Του Καθηγητή Δρ. Αλεξίου Παναγόπουλου, Ακαδημαϊκού EASA, MCA, CAC, IEAI και Συγγραφέα.
Η υπόθεση ενός Υεμενίτη πρόσφυγα στην Ολλανδία επανέφερε στο προσκήνιο το ερώτημα: τι σημαίνει οικογένεια για τον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό; Όμως η UN Human Rights Committee φέρεται να την απορρίπτει ως υποτιμητική, για τα δικαιώματα των γυναικών.
Η υπόθεση Khaled Saleh Mohammed Al-Anesi κατά Κράτους της Ολλανδίας, ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, αγγίζει τα νομικά όρια της ευρωπαϊκής νομικής συνείδησης που θεμελιώθηκε στο ρωμαϊκό δίκαιο. Ο πολυγαμικός πρόσφυγας από την Υεμένη, που ζήτησε προστασία στην Ολλανδία μαζί με την πρώτη του σύζυγο και τα οκτώ παιδιά του, διεκδικεί να φέρει στη χώρα και τα πέντε παιδιά που απέκτησε με τη δεύτερη και την τρίτη γυναίκα του. Επικαλείται το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ, υποστηρίζοντας ότι η απαγόρευση αυτή παραβιάζει το δικαίωμά του στην οικογενειακή ζωή.
Πέρα όμως από την ανθρωπιστική συγκίνηση ή το επιμέρους δράμα, η υπόθεση αυτή θέτει ένα βαθύτερο νομικο και πολιτισμικό ερώτημα: έχουν οι πολυγαμικές ενώσεις δικαίωμα αναγνώρισης στην ευρωπαϊκή έννομη τάξη; Και αν ναι, τι απομένει από τη θεμελιώδη ηθική αρχή του χριστιανικού οικογενειακού δικαίου της μονογαμίας που συγκρότησε τον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό;
Η χριστιανική έως και σήμερα Ευρώπη, από το ελληνικό και ρωμαϊκό της υπόβαθρο, θεμελιώθηκε πάνω στην έννοια της οικογένειας ως ιερού και κοινωνικού δεσμού μεταξύ ενός ανδρός και μιας γυναικός. Στην αρχαία Ελλάδα, ο οἶκος δεν ήταν απλώς συμβίωση αλλά θεσμός ηθικός, νομικός και πολιτειακός, κύτταρο της πόλεως και φορέας συνέχειας του γένους. Ο Αριστοτέλης θεωρεί τη συζυγία φυσική και δίκαιη ένωση, βασισμένη στην αρετή και στη σταθερότητα. Αντιθέτως, η πολυγαμία θεωρούνταν διατάραξη της ευνομίας, ασυμβίβαστη με τον σεβασμό προς τη ίδια την γυναίκα, αλλά και για την ίδια την ενότητα της οικογενείας.
Η ίδια αρχή μεταφέρθηκε στο ρωμαϊκό jus civile, όπου ο γάμος (coniunctio maris et feminae) είχε χαρακτήρα αποκλειστικό, εντός της έννομης τάξης και της δημόσιας αρετής (virtus publica). Η μονογαμία έγινε κανόνας δικαίου και ήθους, στοιχείο της publica lex που πέρασε αργότερα στον χριστιανικό και ευρωπαϊκό πολιτισμό και στα νεώτερα οικογενειακά ευρωπαϊκά δίκαια.
Σήμερα, η νέα μορφή πολυγαμίας, αντιβαίνει στη δημόσια τάξη και στα ήθη των ευρωπαϊκών κρατών, αλλά και στην ισότητα των φύλων που κατοχυρώνει το ευρωπαϊκό δίκαιο. Το ΕΔΔΑ, ακόμη κι αν επιδιώξει νομικά να σεβαστεί το βέλτιστο συμφέρον των τέκνων, δεν μπορεί να αναγνωρίσει ένα ισλαμικό νομικό σχήμα που αναιρεί την πολιτισμική ταυτότητα της Ευρώπης και αποδομεί τη θεμελιώδη έννοια της ευρωπαϊκής οικογενείας. Το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ δεν επιβάλλει στα κράτη μέλη να αποδεχθούν μορφές γάμου που προσκρούουν στην ίδια τους τη νομική συνείδηση και εθνική υπόσταση.
Η επερχόμενη απόφαση θα μας αποδείξει για το που η Δυτική Ευρώπη εξακολουθεί να πορεύεται με οδηγό το αρχαιοελληνικό ήθος του μέτρου και της ευνομίας, ή αν υποκύπτει στον άχρωμο σχετικισμό μιας παγκοσμιοποιημένης ανοχής χωρίς ρίζες, χωρίς αξίες, χωρίς ιδανικά, χωρίς χριστιανική ηθική. Γιατί εκεί όπου αμφισβητείται η θεμελιώδης έννοια της οικογένειας, εκεί αμφισβητείται και η ίδια η υποστατική έννοια του Κράτους Δικαίου της Πολιτείας.
