- Με το Ελληνοσκόπιο
Από την Συντακτική Ομάδα του Helleniscope
Σε αυτό που πολλοί χαιρετίζουν ως μια χειρονομία οικουμενικής καλής θέλησης, ο Αρχιεπίσκοπος Ελπιδοφόρος και ο Καρδινάλιος Τζόζεφ Τόμπιν ηγήθηκαν ενός κοινού Ορθόδοξου-Καθολικού προσκυνήματος που κορυφώθηκε με μια υψηλού επιπέδου συνάντηση με τον Πάπα Φραγκίσκο στις 17 Ιουλίου 2025 στο Καστέλ Γκαντόλφο (Castel Gandolfo).
Αλλά κάτω από τα θερμά χαμόγελα και τις προσεκτικά διατυπωμένες εκκλήσεις για χριστιανική ενότητα κρύβεται μια βαθύτερη ένταση – μια ένταση που καμία πλευρά δεν φαίνεται έτοιμη να αντιμετωπίσει με ειλικρίνεια.
Η συνάντηση, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 50 Ελληνορθόδοξοι, Βυζαντινοί Καθολικοί και Ρωμαιοκαθολικοί προσκυνητές, παρουσιάστηκε ως «προσκύνημα θεραπείας και συμφιλίωσης». Ο Πάπας Λέων, επαναλαμβάνοντας τα γνωστά θέματα του Βατικανού, ζήτησε την «επιστροφή στις ρίζες της πίστης μας» και γιόρτασε τη συμβολική δύναμη της κοινής προσευχής ως Χριστιανοί.
Ο Αρχιεπίσκοπος Ελπιδοφόρος, επικαλούμενος το πνεύμα του Οικουμενικού Πατριάρχη Αθηναγόρα, μίλησε για την ελπίδα του ότι «οι μελλοντικές γενιές θα κοινωνήσουν από το ίδιο δισκοπότηρο».
Ωστόσο, παρά τη θέρμη ατμόσφαιρα της συνάντησης και τις συμβολικές χειρονομίες, η εκδήλωση απέφυγε επιδεικτικά να συζητήσει το πραγματικό θεολογικό χάσμα που χωρίζει την Ανατολή και τη Δύση εδώ και σχεδόν μια χιλιετία – ένα σχίσμα που επισήμως χρονολογείται από το 1054 μ.Χ. Από τη ρήτρα Filioque και την πρωτοκαθεδρία του Πάπα έως τις αποκλίνουσες θεολογικές απόψεις για το προπατορικό αμάρτημα, την Άμωμη Σύλληψη και την ίδια την εκκλησιολογία, οι θεμελιώδεις δογματικές διαφορές παραμένουν ανέγγιχτες.
Αντί για ανοιχτό θεολογικό διάλογο ή συνοδική συζήτηση που να έχει τις ρίζες της στην Ιερά Παράδοση και τις αποφάσεις των Επτά Οικουμενικών Συνόδων, αυτό που παρακολουθήσαμε ήταν μια σκηνοθετημένη στιγμή «ενότητας» που σχεδιάστηκε περισσότερο για τα παγκόσμια πρωτοσέλιδα των εφημερίδων παρά για εκκλησιαστική ουσία. Οι πιστοί, τόσο οι Καθολικοί όσο και οι Ορθόδοξοι, αξίζουν περισσότερα από φωτογραφικές λήψεις και αόριστες κοινοτοπίες.
Αξίζουν σαφήνεια, ειλικρίνεια και βαθιά θεολογική συζήτηση & εμπλοκή, όχι οικουμενισμό από πάνω προς τα κάτω που καθοδηγείται από γεωπολιτικά κίνητρα και τον ήπιο καταναγκασμό των παγκοσμιοποιητικών θεσμών που επιθυμούν να δουν τις αρχαίες εκκλησίες να απορροφώνται σε μια απολυμασμένη πνευματική συναίνεση.
Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, με την ιστορία της συγκεντρωτισμού και της δογματικής καινοτομίας, και η Ορθόδοξη Εκκλησία, με την συνοδική της παράδοση και την αντίσταση της στις αλλαγές, δεν μπορούν απλώς να «ενωθούν» μέσω διπλωματίας και χειραψιών. Το να το κάνουν αυτό χωρίς να αντιμετωπίσουν τα δύσκολα ερωτήματα δεν αποτελεί συμφιλίωση – είναι συνθηκολόγηση.
Η αληθινή ενότητα, αν πρόκειται να επιτευχθεί κάποτε, δεν θα επιτευχθεί σε μεγαλοπρεπείς αίθουσες συνεδριάσεων ή σε σκγνοθετημένα προσκυνήματα. Πρέπει να έρθει μέσω της μετάνοιας, μέσω της αμοιβαίας επιστροφής στην πληρότητα της αποστολικής πίστης και μέσα από το θάρρος να αντιμετωπίσουμε τις άβολες αλήθειες, αντί να τις θάβουμε κάτω από το χαλί για χάρη των διαθρησκειακών δημοσίων σχέσεων.
Μέχρι τότε, προσπάθειες όπως αυτή θα παραμείνουν αυτό που είναι. Καλά σκηνοθετημένα θεάματα που προβάλλουν την αρμονία, ενώ παράλληλα κρύβουν αιώνες σοβαρού θεολογικού διχασμού κάτω από ένα ολοένα και λεπτότερο χαλί.
ΑΠΟΠΟΙΗΣΗ ΕΥΘΥΝΗΣ: Οι απόψεις και οι δηλώσεις που εκφράζονται σε αυτό το άρθρο αποτελούν συνταγματικά προστατευόμενες απόψεις του συγγραφέα.
