Μετά το πρωτοφανές χτύπημα στη Βενεζουέλα και την απαγωγή του προέδρου της Nicolas Maduro, η Ουάσινγκτον δεν περιορίζεται στη διαχείριση των συνεπειών της επέμβασης, αλλά ενέτεινε εμφανώς τη ρητορική της απέναντι σε μια σειρά κρατών, στέλνοντας το μήνυμα ότι η αμερικανική ισχύς δεν εξαντλείται στη Λατινική Αμερική.
Αντιθέτως, η σύλληψη του Mduro φαίνεται να λειτούργησε ως καταλύτης για μια ευρύτερη επίδειξη αποφασιστικότητας — ή, πιο ωμά, για μια νέα φάση πολιτικής εκφοβισμού.
Ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump δήλωσε ανοιχτά την ετοιμότητά του να στηρίξει διαδηλώσεις στο Ιράν, επαναφέροντας ένα γνώριμο μοτίβο αμερικανικής παρέμβασης μέσω «εξαγόμενης αποσταθεροποίησης».
Η δήλωση αυτή δεν αφορά απλώς τη ρητορική στήριξη της «δημοκρατίας», αλλά υπενθυμίζει τις μεθόδους που έχουν χρησιμοποιηθεί επανειλημμένα τις τελευταίες δεκαετίες: οικονομική πίεση, πολιτική υποκίνηση και, εφόσον κριθεί απαραίτητο, στρατιωτική απειλή.
Παράλληλα, ο Trump άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο χρήσης ισχύος γύρω από τη Γροιλανδία, ενισχύοντας τις ανησυχίες της Δανίας ότι η υπόθεση του νησιού δεν περιορίζεται σε επικοινωνιακές υπερβολές, όπως αναλύει η βρετανική εφημερίδα Guardian.
Όταν τέτοιες δηλώσεις έρχονται αμέσως μετά μια πραγματική στρατιωτική επέμβαση, παύουν να θεωρούνται θεωρητικές.
Κούβα – Το φάντασμα του Ψυχρού Πολέμου επιστρέφει
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι ο Trump κατονόμασε δημόσια την Κούβα ως πιθανό επόμενο στόχο αμερικανικής πίεσης.
Η αναφορά αυτή δεν είναι τυχαία.
Η Κούβα παραμένει σύμβολο αμφισβήτησης της αμερικανικής ηγεμονίας στο δυτικό ημισφαίριο και, παρά τη γεωγραφική της εγγύτητα με τις ΗΠΑ, εξακολουθεί να ακολουθεί ανεξάρτητη πολιτική πορεία.
Η επαναφορά της Κούβας στο προσκήνιο υποδηλώνει ότι η Ουάσινγκτον επιστρέφει σε μια λογική Δόγματος Monroe όπου ολόκληρη η περιοχή αντιμετωπίζεται ως ζώνη αποκλειστικών αμερικανικών συμφερόντων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Βενεζουέλα δεν είναι εξαίρεση αλλά προειδοποίηση: όποιο κράτος θεωρηθεί ότι αποκλίνει υπερβολικά από τις αμερικανικές επιταγές μπορεί να βρεθεί στο στόχαστρο.
Και το Μεξικό στο στόχαστρο
Μετά τη σύλληψη Maduro ο Trump έστειλε αυστηρό μήνυμα και στο Μεξικό, λέγοντας ότι «κάτι πρέπει να γίνει» αν δεν αντιμετωπιστούν θέματα όπως η ασφάλεια και η σταθερότητα στην περιοχή.
Δήλωσε ότι η επίθεση στη Βενεζουέλα δεν είχε ως στόχο την πρόεδρο του Μεξικού Claudia Sheinbaum, την χαρακτήρισε «καλή γυναίκα», αλλά παράλληλα επέκρινε την κυβέρνηση του Μεξικού για τη διαχείριση της κρίσης των ναρκωτικών, λέγοντας ότι «κάτι πρέπει να γίνει με το Μεξικό».
O Trump άφησε να εννοηθεί ότι η αμερικανική πολιτική θα μπορούσε να επεκταθεί και σε χώρες όπως το Μεξικό και η Κολομβία, ενισχύοντας μια νέου τύπου μονομερή προσέγγιση στην περιοχή με έμφαση στην αμερικανική υπεροχή — κάτι που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις.
Claudia Sheinbaum
Από τη ρητορική στην πράξη – Γιατί η ανησυχία είναι δικαιολογημένη
Το κρίσιμο στοιχείο που διαφοροποιεί τη σημερινή κατάσταση από προηγούμενες περιόδους έντασης είναι ότι η ρητορική συνοδεύεται πλέον από πρόσφατο προηγούμενο πραγματικής επέμβασης.
Η Βενεζουέλα απέδειξε ότι η Ουάσινγκτον είναι πρόθυμη να προχωρήσει πέρα από κυρώσεις και δηλώσεις.
Αυτός είναι και ο λόγος που οι δηλώσεις για το Ιράν, τη Γροιλανδία και την Κούβα δεν αντιμετωπίζονται με αδιαφορία, αλλά με αυξανόμενη ανησυχία.
Η έννοια της «εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ» φαίνεται να διευρύνεται συνεχώς, αγκαλιάζοντας περιοχές και ζητήματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν εκτός άμεσης αμερικανικής δικαιοδοσίας.
Για τη Δανία, αυτό σημαίνει ότι η Γροιλανδία δεν αποτελεί απλώς ζήτημα αρκτικής πολιτικής, αλλά πιθανό σημείο τριβής σε μια παγκόσμια στρατηγική επίδειξης ισχύος.
Ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται
Αν συνδέσει κανείς τα επιμέρους κομμάτια — Βενεζουέλα, Ιράν, Γροιλανδία, Κούβα — προκύπτει ένα σαφές μοτίβο:
• πίεση σε γεωπολιτικά ευαίσθητες περιοχές,
• ρητορική περί ασφάλειας και σταθερότητας,
• υποβάθμιση της κρατικής κυριαρχίας άλλων χωρών,
• και απουσία σαφούς διεθνούς νομιμοποίησης.
Αυτό το μοτίβο εξηγεί γιατί ακόμη και χώρες-σύμμαχοι, όπως η Δανία, αισθάνονται την ανάγκη να υψώσουν φωνή.
Η ανησυχία δεν αφορά μόνο το αν οι ΗΠΑ μπορούν να πιέσουν, αλλά αν υπάρχουν πλέον θεσμικά και πολιτικά όρια στην άσκηση αυτής της πίεσης.
Πίεση σε πολλαπλά μέτωπα
Η υπόθεση της Γροιλανδίας δεν μπορεί να εξεταστεί απομονωμένα.
Εντάσσεται σε μια ευρύτερη φάση αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, όπου η ισχύς προβάλλεται ανοιχτά και οι συμβατικές γραμμές μεταξύ συμμάχων, αντιπάλων και «ενδιάμεσων» κρατών θολώνουν επικίνδυνα.
Μετά τη Βενεζουέλα, η Ουάσινγκτον δείχνει διατεθειμένη να αυξήσει την πίεση σε πολλαπλά μέτωπα ταυτόχρονα.
Η Δανία, το Ιράν και η Κούβα βρίσκονται σε διαφορετικές γεωγραφικές και πολιτικές συνθήκες, αλλά μοιράζονται κάτι κοινό: αποτελούν δοκιμές ορίων της αμερικανικής ισχύος.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι αν οι ΗΠΑ μπορούν να επιβάλουν τη βούλησή τους, αλλά τι κόστος θα έχει αυτή η στρατηγική για τη διεθνή σταθερότητα — και αν τελικά θα ενισχύσει ή θα αποδυναμώσει την ίδια τη θέση της Ουάσινγκτον σε έναν κόσμο που αλλάζει.
Trump: Μπορούμε να το ξανακάνουμε
Εξάλλου η επιστροφή των ΗΠΑ στον ρόλο του απροκάλυπτου παγκόσμιου αστυνόμου φαίνεται πλέον αδιαμφισβήτητη.
Η σύλληψη και απομάκρυνση του Maduro, δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη παρέμβαση στην «αυλή» της Ουάσινγκτον, αλλά μια ηχηρή δήλωση: η Αμερική είναι ξανά εδώ, έτοιμη να χρησιμοποιήσει κάθε διαθέσιμο μέσο — συμπεριλαμβανομένης της στρατιωτικής ισχύος — για να διασφαλίσει ότι η παγκόσμια επιρροή της δεν θα υποχωρήσει.
Όπως το έθεσε με χαρακτηριστική αλαζονεία ο ίδιος ο Donald Trump: «Μπορούμε να το ξανακάνουμε. Κανείς δεν μπορεί να μας σταματήσει». Με άλλα λόγια, το περιβόητο «Team America» επέστρεψε.
Το ερώτημα, όμως, δεν είναι αν μπορεί να επέμβει. Είναι αν γνωρίζει τι να κάνει μετά.
Η «τάξη βασισμένη σε κανόνες» και η πραγματική της σημασία
Για την ώρα, η λεγόμενη «τάξη βασισμένη σε κανόνες» εξακολουθεί να ισχύει στο δυτικό ημισφαίριο — δηλαδή οι κανόνες που επιβάλλει η Ουάσινγκτον όταν και όπου τη συμφέρει.
Η ανατροπή του Maduro επιβεβαιώνει ότι, παρά τη ρητορική περί πολυπολικότητας, οι ΗΠΑ παραμένουν πρόθυμες να ενεργήσουν μονομερώς όταν διακυβεύεται η σφαίρα επιρροής τους.
Η επιχείρηση στη Βενεζουέλα δεν έγινε για τη δημοκρατία, ούτε για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Έγινε για να σταλεί μήνυμα: η διάλυση της μεταπολεμικής φιλελεύθερης τάξης θα γίνει υπό αμερικανική διαχείριση — ή δεν θα γίνει καθόλου.
Και τώρα τι; Το κενό εξουσίας και η απουσία σχεδίου
Το πραγματικό πρόβλημα αρχίζει μετά τη «νίκη».
Η Ουάσινγκτον φαίνεται να μην έχει σαφές σχέδιο για την επόμενη μέρα.
Ο Maduro πιθανότατα θα δικαστεί για υποθέσεις ναρκωτικών και θα αποτελέσει ένα ακόμα τρόπαιο στο ράφι της αμερικανικής δικαιοσύνης.
Όμως η Βενεζουέλα δεν είναι δικαστική υπόθεση• είναι ένα κράτος στα πρόθυρα διάλυσης.
Ο ίδιος ο Trump δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα «αναλάβουν» τη μεταβατική περίοδο.
Αυτό εγείρει σοβαρά ερωτήματα: μπορεί η Ουάσινγκτον να εγκαθιδρύσει ένα νέο πολιτικό σύστημα χωρίς να βυθιστεί η χώρα σε εμφύλιο χάος;
Μπορεί να αποτρέψει τη μετατροπή της Βενεζουέλας σε πεδίο εγκληματικής βίας και ναρκω-οικονομίας χωρίς μόνιμη στρατιωτική παρουσία;
Ποιος θα κυβερνήσει και για ποιον;
Ο Trump έχει ήδη απορρίψει την ηγέτιδα της αντιπολίτευσης, Maria Machado, ως πολιτικά ανεπαρκή.
Άρα ποιος απομένει; Κάποιος «αποδεκτός» από τη CIA;
Ένας τεχνοκράτης-βιτρίνα;
Ή μήπως ο ίδιος ο υπουργός Εξωτερικών, Marco Rubio, θα λειτουργήσει ως άτυπος αντιβασιλέας;
Σε κάθε περίπτωση, το ερώτημα παραμένει: μπορεί οποιαδήποτε κυβέρνηση — βενεζουελάνικη ή αμερικανική — να επιβιώσει χωρίς συνεχή στήριξη από τον αμερικανικό στρατό;
Αν όχι, τότε δεν μιλάμε για απελευθέρωση, αλλά για κατοχή με άλλο όνομα, υποστηρίζει ο Douglas Macgrecor απόστρατος συνταγματάρχης του αμερικανικού στρατού και πρώην σύμβουλος ασφαλείας στην πρώτη διοίκηση του Donald Trump.
Ο πραγματικός στόχος: Oι πρώτες ύλες
Πίσω από τη ρητορική περί σταθερότητας, η οικονομική διάσταση είναι απολύτως ξεκάθαρη.
Αμερικανικές εταιρείες ανυπομονούν να εισέλθουν στη Βενεζουέλα για να εκμεταλλευτούν τα τεράστια ενεργειακά και ορυκτά της αποθέματα.
Η χώρα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, τεράστια κοιτάσματα χρυσού, σιδηρομεταλλεύματος, φυσικού αερίου, βωξίτη, νικελίου και σπάνιων γαιών.
Βέβαια, οι υποδομές έχουν καταρρεύσει και θα απαιτηθούν χρόνια και τεράστια κεφάλαια για την αποκατάστασή τους. Η «ανοικοδόμηση» παρουσιάζεται ως αναγκαιότητα, αλλά στην πράξη θα λειτουργήσει ως μηχανισμός μεταφοράς πλούτου προς πολυεθνικές εταιρείες και χρηματοπιστωτικά κέντρα, επισημαίνει ο Macgrecor σε άρθρο του στο Responsible Statecraft.
Ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό;
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η Ουάσινγκτον θα προσφέρει ένα γενναίο οικονομικό πακέτο για την ανακούφιση της κοινωνίας της Βενεζουέλας ή αν το κόστος θα μετακυλιστεί στους Αμερικανούς φορολογούμενους, όπως συνέβη σε Ιράκ και Αφγανιστάν.
Οι εξαγωγές πετρελαίου αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας της χώρας αλλά σε παγκόσμια κλίμακα η Βενεζουέλα δεν είναι καν στους 20 μεγαλύτερους παραγωγούς.
Το οικονομικό ρίσκο είναι μεγάλο και η απόδοση αβέβαιη — εκτός αν το σχέδιο είναι απλώς η ιδιωτικοποίηση των κερδών και η κοινωνικοποίηση των ζημιών.
Ρωσία και Κίνα: διαμαρτυρίες χωρίς παρέμβαση
Οι αντιδράσεις από Μόσχα και Πεκίνο ήταν αναμενόμενες αλλά περιορισμένες.
Παρά το γεγονός ότι ο Maduro συναντήθηκε με Κινέζους αξιωματούχους μόλις 24 ώρες πριν συλληφθεί, ούτε η Ρωσία ούτε η Κίνα πρόκειται να αμφισβητήσουν την αμερικανική στρατιωτική υπεροχή στην Καραϊβική.
Η «εντός έδρας» στρατηγική υπεροχή των ΗΠΑ είναι αδιαμφισβήτητη.
Κανείς στο Πεκίνο ή στη Μόσχα δεν σκοπεύει να επαναλάβει το δυτικό λάθος της Ουκρανίας, προκαλώντας άμεσα μια υπερδύναμη στο ζωτικό της χώρο.
Βενεζουέλα ως αντιπερισπασμός
Η σύλληψη του Μaduro λειτουργεί και ως βολικός αντιπερισπασμός.
Η κυβέρνηση Trump απέτυχε να τερματίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία με όρους ευνοϊκούς για τη Δύση.
Η προσοχή μετατοπίζεται, ενώ η Μόσχα συνεχίζει απρόσκοπτα τη στρατηγική της.
Παράλληλα, η εκεχειρία στη Γάζα δεν έφερε ειρήνη, το Ιράν ανασυγκροτεί τις στρατιωτικές του δυνατότητες και η Μέση Ανατολή παραμένει πυριτιδαποθήκη.
Ο πρόεδρος που υποσχέθηκε να τερματίσει τους «αιώνιους πολέμους» φαίνεται πλέον έτοιμος να ανοίξει νέους.
Συμπέρασμα: Ισχύς χωρίς όραμα
Το «Team America» μπορεί να επέστρεψε, αλλά χωρίς σαφές σχέδιο, χωρίς κοινωνική νομιμοποίηση και χωρίς μακροπρόθεσμο όραμα, η επιστροφή αυτή κινδυνεύει να αποδειχθεί προσωρινή και πανάκριβη.
Η Βενεζουέλα δεν είναι απλώς ένα ακόμη πιόνι• είναι καθρέφτης των ορίων της αμερικανικής ισχύος στον 21ο αιώνα.
Η ιστορία έχει δείξει ότι η κατάκτηση είναι εύκολη.
Η διακυβέρνηση είναι το πραγματικό πρόβλημα.
