Στο προηγούμενο (1ο) άρθρο μας μόλις που αγγίξαμε το θέμα «Για την Ανθρώπινη Αυτονομία στην Εποχή των Ενσωματωμένων Συστημάτων», με αφορμή την τρέχουσα ειδησεογραφία για τον άτυχο πυροσβέστη.
Στο παρόν σημείωμά μας, αφού εξηγήσουμε κάποιες βασικές έννοιες, θα απαντήσουμε στο ερώτημα «Ποιος διαχειρίζεται και έχει πρόσβαση στα δεδομένα», και το κυριότερο αν οι εφαρμογές αυτές των έξυπνων ρολογιών είναι προδρομικές εφαρμογές για άλλες που δεν θα αρκούνται στην εξωτερική επαφή με το σώμα αλλά θα λειτουργούν σε σύνδεση με το σώμα, νευρώνες ή κάτι άλλο.
Τι είναι ένα smartwatch και τι είναι cloud
Το Smartwatch (έξυπνο ρολόι) είναι ένα μικρό υπολογιστικό σύστημα φορεμένο στον καρπό, με λειτουργίες πολύ πάνω από ένα απλό ρολόι. Συνδέεται με το κινητό τηλέφωνο ή το διαδίκτυο και περιλαμβάνει αισθητήρες όπως μετρητή καρδιακού ρυθμού, επιταχυνσιόμετρο / γυροσκόπιο που ανιχνεύει κίνηση και βήματα, GPS για εντοπισμό θέσης, αισθητήρα ύπνου και δραστηριότητας, ειδοποιήσεις, εφαρμογές υγείας κ.α. Ανάλογα με το μοντέλο, μπορεί να μετράει και οξυγόνωση αίματος, θερμοκρασία σώματος και επίπεδο στρες. Αυτές οι μετρήσεις συλλέγονται καθημερινά όσο το φορά ο χρήστης.
Το Cloud (σύννεφο) αναφέρεται σε απομακρυσμένους διακομιστές στο διαδίκτυο όπου συγχρονίζονται και αποθηκεύονται δεδομένα από συσκευές. Ένα smartwatch συνήθως μεταφέρει εκεί δεδομένα (π.χ. δραστηριότητες, διαδρομές, ύπνος) μέσω μιας εφαρμογής στο κινητό ή απευθείας με σύνδεση Wi-Fi/κινητής. Αυτά τα δεδομένα παραμένουν προσβάσιμα μέσω λογαριασμού χρήστη σε πλατφόρμες όπως Apple, Google, Fitbit κ.λπ.
Τι δεδομένα συλλέγει ένα smartwatch από το σώμα
Ανάλογα με τις δυνατότητες του ρολογιού, μπορεί να συλλέγει: Βιομετρικά (φυσιολογικά) δεδομένα, όπως καρδιακό ρυθμό, αναπνοές/οξυγόνο αίματος, περιεκτικότητα άσκησης και χρόνους ανάπαυσης, ποιότητα ύπνου (ώρες, αναταραχές), κίνηση και βήματα, γεωγραφική θέση (GPS), ύψος/βαθμός ανηφόρας.
Από την είδηση που δημοσιεύσαμε για τον εξαφανισμένο πυροσβέστη, μαθαίνουμε ότι οι αρχές είδαν μέσω του cloud του smartwatch ότι ο άνδρας κοιμόταν μόλις 2–3 ώρες το βράδυ, και μία ώρα 15 λεπτά τη νύχτα πριν εξαφανιστεί, καθώς και τις διαδρομές που ακολούθησε στο όρος Μπέλες, συμπεριλαμβανομένης μιας που δεν ήταν συνήθης.
Ας εξετάσουμε τώρα ποια είναι η σημασία της επαφής του ρολογιού αυτού με το σώμα του φορέα. Έτσι, ανακύπτει το ερώτημα: Μπορεί να συλλέξει αυτά τα δεδομένα αν δεν εφάπτεται με το σώμα; Η απάντηση είναι: Όχι. Οι περισσότεροι αισθητήρες ενός smartwatch (καρδιακός ρυθμός, ύπνος, οξυγόνο αίματος) βασίζονται σε άμεση επαφή με το δέρμα για σωστή μέτρηση. Χωρίς επαφή, οι μετρήσεις αυτές δεν μπορούν να συλλεχθούν αξιόπιστα. Μερικές λειτουργίες GPS ή βημάτων μπορούν να λειτουργήσουν και χωρίς επαφή με το δέρμα (π.χ. στο τραπέζι με ενεργοποιημένη ακριβή θέση), αλλά τα βιομετρικά δεν θα είναι έγκυρα χωρίς να φοριέται.
Προχωρούμε, τώρα, επαγωγικά στο επόμενο κρίσιμο ερώτημα.
Ποιος διαχειρίζεται και έχει πρόσβαση στα δεδομένα στο cloud; Η γνώση μας πάνω στο ζήτημα αυτό είναι απαραίτητη γιατί δεν πρόκειται για απλά δεδομένα, αλλά υπερευαίσθητα προσωπικά δεδομένα.
Η απάντηση είναι ότι τα δεδομένα που στέλνει ένα smartwatch στο cloud συνήθως είναι αποθηκευμένα βασικά στον λογαριασμό του χρήστη. Τα δεδομένα συνδέονται με έναν προσωπικό λογαριασμό (π.χ., Apple ID, Google account, Fitbit account). Ο ιδιοκτήτης μπορεί να τα βλέπει και να τα κατεβάζει μέσω εφαρμογής ή ιστοσελίδας. Συγχρόνως όμως είναι αποθηκευμένα και στην εταιρεία του smartwatch. Οι πάροχοι υπηρεσιών cloud (Apple, Google, Samsung, Fitbit, Garmin κ.λπ.) έχουν πρόσβαση στα δεδομένα, επικαλούμενοι λειτουργικούς σκοπούς: αποθήκευση, συγχρονισμό, ανάλυση, υποστήριξη.
Φυσικά μπορούν να έχουν πρόσβαση και δικαστικές, ανακριτικές και αστυνομικές αρχές, δηλαδή εξουσιοδοτημένες πολιτειακές αρχές με νομική διαδικασία και εγγύηση για ανάγκες έρευνας. Όπως βλέπουμε στην περίπτωση του πυροσβέστη, η αστυνομία ως προανακριτική αρχή κατάφερε να ανακτήσει τα ευρήματα από το cloud του smartwatch, δηλαδή οι αρχές είχαν πρόσβαση στα δεδομένα που ήταν αποθηκευμένα στο σύννεφο και τα εκμεταλλεύτηκαν στις έρευνες. Αυτό γίνεται συνήθως με δικαστική εντολή και άδεια ή με συγκατάθεση του κατόχου (όπου επιτρέπεται).
Τώρα, αφού γνωρίσαμε τα εργαλεία αυτά και τον προορισμό τους, είναι η ώρα να εξετάσουμε ποια θα είναι τα επόμενα στάδια εξέλιξης. Το ερώτημα που με απασχόλησε είναι αν οι εφαρμογές αυτές των έξυπνων ρολογιών που με την επαφή τους με το σώμα του φορέα μπορούν και αντλούν, από τη βιολογική λειτουργία του σώματος, τόσο κρίσιμες πληροφορίες, είναι προδρομικές εφαρμογές για άλλες που δεν θα αρκούνται στην εξωτερική επαφή με το σώμα αλλά θα λειτουργούν σε σύνδεση με το σώμα, νευρώνες ή κάτι άλλο.
Έτσι, πρέπει να δούμε που το πάει η τεχνολογική εξέλιξη: προς τι κατευθύνονται τα wearables;
Η μελέτη, όσων φυσικά μας επιτρέπουν να ξέρουμε, μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι αναδυόμενες τάσεις δείχνουν ότι:
(α) Τα έξυπνα ρολόγια και wearables θα γίνουν πιο εξελιγμένα, με αισθητήρες υψηλής ευαισθησίας για ιατρικά δεδομένα.
(β) Μελλοντικές τεχνολογίες μπορεί να ενσωματώνουν συνδέσεις με νευρωνικά interfaces ή εμφυτεύσιμους αισθητήρες, οι οποίοι θα μπορούν να καταγράφουν ακόμα βαθύτερα βιοσημάδια, όπως εγκεφαλικές δραστηριότητες, νευρωνικά σήματα, συνεχόμενη παρακολούθηση μεταβολικών δεικτών κ.ά.
(γ) Γίνονται έρευνες για «ανεμπόδιστη» πρόσβαση σε βιομετρικά δεδομένα μέσω μη επαφής, ήτοι ανέπαφα, όπως αισθητήρες πέριξ του σώματος ή με ραδιοκύματα (π.χ. Wi-Fi sensing), αλλά μάλλον είναι σε αρχικό στάδιο.
Αυτές οι εφαρμογές μπορεί να θεωρηθούν προδρομικές για το μέλλον όπου η παρακολούθηση της υγείας (γιατί όχι και του συνόλου των βιολογικών δραστηριοτήτων του φορέα) δεν θα βασίζεται μόνο στην επαφή με το δέρμα, αλλά σε πιο “ενσωματωμένα”, ακόμα πιο ακριβή συστήματα που μπορούν να εντοπίζουν λεπτομερή φυσιολογικά και νευρωνικά δεδομένα. Παρ’ όλα αυτά, τέτοιες τεχνολογίες δεν είναι ακόμη ευρέως εμπορικές και εγείρουν σοβαρά ζητήματα ιδιωτικότητας και ηθικής. Φυσικά το ότι δεν είναι ακόμη σε ευρεία εμπορική χρήση δεν σημαίνει ότι δεν τελειοποιούνται και ότι δεν υπάρχουν, περιμένοντας τον κατάλληλο χρόνο για την κατάλληλη χρήση.
Αφού αποκτήσαμε αυτές τις βασικές γνώσεις και γεννήθηκαν οι πρώτοι προβληματισμοί, είναι ώρα να μπούμε πιο βαθιά στο ζήτημα: Ποιος μας βεβαιώνει ότι η παρακολούθηση, με τις εφαρμογές που θα ακολουθήσουν και που θα βασίζονται σε πιο ενσωματωμένα συστήματα, θα περιοριστεί μόνο σε ζητήματα υγείας που στο κάτω-κάτω είναι και χρήσιμα και δεν θα επεκταθεί σιγά-σιγά και σε ζητήματα προσωπικής ελευθερίας και επιτήρησης; Θα μπορούν και να επηρεάζουν τη βουλητική δύναμη του ανθρώπου; Τέλος όλα αυτά ποια σχέση έχουν με τσιπ που ο Ελον Μασκ λέει ότι παρήγαγε για να το συνδέσει με νευρώνες του εγκεφάλου;
Αυτά τα προσπαθήσουμε να τα προσεγγίσουμε στο επόμενο 3ο άρθρο μας.
Ακολουθείστε.
