Λειτουργιές (Άρτοι) 1.300 ετών με εικόνα του «Χριστού του Σπορέα» ανακαλύφθηκαν στην Ανατολία, στην Τουρκία

Στον αρχαιολογικό χώρο της τοποθεσίας Τοπρακτέπε (Topraktepe) στη νότια Τουρκία, μια ομάδα αρχαιολόγων ερευνητών ανακάλυψε πέντε καμένα καρβέλια που έφεραν θρησκευτικές επιγραφές και εικόνες. Το ένα απεικονίζει τον Χριστό να σπέρνει σιτάρι, συνοδευόμενο από μια αφιέρωση στα ελληνικά, ενώ τα άλλα φέρουν μαλτέζικους σταυρούς.

Η ανακάλυψη έγινε στο Τοπρακτεπέ, μια αρχαιολογική τοποθεσία που έχει ταυτοποιηθεί ως η αρχαία βυζαντινή πόλη Ειρηνούπολη, η οποία βρίσκεται στη σημερινή τουρκική επαρχία Καραμάν, στην Ανατολία. Οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν πέντε καμένους άρτους τα οποία, σύμφωνα με τους ειδικούς αρχαιολόγους, ενδέχεται να είχαν χρησιμοποιηθεί κατά τη διάρκεια λειτουργικών τελετών από μια αγροτική χριστιανική κοινότητα που ασχολούνταν κυρίως με τη γεωργία, και χρονολογούνται από τον 7ο ή 8ο αιώνα.

«Αυτά τα ψωμιά, που χρονολογούνται πριν από περισσότερα από 1.300 χρόνια, ρίχνουν ένα νέο φως σε ένα συναρπαστικό κεφάλαιο της βυζαντινής αγροτικής ζωής. Αποδεικνύουν ότι η πίστη ξεπερνούσε τις προσευχές και τις τελετές, και εκδηλώνονταν ακόμη και σε βασικά αντικείμενα στα οποία έδιναν πνευματική σημασία, σε μια θεμελιώδη ανθρώπινη ανάγκη: το ψωμί», εξήγησε ένα από τα μέλη της ανασκαφικής ομάδας.

Οι ερευνητές δήλωσαν ότι τα ψωμιά αυτά διατηρήθηκαν σχεδον ανέπαφα μετά από μια πυρκαγιά, πιθανώς οικιακή, η οποία τα έκαψε ξαφνικά, διατηρώντας όμως το σχήμα και τη διακόσμησή τους. Οι επαρχιακοί αξιωματούχοι χαρακτήρισαν την ανακάλυψη αυτή ως «ένα από τα καλύτερα διατηρημένα δείγματα που έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα στην Ανατολία», σύμφωνα με την εφημερίδα Posta.

Στην αρχαιολογική τοποθεσία Τοπρακτεπέ είχαν ανακαλυφθεί προηγουμένως ερείπια νεκροπόλεων, θάλαμοι & δωμάτια που λαξεύτηκαν στους βράχους και οχυρώσεις, αλλά λίγα αντικείμενα αντανακλούσαν τόσο άμεσα την καθημερινή ευλάβεια των κατοίκων εκείνης της εποχής. «Αυτή η ανακάλυψη ερμηνεύεται ως απόδειξη της συμβολικής αξίας της αφθονίας και της εργασίας στην πνευματικότητα εκείνης της εποχής», πρόσθεσε μια επίσημη δήλωση, την οποία επικαλείται η εφημερίδα Star.

Όπως επισημαίνει “Η Αρχαιολογία της Ανατολίας” (Anatolian Archaeology), αυτές οι ανακαλύψεις «παρέχουν άμεσες απτές υλικές αποδείξεις για τις επαρχιακές χριστιανικές πρακτικές, που σπάνια είναι προσβάσιμες εκτός των γραπτών πηγών. Αυτό το εύρημα προσδίδει σε αυτή την αρχαιολογική τοποθεσία ένα πολύ ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη μελέτη της τοπικής και επαρχιακής έκφρασης του Βυζαντινού Χριστιανισμού».

Οι μελετητές έχουν τονίσει ότι αυτές οι αγροτικές μαρτυρίες διαφέρουν από τις αστικές μορφές λατρείας της Κωνσταντινούπολης, καταδεικνύοντας πώς η θρησκευτικότητα των Βυζαντινών αγροτών παρέμεινε στενά συνδεδεμένη με τον αγροτικό κύκλο. Η Ειρηνούπόλη, που βρισκόταν κατά μήκος μιας εμπορικής οδού, ζούσε από τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Επομένως, η απεικόνιση του Χριστού ως σπορέα αντανακλούσε πιστά τη ζωή και το πνεύμα αυτής της Χριστιανικής κοινότητας.

Σύμφωνα με την εφημερίδα La Vanguardia, οι ερευνητές συνδέουν την επιγραφή αυτή με το απόσπασμα από το Ευαγγέλιο του Αγίου Ιωάννη (6,35): «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής». Αυτή η ανακάλυψη, επομένως, εισάγει ένα νέο αρχαιολογικό πλαίσιο σε μία από τις πιο βαθιές μεταφορές της Χριστιανικής πίστης.

Η ομάδα των αρχαιολόγων σχεδιάζει να πραγματοποιήσει χημικές και βοτανικές αναλύσεις για να προσδιορίσει ποια είδη δημητριακών και μαγιάς (ζύμης) χρησιμοποιήθηκαν για την παρασκευή αυτών των άρτων. Προσπαθούν επίσης να διαπιστώσουν αν επρόκειτο για ευχαριστιακό ψωμί, για ψωμί που χρησιμοποιούνταν σε λειτουργικές τελετές ή για ευλογημένο ψωμί που που μοιραζόταν στους πιστούς.

Πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι ο Ανατολικός Χριστιανισμός χρησιμοποιεί, για τις περισσότερες εκκλησίες ή τελετές, άρτο με προζύμι, και όχι άζυμο. Αλλά θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι το αντίδωρο, ο ευλογημένος άρτος αλλά όχι καθαγιασμένος, διανεμόταν στους πιστούς στο τέλος της Θείας Λειτουργίας, κάτι το οποίο συμβαίνει και σήμερα με τον ευλογημένο άρτο, το αντίδωρο.

Επιπλέον, οι αρχαιολόγοι ελπίζουν να εντοπίσουν ένα κοντινό παρεκκλήσι που πιθανόν θα χρησιμοποιούνταν για την αποθήκευση αυτών των άρτων πριν από τη λειτουργική χρήση τους. «Η διατήρηση του λειτουργικού άρτου από τον 7ο ή 8ο αιώνα είναι κάτι εξαιρετικά σπάνιο. Οι άρτοι του Τοπρακτέπε, ή της Ειρηνούπολης όπως λέγονταν τότε, προσφέρουν επομένως ένα μοναδικό παράθυρο, για να δει κανείς, τον τρόπο λατρείας των πρώτων χρόνων του Χριστού», κατέληξε η ερευνητική ομάδα.