Η ελληνική παιδεία δεν υπήρξε ποτέ ένα ουδέτερο σύστημα μετάδοσης γνώσεων. Από τη γέννηση του νεοελληνικού κράτους έως σήμερα, στηρίχθηκε σε δύο αδιάσπαστους πυλώνες: την ελληνική πνευματική παράδοση και την Ορθόδοξη πίστη. Η σύνδεση αυτή δεν ήταν τυχαία, ούτε επιφανειακή· υπήρξε καρπός ιστορικής εμπειρίας, πνευματικού αγώνα και βαθιάς ανθρωπολογικής αντίληψης για τον άνθρωπο.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια σταδιακή αλλά συστηματική απομάκρυνση της εκπαίδευσης από τις ελληνορθόδοξες αξίες. Ο Χριστός υποχωρεί από τη σχολική ζωή, όχι μόνο ως πρόσωπο πίστης, αλλά και ως πνευματικό σημείο αναφοράς. Ο λόγος των Πατέρων, τα πατερικά κείμενα, η εκκλησιαστική εμπειρία αντικαθίστανται από «ουδέτερα» ή διαθρησκειακά σχήματα, τα οποία συχνά απογυμνώνουν τον μαθητή από τη δική του πνευματική ταυτότητα.
Ας δούμε τα γεγονότα με το όνομά τους.
- Υπουργική Απόφαση 149259/GD4/2025 — Νέο Μάθημα «Ethics»
Με την 149259/GD4/2025, που δημοσιεύτηκε στο Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως 6259/21.11.2025, το Υπουργείο αποφάσισε την εισαγωγή του μαθήματος «Ethics» σε όλες τις βαθμίδες (Δημοτικό–Γυμνάσιο–Λύκειο), ως εναλλακτικό μάθημα για όσους διαλέγουν να απέχουν από το μάθημα των Θρησκευτικών. Αυτό το μάθημα, αν και παρουσιάζεται ως «ουδέτερο», στην πράξη απομακρύνει την Ορθόδοξη διδασκαλία από την εκπαιδευτική καθημερινότητα και τοποθετεί σε δημόσια σχολεία εννοιολογικά σχήματα που δεν έχουν καμία σχέση με ομολογιακή χριστιανική παιδεία.
Αυτό δεν είναι «εμπλουτισμός».
Είναι σχολικός αποχριστιανισμός με νομοθετική επίφαση.
- Νομοθετικές Παρεμβάσεις Που Επέφεραν Αλλαγές στη Διδασκαλία των Θρησκευτικών
Σε μια σειρά αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) οι οποίες αφορούσαν προηγούμενες υπουργικές αποφάσεις μεταρρύθμισης του μαθήματος των Θρησκευτικών (2016–2019), διαπιστώθηκε ότι οι ρυθμίσεις που είχαν εισαγάγει κυβερνητικές αποφάσεις του παρελθόντος:
Ακυρώθηκαν ως αντισυνταγματικές και αντίθετες με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου — γιατί αλλοίωναν τη διδασκαλία και απομάκρυναν το μάθημα από τον καθαρό σκοπό ανάπτυξης της θρησκευτικής συνείδησης.
Αυτές οι ακυρώσεις, αντί να οδηγήσουν σε ενίσχυση της Ορθόδοξης παιδείας, χρησιμοποιήθηκαν από το ίδιο το Υπουργείο ως «άλλοθι» για να αναμορφώσουν τα προγράμματα προς μια ουδέτερη – θρησκειολογική κατεύθυνση.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εισαγωγή θεματικών, όπως η λεγόμενη «σεξουαλική αγωγή», χωρίς σαφή ηλικιακά και ανθρωπολογικά όρια. Αντί να υπηρετείται η ολόπλευρη και υγιής ανάπτυξη του παιδιού, συχνά προωθούνται έννοιες που δημιουργούν σύγχυση ταυτότητας, αποκόπτοντας το παιδί από τη φυσική, πνευματική και κοινωνική του αναφορά. Όταν αυτό γίνεται χωρίς τον φωτισμό της ορθόδοξης ανθρωπολογίας, το σχολείο κινδυνεύει να μετατραπεί από χώρο παιδείας σε χώρο ιδεολογικής διαμόρφωσης.
Σε αυτό το κρίσιμο σημείο, η μνήμη των Τριών Ιεραρχών – Μεγάλου Βασιλείου, Γρηγορίου του Θεολόγου και Ιωάννου του Χρυσοστόμου – έρχεται ως ζωντανή απάντηση. Οι Τρεις Ιεράρχες δεν υπήρξαν απλώς θεολόγοι, αλλά παιδαγωγοί με βαθιά γνώση της ελληνικής γραμματείας, οι οποίοι απέδειξαν ότι η αληθινή παιδεία ενώνει τη γνώση με την αρετή και τη μόρφωση με τη σωτηρία του ανθρώπου.
Για τους Τρεις Ιεράρχες, σκοπός της παιδείας δεν ήταν η απλή συσσώρευση πληροφοριών, αλλά η καλλιέργεια του προσώπου. Ο άνθρωπος, κατά την ορθόδοξη θεώρηση, δεν είναι μόνο βιολογικό ή κοινωνικό ον, αλλά εικόνα Θεού. Χωρίς αυτή τη βάση, η εκπαίδευση χάνει τον προσανατολισμό της και μετατρέπεται σε τεχνοκρατική διαδικασία χωρίς νόημα και σκοπό.
Η σημερινή κρίση της παιδείας δεν είναι απλώς εκπαιδευτική· είναι βαθιά πνευματική. Όσο ο Χριστός απομακρύνεται από το σχολείο, τόσο το σχολείο δυσκολεύεται να δώσει απαντήσεις στα υπαρξιακά ερωτήματα των παιδιών. Και τότε, τη θέση της αλήθειας καταλαμβάνει η σύγχυση, και τη θέση της ελευθερίας η ιδεολογική χειραγώγηση.
Η επιστροφή στο πνεύμα των Τριών Ιεραρχών δεν σημαίνει οπισθοδρόμηση. Σημαίνει επανεύρεση του μέτρου, της ισορροπίας ανάμεσα στη γνώση και την πίστη, στον σεβασμό του ανθρώπου και της αλήθειας. Μια παιδεία που δεν φοβάται να μιλήσει για τον Χριστό, δεν αποκλείει κανέναν· αντίθετα, προσφέρει νόημα και ελπίδα σε κάθε άνθρωπο, Έλληνα ή ξένο, πιστό ή αναζητητή.
Γιατί, τελικά, χωρίς Χριστό δεν υπάρχει παιδεία — μόνο εκπαίδευση. Και χωρίς πνευματικό στόχο, η εκπαίδευση χάνει την ψυχή της.
