Αθανάσιος Πιτσιόρλας
δικηγόρος Θεσσαλονίκης
- Επιστολή μου τον περασμένο Αύγουστο προς τους υπουργούς Ανάπτυξης και Αγροτικής Ανάπτυξης για τις «τιμές ελαιόλαδου» εξέθεσε ότι από 10 παρθένα ελαιόλαδα στη πρώτη αλυσίδα σούπερ μαρκετ και πλέον των 15 στη δεύτερη μόνο ένα στην πρώτη και μόνο δύο στη δεύτερη έφεραν ένδειξη του έτους εσοδείας. Το ένα κοινό και στις δύο. Η επιστολή ζητούσε από τους υπουργούς να ενεργήσουν για να υποχρεωθούν οι συσκευαστές να βάλουν στην επισήμανση ένδειξη εσοδείας. Ως σήμερα δεν έχει γίνει.
- Για να μην φαίνεται ότι μιλούμε πια με φαντασία, άφησα να παρέλθει επαρκής χρόνος. Ας δούμε τώρα πρώτα τι μεσολάβησε από τον Αύγουστο στις δύο ίδιες μεγάλες αλυσίδες. Μικρότερη αλυσίδα με πολιτική βασιμένη στις τιμές στην ίδια περίοδο έβαλε στο ράφι ένα μόνο έξτρα παρθένο ελαιόλαδο και σωστά αφού δεν πωλείται.
- Η επιστολή δημοσιεύθηκε στις 7 Αυγ. 2024 (https://www.triklopodia.gr/αθανάσιος-πιτσιόρλας-γλιστράτε-επικ/) (https://www.bankingnews.gr/index.php?id=752606). Όταν ξαναπήγα στο ράφι στις δύο αλυσίδες, Σάββατο 17 Αυγούστου, διαπίστωσα τα εξής: το κατάστημα της πρώτης απέσυρε περίπου τις 7 από τις 10 ετικέτες. Τις λίγες φιάλες τις άφησαν αρχικά ατάκτως για να υποβάλλουν την ιδέα ότι ο κόσμος αγοράζει. Περίπου το ίδιο, με καλύτερη εικόνα, έκανε το κατάστημα της δεύτερης. Επιπλέον, στο ένα από τα δύο ελαιόλαδα με ένδειξη εσοδείας, εκείνο με ιδιωτική ετικέτα, πρόλαβαν κιόλας και κατήργησαν το έτος εσοδείας. Μεσολάβησαν μόνο εννέα μέρες από τη δημοσίευση της επιστολής. Πρακτικά χρειάστηκαν μόνο 3 μέρες για να αποσύρουν τις φιάλες, να βάλουν νέες ετικέτες, και να τις επιστρέψουν στο ράφι. Πιθανότατα, αντικατέστησαν μαζί και το μπουκάλι από πλαστικό σε γυάλινο.
- Το Φθινόπωρο, η δεύτερη αλυσίδα προσέθεσε φιάλη 1,5 λίτρων με τιμή πώλησης άνω των €32,00 εύρων, τώρα €31,60, και δεν την προορίζουν για γιαπωνέζους. Θέλουν να πουν: κοιτάξτε πόσο πωλείται αυτή! Εφόσον οι άλλες είναι τόσο φθηνότερες, αγοράστε. Κατόπιν, έβαλε στα ελαιόλαδα καρτελάκια «προιόν μειωμένης τιμής». Μπορεί κάποιοι καταναλωτές να το πίστεψαν αλλά μόνο δύο φιάλες μείωσαν τιμή. Η μία, με την ιδιωτική ετικέτα, κατά ένα περίπου εύρο, αρχικά σε €13,75, και στις 22 Φεβ. €11,75. H άλλη, μία τρίτη συσκευασία, που μπορεί να μου ξέφυγε το καλοκαίρι, πάλι με ένδειξη εσοδείας, λήξης 21.06.2026, έπεσε ελαφρά κάτω των €10,00, σήμερα στα €8,75.
- Επί έξι μήνες και ενώ λίγο λάδι πουλιόταν, αρκετά δημοσιεύματα, και πληρωμένα και αθώα, μιλούσαν για χαμηλές μελλοντικές τιμές επί προβλεφθείσας αυξημένης νέας εσοδείας. Με το πρόβλημα των υψηλών τιμών παρόν, στα καλά καθούμενα, τον Ιανουάριο, ετέθη ζήτημα 17λιτρων τενεκέδων, οι οποίοι προς τον τελικό ατομικό καταναλωτη απαγορεύτηκαν από το ευρωπαïκό δίκαιο το μακρινό 2002. Το κέντρο βάρος του ζητήματος φορολογικό-εισπρακτικό!
- 11 Φεβ. 2025. Είπαμε ότι η ένδειξη εσοδείας στο ένα από τα δύο ελαιόλαδα, που εντόπισα στη δεύτερη αλυσίδα, εκείνο με ιδιωτική ετικέτα, καταργήθηκε ήδη τον Αύγουστο. Το άλλο με ένδειξη εσοδείας 2023-24, το πουλά από τις 11 Φεβ. προς €10,50 από άνω των 15,00 πριν. Το ίδιο λάδι η πρώτη το πουλούσε εκείνη τη μέρα €17,20 και στις 22 Φεβ. €15,31. Στο ράφι τρίτης αλυσίδας, η ίδια ετικέτα υπάρχει πλέον σε δύο εσοδείες (με άλλο χρώμα) 2023-24 και νέα 2024-25. Η παλαιότερη πωλείται προς €10,49 και η νέα €14,89. Καθώς στις φιάλες και των δύο εσοδειών σημειώνεται 11/2025, πιθανότατα ως χρόνος κατανάλωσης, έχει γίνει ή γκάφα ή κάτι παρόμοιο!
- 12 Φεβ. 2025. Μεγάλο κατάστημα της δεύτερης αλυσίδας μετακίνησε το ίδιο ελαιόλαδο με ένδειξη εσοδείας 2023-24, λήξης 11/2025 και τιμή €10,50 σε ράφι προσφοράς! Γιατί άραγε; Είναι βέβαιο ότι θέλει να το ξεφορτωθεί. Αργότερα, η ένδειξη εσοδείας μπορεί να μην το αφήνει να πουληθεί με καλή τιμή ή καθόλου. Ας προστεθεί ότι αυτό το λάδι βρίσκεται σε φιάλη γυάλινη, με καλά κολλημένη ετικέτα. Ούτε επιστρέφεται στην Κρήτη, ούτε μπορεί να αλλάξει ετικέτα εύκολα. Ελαιόλαδο με ιδιωτική ετικέτα όμως με τις τρέχουσες τιμές μπορεί να αποσυρθεί και να αλλάξει ετικέτα.
- Ενώ αυτά συμβαίνουν στο ελαιόλαδο, όπου δεν λειτουργεί ο ανταγωνισμός, ας δούμε κάποιες άλλες τιμές, όπου λειτουργεί. α) Καθώς μεγάλη αλυσίδα το κατήργησε, τον περασμένο Σεπτέμβριο βγήκα από τη Θεσσαλονίκη στα πέριξ για να αγοράσω προïόν οικιακής χρήσης. Τιμή αγοράς: €3,30. Το ίδιο το είχα αγοράσει στις αρχές 2022 πάλι στην ίδια περιοχή με τιμή €3,20. Πρόκειται για προιόν που υφίσταται ελάχιστο ανταγωνισμό και αυτό θα επέτρεπε μία άλλη τιμή! β) Ανάμεσα σε περίπου 20 όμοια προιόντα διατροφής, δύο, ελληνικών επιχειρήσεων, εδώ και χρόνια πάνε όπως δύο αυτοκίνητα παράλληλα γκαζωτά στον ίδιο δρόμο. Αποτέλεσμα: οι τιμές και των δύο πάνε λίγο πάνω λίγο κάτω και εν γένει μένουν χαμηλές. Οι δύο επιχειρήσεις στην μεταξύ τους μάχη εξάντλησαν όλα τα δικαστήρια και τίποτε δεν αποκλείει να φτάσουν να αγαπηθούν! γ) Όμοια τρόφιμα, προιόντα ελληνικών και αλλοδαπών επιχειρήσεων, εδώ και έτη έχουν σταθερές, χαμηλές τιμές πώλησης και οι προσφορές συνεχείς.
- Εφόσον όλες αυτές οι επιχειρήσεις πουλούν τα προιόντα τους σε σταθερές ή περίπου σταθερές τιμές εδώ και έτη και είναι ακόμη στην αγορά σημαίνει ότι με τέτοιες τιμές δεν έχουν πρόβλημα επιβίωσης. Γιατί οι τιμές πώλησης του ελαιόλαδου είναι υψηλές; Εάν αυτές τις τιμές πώλησης δεν τις υποστηρίζει η ζήτηση των καταναλωτών που δεν αγοράζουν, πώς μπορεί να εξηγηθεί ότι οι τιμές δεν πέφτουν επί τόσο καιρό; Τι περιμένουν οι έμποροι τους οποίους, υποτίθεται, επιβαρύνει ο χρόνος;
- Ένα σύνολο παραγόντων λειτουργούν μαζί σε βάρος του καταναλωτή. Με τη μειωμένη παραγωγή 2023-24 και τις προοπτικές αβέβαιες, οι χονδρέμποροι που κατείχαν το λάδι αύξησαν δραματικά τις τιμές. Δεύτερο, τα σούπερ μάρκετς είναι αγορά ολιγοπωλιακή, μόνο 10 αλυσίδες. Συνεννοήσεις μεταξύ λίγων επιχειρήσεων για καθορισμό των τελικών τιμών πώλησης είναι εύκολες. Κάποιες τιμές δεν πέφτουν διότι είναι συμφωνημένες. Τα σούπερ μάρκετς έχουν περάσει από την Επιτροπή Ανταγωνισμού (2009) και έχουν πονηρέψει. Τρίτο, το ελαιόλαδο ως υγρό επιτρέπει ανάμειξη μίας εσοδείας με άλλη και μίας κατηγορίας λαδιού με άλλη. Τα περιθώρια εμπορικών ελιγμών είναι τεράστια και η χρονική πίεση απούσα. Με αυτούς τους παράγοντες υπόψη δεν ήταν δύσκολο τον Αύγουστο να προβλέψω ότι οι τιμές εν γένει δεν θα πέσουν.
- Επικράτηση λίγων ισχυρών στην αγορά λιανικής του ελαιόλαδου, ικανότητα ανάμειξης εσοδειών και κατηγοριών λαδιού, η οποία ενισχύεται από το ελεύθερο διακρατικό εμπόριο, απουσία αποτελεσματικής ρύθμισης και έλλειψη ελέγχων συνιστούν μία αγορά με χαοτική δύναμη σε βάρος των ελλήνων καταναλωτών. Μία υποχρεωτική ένδειξη εσοδείας στις ετικέτες θα έκανε μεγάλη διαφορά στην ελληνική αγορά λιανικής.
- Το λάδι εσοδείας 2024-25 που έχει φτάσει στην αγορά θα έπρεπε να πιέζει τις τιμές των ελαιολάδων 2023-24 αλλά οι τιμές γενικά δεν πέφτουν. Εάν τα ελαιόλαδα ήδη στο ράφι είχαν ένδειξη εσοδείας δεν θα ζούσαμε τέτοιο χρόνιο πρόβλημα τιμών. Εδώ και μήνες, οι τιμές εσοδείας 2023-24 θα ήταν χαμηλότερες εάν η παλαιότητα ήταν δηλωμένη.
- Όσες αισθητές αλλαγές τιμών και άλλων στοιχείων έχουν γίνει είναι στα τρία έξτρα παρθένα ελαιόλαδα με ένδειξη εσοδείας. Ας ξαναδούμε τι συνέβη. Μέσα σε μερικές μέρες τον περασμένο Αύγουστο κατήργησαν την ένδειξη εσοδείας στο πρώτο, η τωρινή τιμή του οποίου παραμένει υψηλή. Στις 12 Φεβρουαρίου, η δεύτερη ετικέτα άλλαξε δραματικά τιμή από περίπου €15,50 σε €10,50 και την άλλη μέρα μετακινήθηκε σε ράφι προσφοράς για να το ξεφορτωθούν. Σε τρίτη αλυσίδα πωλείται €10,49. Η τρίτη ετικέτα με ένδειξη εσοδείας έπεσε πρώτη αρχικά ελαφρά κάτω των €10,00 και τώρα στα €8,75.
- Επανερχόμαστε στην πρόταση. Η ένδειξη εσοδείας στην επισήμανση του ελαιολάδου δεν εξασφαλίζει μόνο την μη παραπλάνηση (προστασία) του καταναλωτή, πράγμα που αποτελεί γενική νομική αρχή. Πιέζει και τις τιμές προς τα κάτω. Η ένδειξη εσοδείας -απόλυτη, καθαρή, κατανοητή πληροφορία- έναντι του χρόνου κατανάλωσης που δεν είναι το ίδιο- μετά την έξοδο του προιόντος στην αγορά, δεσμεύει συσκευαστή-σούπερ μάρκετ αποτελεσματικά και αποκλείει κάθε μεταγενέστερη παραπλάνηση και απάτη.
- Οι 3 παράγραφοι του άρθρου 11 του Κανονισμού 2022/2104 της Ε. Επιτροπής που εξουσιοδοτεί τις αρμόδιες αρχές να θεσπίσουν εθνική ρύθμιση έχουν ως εξής: «1. Μόνο το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και το παρθένο ελαιόλαδο, …, μπορούν να φέρουν ένδειξη του έτους συγκομιδής. 2.Το έτος συγκομιδής μπορεί να αναγράφεται μόνο εάν το 100% του περιεχομένου του περιέκτη προέρχεται από τη συγκεκριμένη συγκομιδή και αναγράφεται στην ετικέτα είτε με τη μορφή της σχετικής περιόδου εμπορίας … είτε με τη μορφή του μήνα και του έτους συγκομιδής, …. Ο μήνας αντιστοιχεί στον μήνα εκχύλισης του ελαιολάδου από τον ελαιόκαρπο.3.Τα κράτη … μπορούν να αποφασίσουν ότι η περίοδος συγκομιδής … πρέπει να αναγράφεται στην επισήμανση των ελαιολάδων εγχώριας παραγωγής …, τα οποία παράγονται από ελαιόκαρ πο που συγκομίζεται στο έδαφός τους και προορίζονται αποκλειστικά για την εγχώρια αγορά.»
- Ο υπουργός Ανάπτυξης Θεοδωρικάκος δεν έχει ενεργήσει ως τώρα για να καθοριστεί ότι τα παρθένα ελαιόλαδα στην ελληνική αγορά λιανικής θα φέρουν ένδειξη εσοδείας διότι δεν θέλει να πειράξει τα συμφέροντα των χονδρεμπόρων. Έτσι το χάος και οι τρελές τιμές σε βάρος του καταναλωτή θα συνεχίσουν προς το μέλλον.
- Αν ο υπουργός Ανάπτυξης, ο ΕΦΕΤ, η Επιτροπή Ανταγωνισμού, και το Ανώτατο Χημικό Συμβούλιο δεν μπορούν ή δεν θέλουν να προστατέψουν τους καταναλωτές, τον ανταγωνισμό και την ποιότητα ενός βασικού, παραδοσιακού ελληνικού προιόντος, τότε ο μόνος άλλος που μπορεί να το κάνει είναι οι καταναλωτές συλλογικά με τις οργανώσεις τους ή με ατομική βούληση συντονισμένη. Με την τεράστια δύναμή τους οι καταναλωτές μπορούν να εξαφανίσουν μία επιχείρηση από την αγορά γρήγορα, σε μερικές εβδομάδες ή μήνες. Είναι όμως απαραίτητο πρώτα να συνεννοηθούμε. Μιλάμε για μποϊκοτάζ κάθε φορά σε ατομικό προιόν έχοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά του. Μετά τις πρώτες επιτυχίες τι θα έκαναν οι άλλοι ;
- Τον Σεπτέμβριο, ο υπουργός Ανάπτυξης Θεοδωρικάκος πρότεινε να καταργηθεί ο ΦΠΑ στο ελαιόλαδο, πεδίο του υπουργού Οικονομικών που σκουπίζει το χρήμα από την αγορά για να πετύχει πλεόνασμα. Ούτε καταργήθηκε ούτε μειώθηκε. Η πρότασή μου στο πεδίο της δικής του αρμοδιότητας που θα είχε αποτελέσματα μόνιμα στις τιμές δεν τον άρεσε. Εάν νομικός ειδικός στο ευρωπαικό δίκαιο, με πείρα στα τρόφιμα, του δίνει λύση δωρεάν και ο υπουργός δεν την ακολουθεί και προτείνει απρόσφορα την κατάργηση του ΦΠΑ, το συμπέρασμα είναι ότι οι καταναλωτές δεν τον απασχολούν. Ενόψει των πεισματικά υψηλών τιμών του παρθένου ελαιόλαδου και της αδράνειας του υπουργού Θεοδωρικάκου, της εν όλω κυβέρνησης, μερικές επιλογές είναι οι εξής:
- Oι έλληνες συσκευαστές ελαιόλαδου που είναι σίγουροι για το προιόν τους ως extra παρθένο ή παρθένο ελαιόλαδο, αποκλειστικά μίας εσοδείας, μπορούν σε εθελοντική βάση να θέτουν στην ετικέτα και ένδειξη εσοδείας. Αυτό έχει γίνει ως σήμερα με τουλάχιστο τρία ελαιόλαδα τα οποία μειώθηκαν σε δύο. Ενεργώντας έτσι, αποκτούν δικαίως στα μάτια του καταναλωτή προβάδισμα έναντι των ελαιολάδων χωρίς ένδειξη εσοδείας. Αναπόφευκτα, για αυτά τα άλλα υπάρχει το τεκμήριο ότι είναι μείγματα διαφορετικών εσοδειών και μη αποκλειστικά ελληνικής παραγωγής, εφόσον οι έμποροι εξαγωγών-εισαγωγών παίζουν με τις τιμές από χώρα σε χώρα. Επίσης, αυτά τα άλλα ελαιόλαδα χωρίς ένδειξη εσοδείας δικαιούνται χαμηλότερων τιμών.
- Όσοι καταναλωτές μπορούν να πληρώνουν για extra παρθένο ή παρθένο ελαιόλαδο ποιότητας θα πρέπει να μάθουν να επιλέγουν λάδι με ένδειξη εσοδείας σεβόμενοι τη τσέπη τους και τιμώντας τους ειλικρινείς συσκευαστές που το κάνουν και δεσμεύονται. Και όλοι οι καταναλωτές ας θυμούνται τον υπουργό Θεοδωρικάκο. Η κυβέρνηση ξεμένει από ατμό και γρήγορα θα πάμε σε εκλογές. Ως σήμερα έχει διανύσει πολιτική καριέρα 25 ετών, αρχικά στη ΚΝΕ, μετά στον Συνασπισμό, κατόπιν στο ΠΑΣΟΚ, τώρα υπουργός κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, αλλά τα συμφέροντα των πολλών διαπιστωμένα δεν τον νοιάζουν. Είτε κατέβει πάλι στην Αττική ή αλλού, είναι δίκαιο να πάει πια σπίτι του. ***
