθρωπο. Αυτά ισχυρίζεται ο φιλελευθερισμός. Αυτό φυσικά είναι μία αντιστροφή του «όλα επιτρέπονται για μένα, αλλά δεν είναι όλα χρήσιμα». «Όλα μου επιτρέπεται να τα κάμω, (όπως π.χ. να τρώγω και να πίνω χωρίς διακρίσεις κλπ.), αλλά δεν είναι προς το συμφέρον να πράττω όλα. Όλα μου επιτρέπονται (είναι νόμιμα), αλλ’ εγώ δεν θα εξουσιασθώ και δεν θα υποδουλωθώ σε τίποτε.» (Α΄ Κορινθίους 6:12)

Παρεμπιπτόντως, μια καθαρά Νομιναλιστική προσέγγιση της ζωής αναπόφευκτα σημαίνει και την άρνηση της δυνατότητας της θέωσης, της εξομοίωσης του ανθρώπου με τον Θεό, της πνευματικής εξύψωσης του ανθρώπου προς τον Θεό, με τη διατήρηση παράλληλα της προσωπικότητας του ίδιου του ανθρώπου (της ιδιοπροσωπίας του).

Έτσι, από τη μία πλευρά, θα ήθελα να συμφωνήσω με τον Αλεξάντερ Ντούγκιν ότι ακόμη και στον Δυτικό Κόσμο υπάρχουν διεργασίες απόρριψης του δυτικού αριστερού φιλελευθερισμού, όπως αυτός διαμορφώθηκε στις αρχές του 21ου αιώνα, στη «Μονοπολική Στιγμή». Αυτή βέβαια η απόρριψη έρχεται μέσω μιας επίκλησης, μιας νοσταλγίας στην επιστροφή στα προ-φιλελεύθερα ηθικά & κοινωνικά ιδανικά.

Από την άλλη πλευρά, δεν βλέπω να υπάρχουν οι προϋποθέσεις για να ξεπεράσει ο Δυτικός Κόσμος (ο οποίος αποτελεί ούτως ή άλλως είναι ένα σημαντικό μέρος της ανθρωπότητας) τον Νομιναλιστικό φιλελευθερισμό ή, τουλάχιστον, να τον διορθώσει ή να τον μεταμορφώσει, λαμβάνοντας υπόψη τα λάθη & τις διαστρεβλώσεις του.

Εκείνο που μπορώ να πω, προς το παρόν, για την Ρωσία, είναι ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ακόμη οι απόλυτες προϋποθέσεις γι’ αυτό. Και αυτό φυσικά απαιτεί πρόσθετη συζήτηση, επιχειρηματολογία και προβληματισμό. Πώς μπορεί να συνδυαστεί η ελευθερία του ανθρώπου, να μπορεί να επιλέγει τις ευκαιρίες που του δίδονται στην ζωή & να ακολουθεί τις επιθυμίες του και ταυτόχρονα, να υποτάσσεται, να εναρμονίζεται μέσα σε μια κοινότητα, σε ένα κοινωνικό σύνολο είτε αυτό λέγεται κράτος-έθνος, είτε οικογένεια, είτε θρησκεία, είτε κοινωνική τάξη ή κοινωνικό περιβάλλον ;

Ο Αλεξάντερ Ντούγκιν βασίζει τα συμπεράσματά του στη φιλοσοφία της ιστορίας του Φρίντριχ Χέγκελ (1770 – 1831) με το «Τέλος της Ιστορίας» στο βιβλίο του «Αυτοκρατορία του Πνεύματος». (βλέπε το κείμενο του άρθρου).

Ο Βίλχελμ Φρίντριχ Χέγκελ ή Έγελος (1770 – 1831) ήταν σπουδαίος Γερμανός φιλόσοφος, η πιο σημαντική μορφή του Γερμανικού Ιδεαλισμού και της φιλοσοφίας του 19ου αιώνα

Αυτή η ελκυστική ιδέα όμως δεν λαμβάνει υπόψη την ενυπάρχουσα προδιάθεση, την εγγενή ροπή, της ανθρωπότητας για καταστροφή, για την τελική αυτό-καταστροφή, και την έλευση της Αποκάλυψης. Ο άνθρωπος, όταν γεννιέται, φέρει ήδη μέσα του τον σωματικό θάνατο, την θνητότητα του. Είναι ένα θνητό ον. Κατά τον ίδιο τρόπο, η ανθρωπότητα, έχοντας απομακρυνθεί, από τον Θεό, και τα Ιερά μονοπάτια Του, περιφρονώντας τους νόμους του, φέρνει, οδηγείται σαν υπνωτισμένη, στο τέλος της ιστορίας της, στην έλευση των γεγονότων που περιγράφει η Αποκάλυψη. Σε διάφορα ιστορικά στάδια της ύπαρξης της ανθρωπότητας, το «τέλος της ιστορίας» μπορεί βέβαια να καθυστερήσει, να αναβάλει την εμφάνιση του Αντίχριστου. Αλλά το αποτέλεσμα, στο τέλος, αργά ή γρήγορα, θα είναι το ίδιο. Εκεί θα οδηγηθεί ο ανθρώπινος πολιτισμός.

Θα ήταν μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση η ιδέα, που ακούγεται μερικές φορές, ότι «η Βασιλεία του Θεού επί της γης» είναι η οικοδόμηση κάποιου επίγειου βασιλείου (κάπου το έχουμε ήδη ακούσει κι αυτό, έτσι δεν είναι;), μιας ιδανικής κοινωνίας (Πολιτείας) επί της γης που θα έχει σαν φιλοδοξία της να πορευτούν οι άνθρωποι μαζικά προς τον ουρανό. Στην πραγματικότητα, κατά την γνώμη μου, η ανάπτυξη αυτής της «επίγειας ιδανικής κοινωνίας» θα ήταν η ανοικοδόμηση ενός ακόμη Πύργου της Βαβέλ, που τώρα μάλιστα θα είναι υψηλής ψηφιακής τεχνολογίας.

Ναι, χωρίς αμφιβολία, η ανθρωπότητα μπορεί να δημιουργήσει κράτη που φιλοδοξούν να γίνουν θεϊκά, να ισχυριστούν ότι καθοδηγούνται ακολουθώντας το θεϊκό σχέδιο για το τι & πώς πρέπει να είναι ο άνθρωπος. Αλλά προς το παρόν, σήμερα, η μόνη εκδήλωση της Βασιλείας του Θεού στη γη είναι η παρουσία, η ενοίκηση του Αγίου Πνεύματος εδώ στο επί της γης υπάρχων Σώμα του Χριστού, την Εκκλησία.

Συνειδητοποιώντας αυτό το γεγονός, μπορεί κανείς να βρει τη βάση για την οικοδόμηση ενός Χριστιανικού κράτους και τη θέση της Εκκλησίας σε αυτό. Αυτά τα λέω για να ανοίξω μια σοβαρή συζήτηση & να προκαλέσω προβληματισμό.

Και μια τελευταία μικρή παρατήρηση. Επιστρέφοντας στη αντιφατική διχοτόμηση του «Τέλους της Ιστορίας» — και τη «Στιγμή της Ιστορίας», θα τολμούσα να εκφράσω την ιδέα ότι αυτή επιλύεται ακριβώς μέσα στην Εκκλησία, η οποία, βιώνοντας διαδοχικές «στιγμές της ιστορίας», χωρίς να αποσυνδέεται από την ιστορικότητα αυτών των «στιγμών», ταυτόχρονα ζει πλήρως, στο επέκεινα, στο «τέλος της ιστορίας», στην 25η ώρα, στην εσχατολογική προοπτική. Για την Εκκλησία, η Βασιλεία των Ουρανών έχει ήδη έρθει, αλλά και εξακολουθεί αναμένεται ταυτόχρονα.