Με πληροφορίες από άρθρο του Μπράντον Σμιθ
Ο πόλεμος κατά του Ιράν είναι πλέον μια πραγματικότητα. Όμως το κρίσιμο ερώτημα που απασχολεί αναλυτές, στρατηγούς και πολιτικούς ηγέτες σε ολόκληρο τον κόσμο δεν είναι πώς ξεκίνησε — αλλά πώς θα τελειώσει. Υπάρχουν τρία βασικά σενάρια στο τραπέζι, και κανένα από αυτά δεν είναι αισιόδοξο.
Σενάριο 1ο: «Αποκεφαλισμός» — Ο γρήγορος πόλεμος
Το πρώτο και πιο αισιόδοξο σενάριο — τουλάχιστον από τη σκοπιά της Ουάσιγκτον — είναι αυτό του «αποκεφαλισμού». Σύμφωνα με αυτό, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στοχεύουν στη γρήγορη εξουδετέρωση της ιρανικής ηγεσίας, την καταστροφή των πυρηνικών εγκαταστάσεων και τη διάλυση του στρατιωτικού μηχανισμού της Τεχεράνης, ελπίζοντας ότι το καθεστώς θα καταρρεύσει εκ των έσω.
Η δολοφονία του Αγιατολάχ Χαμενεΐ αποτέλεσε ξεκάθαρα μέρος αυτής της στρατηγικής. Η ιδέα είναι ότι χωρίς τον Ανώτατο Ηγέτη, ο θεοκρατικός μηχανισμός του Ιράν θα αποδιοργανωθεί και θα ανοίξει ο δρόμος για αλλαγή καθεστώτος.
Ωστόσο, αυτό το σενάριο παρουσιάζει τεράστια ρίσκα. Η ιστορία έχει δείξει επανειλημμένα ότι η «αποκεφάλιση» ενός καθεστώτος σπάνια οδηγεί στο αποτέλεσμα που επιθυμεί ο εισβολέας. Το Ιράκ του Σαντάμ, η Λιβύη του Καντάφι και το Αφγανιστάν αποτελούν ζοφερές υπενθυμίσεις: η κατάρρευση ενός αυταρχικού καθεστώτος δεν φέρνει δημοκρατία — φέρνει χάος.
Το ιρανικό καθεστώς, σε αντίθεση με αυτό του Ιράκ, διαθέτει βαθιές ρίζες στην κοινωνία. Οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) αποτελούν πολύ περισσότερα από έναν στρατιωτικό μηχανισμό — είναι ένα τεράστιο οικονομικό, πολιτικό και θρησκευτικό δίκτυο που διεισδύει σε κάθε πτυχή της ιρανικής ζωής. Ακόμα κι αν η ηγεσία εξουδετερωθεί, η δομή αυτή μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί αυτόνομα.
Σενάριο 2ο: «Ο Βάλτος» — Ένα νέο Αφγανιστάν, πολλαπλάσιο σε μέγεθος
Το δεύτερο σενάριο είναι ίσως το πιο πιθανό — και ταυτόχρονα το πιο τρομακτικό για τις ΗΠΑ. Αν η στρατηγική του «αποκεφαλισμού» αποτύχει, ο πόλεμος κινδυνεύει να μετατραπεί σε παρατεταμένη σύγκρουση — έναν «βάλτο» από τον οποίο δεν θα υπάρχει εύκολη έξοδος.
Το Ιράν δεν είναι Ιράκ. Πρόκειται για μια χώρα με 88 εκατομμύρια κατοίκους, τεράστια γεωγραφική έκταση, ορεινό και δύσβατο έδαφος και έναν λαό με βαθύτατο αίσθημα εθνικής υπερηφάνειας. Μια χερσαία εισβολή θα ήταν εφιαλτική — ακόμα και χωρίς αυτή, ο αεροπορικός πόλεμος μόνος του δεν κερδίζει πολέμους.
Ταυτόχρονα, οι ιρανικοί σύμμαχοι στην περιοχή — Χεζμπολάχ στον Λίβανο, φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, Χούθι στην Υεμένη — μπορούν να ανοίξουν πολλαπλά μέτωπα, μετατρέποντας ολόκληρη τη Μέση Ανατολή σε πεδίο μάχης.
Μια παρατεταμένη σύγκρουση θα αιμορραγούσε τον αμερικανικό στρατιωτικό προϋπολογισμό, θα κρατούσε τις τιμές πετρελαίου σε απαγορευτικά επίπεδα και θα αποσταθεροποιούσε την παγκόσμια οικονομία για χρόνια. Θα ήταν, με λίγα λόγια, ένα νέο Αφγανιστάν — μόνο που αυτή τη φορά το μέγεθος και οι συνέπειες θα ήταν πολλαπλάσια.
Σενάριο 3ο: Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος — Η κόκκινη γραμμή που κανείς δεν θέλει να περάσει
Το τρίτο και πιο δυσοίωνο σενάριο είναι αυτό της γενικευμένης σύρραξης — ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος. Αν και ακούγεται υπερβολικό, οι συνθήκες για μια τέτοια κλιμάκωση δεν ήταν ποτέ πιο ώριμες.
Η Ρωσία και η Κίνα παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις. Η Τεχεράνη αποτελεί στρατηγικό εταίρο και για τις δύο υπερδυνάμεις — μέλος των BRICS, σημαντικός προμηθευτής πετρελαίου και πυλώνας της αντι-δυτικής συμμαχίας που χτίζεται τα τελευταία χρόνια.
Αν ο πόλεμος κλιμακωθεί ανεξέλεγκτα, αν το Ιράν χρησιμοποιήσει τα πάντα στο οπλοστάσιό του, αν κλείσουν τα Στενά του Χορμούζ — από όπου περνά το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου — τότε η σύγκρουση μπορεί να μεταφερθεί πέρα από τη Μέση Ανατολή.
Ένας πόλεμος στα Στενά του Χορμούζ θα προκαλούσε παγκόσμια ενεργειακή κρίση χωρίς προηγούμενο. Ένα κλείσιμο ακόμα και για λίγες εβδομάδες θα εκτίναζε την τιμή του πετρελαίου πάνω από τα 200 δολάρια το βαρέλι, θα παρέλυε τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες και θα βύθιζε δεκάδες χώρες σε βαθιά ύφεση.
Ο ρόλος της Κίνας και της Ρωσίας
Η Κίνα εισάγει τεράστιες ποσότητες ιρανικού πετρελαίου και θεωρεί το Ιράν ζωτικής σημασίας για τα ενεργειακά της συμφέροντα. Μια ολοκληρωτική κατάρρευση του ιρανικού κράτους θα ήταν στρατηγική καταστροφή για το Πεκίνο.
Η Ρωσία, από την πλευρά της, βλέπει στον πόλεμο κατά του Ιράν ένα επικίνδυνο προηγούμενο — αν οι ΗΠΑ ανατρέψουν με επιτυχία ένα ακόμα καθεστώς, τότε ποιος θα είναι ο επόμενος στόχος; Το Κρεμλίνο δεν μπορεί να αφήσει το Ιράν να πέσει χωρίς αντίδραση, γιατί αυτό θα σήμαινε την αποδυνάμωση ολόκληρου του αντι-δυτικού άξονα.
Αν η Ρωσία ή η Κίνα αποφασίσουν να εμπλακούν — ακόμα και έμμεσα, μέσω παροχής όπλων, πληροφοριών ή οικονομικής στήριξης — τότε η σύγκρουση αποκτά παγκόσμια διάσταση. Κι αν η εμπλοκή γίνει άμεση, τότε μιλάμε για κάτι που η ανθρωπότητα δεν έχει ξαναδεί από το 1945.
Το κοινό σημείο και των τριών σεναρίων
Ανεξαρτήτως ποιο σενάριο θα επικρατήσει, υπάρχει ένα κοινό στοιχείο: ο κόσμος που γνωρίζαμε δεν θα είναι ποτέ ξανά ο ίδιος. Η ενεργειακή αγορά, οι γεωπολιτικές συμμαχίες, η παγκόσμια οικονομία — όλα βρίσκονται υπό αναδιαμόρφωση.
Η αμερικανική αμυντική βιομηχανική βάση είναι ήδη εξαντλημένη. Τα αποθέματα πυραύλων μειώνονται με ανησυχητικό ρυθμό. Ο αμερικανικός στρατός, μετά από δύο δεκαετίες πολέμων στη Μέση Ανατολή, δεν βρίσκεται στην καλύτερη δυνατή κατάσταση.
Αν κάτι έχει δείξει η ιστορία, είναι ότι οι πόλεμοι σπάνια εξελίσσονται όπως τους σχεδιάζουν αυτοί που τους ξεκινούν. Το Ιράν δεν είναι μια μικρή χώρα που μπορεί να κατακτηθεί εύκολα. Και οι συνέπειες ενός λάθους υπολογισμού μπορεί να είναι ανεπανόρθωτες — όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή, αλλά για ολόκληρο τον πλανήτη.
Οι επόμενες εβδομάδες θα κρίνουν σε ποιο από τα τρία μονοπάτια θα βαδίσει η ανθρωπότητα: γρήγορη λήξη, παρατεταμένη αιμορραγία ή παγκόσμια πυρκαγιά. Σε κάθε περίπτωση, η «στιγμή της αλήθειας» δεν πλησιάζει — είναι ήδη εδώ.
