Ο άνθρωπος που προείδε τη νίκη Τραμπ και τον πόλεμο με το Ιράν χρησιμοποιεί ξανά το εργαλείο του: την προγνωστική ιστορία. Αυτή τη φορά, ο Τζιανγκ Ξουτσίν δεν μιλά για μάχες. Μιλά για τον θάνατο μιας αυτοκρατορίας. Βασισμένος στη μελέτη του Sir John Glubb για την άνοδο και την πτώση των μεγάλων αυτοκρατοριών, τοποθετεί τις Ηνωμένες Πολιτείες ακριβώς στο Στάδιο IV της παρακμής. Τα συμπτώματα είναι παντού: ένας πόλεμος που δεν μπορεί να κερδηθεί, ένα χρέος που δεν μπορεί να αποπληρωθεί, ένα νόμισμα που ο κόσμος εγκαταλείπει, και μια κοινωνία που ραγίζει από τα έσω. Αν η Ιστορία διδάσκει κάτι, είναι ότι από το Στάδιο IV δεν υπάρχει επιστροφή. Μόνο το Στάδιο V: η ολική κατάρρευση.
Η μέθοδος Ξουτσίν: Δεν είναι μάντης, είναι ιστορικός
Ο Ξουτσίν, καθηγητής και δημιουργός του καναλιού “Prof. Jiang Academy”, έχει κερδίσει την προσοχή του κόσμου επειδή οι προβλέψεις του δεν βασίζονται σε μαγικές σφαίρες, αλλά σε δομική ανάλυση, θεωρία παιγνίων και ιστορικά μοτίβα. Είναι αυτός που προείπε την επιστροφή Τραμπ και τον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν όταν κανείς δεν το πίστευε.
Τώρα, στρέφει το βλέμμα του σε κάτι πολύ μεγαλύτερο: την ίδια την τροχιά της αμερικανικής αυτοκρατορίας.
Ο οδηγός του είναι ο Sir John Glubb, ένας Βρετανός στρατηγός και λόγιος που μελέτησε όλες τις μεγάλες αυτοκρατορίες – Ασσύριους, Πέρσες, Έλληνες, Ρωμαίους, Άραβες, Μογγόλους, Ισπανούς, Βρετανούς. Το συμπέρασμα του Glubb ήταν αμείλικτο: όλες οι αυτοκρατορίες ακολουθούν τα ίδια πέντε στάδια και η μέση διάρκεια ζωής τους είναι περίπου 250 χρόνια.
Η Αμερική είναι 249 ετών.
Τα πέντε στάδια του θανάτου μιας αυτοκρατορίας
Ο Ξουτσίν, ακολουθώντας τον Glubb, περιγράφει την πορεία προς το τέλος:
Στάδιο I – Η εποχή της κατάκτησης
Η αυτοκρατορία είναι πεινασμένη, πειθαρχημένη, χωρίς διαφθορά. Επεκτείνεται με στρατιωτική και οικονομική υπεροχή. Για την Αμερική, αυτή είναι η περίοδος από το 1776 έως τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στάδιο II – Η εποχή του εμπορίου
Η στρατιωτική κυριαρχία μετατρέπεται σε οικονομική. Η μεσαία τάξη ακμάζει. Η Αμερική της δεκαετίας του 1950 και 1960: η ισχυρότερη μεσαία τάξη στην ιστορία, το δολάριο συνδεδεμένο με τον χρυσό, η κατάκτηση της Σελήνης.
Στάδιο III – Η εποχή της αφθονίας
Εδώ αρχίζει το στράβωμα. Ο πλούτος φέρνει εφησυχασμό. Το στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα (που ο Αϊζενχάουερ είχε προειδοποιήσει) αρχίζει να υπηρετεί τον εαυτό του, όχι τη χώρα. Το Βιετνάμ είναι η πρώτη μεγάλη πληγή. Τα εργοστάσια κλείνουν, η μεταποίηση φεύγει για την Κίνα. Οι μισθοί σταματούν να ανεβαίνουν το 1973 – και δεν έχουν κινηθεί ουσιαστικά από τότε.
Στάδιο IV – Η εποχή της παρακμής (decadence)
Ο Ξουτσίν τονίζει: παρακμή δεν σημαίνει ηθική κατάρρευση, αλλά ότι το ίδιο το σύστημα έχει γίνει αυτοκαταστροφικό. Τέσσερα πράγματα συμβαίνουν ταυτόχρονα, τροφοδοτώντας το ένα το άλλο.
Τα τέσσερα σημάδια του Σταδίου IV – Η Αμερική σήμερα
1. Οι στρατιωτικές δαπάνες έχουν αποκοπεί από τα αποτελέσματα
Η Αμερική ξοδεύει 900 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως – περισσότερα από τις επόμενες 10 χώρες μαζί. Κι όμως, δεν μπόρεσε να νικήσει τους Ταλιμπάν (με τα Kalashnikov και τα σανδάλια), δεν σταθεροποίησε το Ιράκ, και τώρα στο Ιράν ξοδεύει πυραύλους των 3-10 εκατομμυρίων για να καταρρίψει drones των 50.000 δολαρίων. Το στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα έχει αιχμαλωτίσει το πολιτικό σύστημα. Το μαχητικό F-35, 100 εκατομμύρια το τεμάχιο, 26 χρόνια ανάπτυξης, υπάρχει γιατί απασχολεί εργαζόμενους σε 45 πολιτείες – όχι γιατί είναι η καλύτερη στρατηγική επιλογή.
2. Το χρέος έχει γίνει υπαρξιακό
36 τρισεκατομμύρια δολάρια εθνικό χρέος. 2 τρισεκατομμύρια προστίθενται κάθε χρόνο. Το χειρότερο: 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως μόνο για τόκους – περισσότερα από ολόκληρο τον αμυντικό προϋπολογισμό οποιασδήποτε άλλης χώρας. Η Αμερική είναι παγιδευμένη σε μια σπείρα χρέους: δανείζεται για να πληρώσει τόκους, οι νέοι τόκοι αυξάνουν το χρέος, χρειάζεται νέο δανεισμό. Η μόνη έξοδος είναι η χρεοκοπία ή ο πληθωρισμός – και οι δύο καταστρέφουν το νόμισμα.
3. Το δολάριο, το απόλυτο όπλο, στρέφεται εναντίον του κατόχου του
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Αμερική δημιούργησε το σύστημα Bretton Woods και αργότερα το πετροδολάριο: όλο το παγκόσμιο εμπόριο, ειδικά το πετρέλαιο, γίνεται σε δολάρια. Κάθε χώρα χρειάζεται δολάρια. Η Αμερική μπορούσε να τυπώνει χρήμα και να τρέχει ελλείμματα όπως καμία άλλη.
Στο Στάδιο IV, όμως, η αυτοκρατορία αρχίζει να οπλοποιεί το νόμισμά της. Κυρώσεις σε Ρωσία, Ιράν, Βενεζουέλα. Πάγωμα 300 δισεκατομμυρίων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων. Το μήνυμα σε κάθε χώρα που κρατά δολάρια: «Τα αποθέματά σας δεν είναι ασφαλή». Το αποτέλεσμα; BRICS (τώρα στο 40% του παγκόσμιου ΑΕΠ) χτίζουν εναλλακτικά συστήματα πληρωμών. Η Σαουδική Αραβία πουλά πετρέλαιο στην Κίνα σε γουάν. Η αποδολαριοποίηση (de-dollarization) επιταχύνεται.
4. Ο κοινωνικός ιστός ραγίζει
Η Αμερική έχει το υψηλότερο ποσοστό αστεγίας στον ανεπτυγμένο κόσμο. Οι υποδομές καταρρέουν. Το προσδόκιμο ζωής μειώνεται. Ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι εθνική κρίση. Το 1% των πλουσιότερων κατέχει περισσότερο πλούτο από το 90% του πληθυσμού. Και το πολιτικό σύστημα παράγει υποψηφίους που κανείς δεν εμπιστεύεται.
Το δίλημμα του φυλακισμένου σε κλίμακα αυτοκρατορίας
Γιατί δεν το διορθώνουν; Ο Ξουτσίν δίνει μια απάντηση που κόβει την ανάσα: το δίλημμα του φυλακισμένου (prisoner’s dilemma) σε κλίμακα πολιτισμού.
-
Οι αμυντικοί εργολάβοι χρειάζονται πολέμους. Χωρίς πολέμους, χάνουν τις δουλειές τους.
-
Οι τράπεζες χρειάζονται την κυριαρχία του δολαρίου.
-
Οι πολιτικοί χρειάζονται τα χρήματα των εργολάβων και των τραπεζών για να εκλεγούν.
-
Τα ΜΜΕ χρειάζονται τη διαφήμιση των εργολάβων και των τραπεζών.
-
Οι στρατηγοί βλέπουν τις μετά-στρατιωτικές καριέρες τους σε εταιρείες του συμπλέγματος.
Κάθε μία από αυτές τις αποφάσεις, μεμονωμένα, είναι απόλυτα λογική. Το άθροισμά τους, όμως, είναι καταστροφικό. Είναι το δίλημμα του φυλακισμένου σε τεράστια κλίμακα. Κανείς δεν μπορεί να σπάσει τον κύκλο από μέσα, γιατί όλοι όσοι θα μπορούσαν να τον αλλάξουν, επωφελούνται από αυτόν.
Ο Τζούλιαν Ασάνζ το προσπάθησε. Πού είναι; Ο Έντουαρντ Σνόουντεν το προσπάθησε. Πού είναι;
Το Στάδιο V – Η κατάρρευση
Το Στάδιο V δεν είναι μια μέρα που η σημαία κατεβαίνει. Είναι τρία πράγματα που συμβαίνουν ταυτόχρονα:
-
Κρίση νομίσματος: Το αποθεματικό νόμισμα χάνει το προνόμιό του. Οι χώρες σταματούν να το αποδέχονται. Ο πληθωρισμός εκτοξεύεται.
-
Απώλεια συμμάχων: Οι χώρες που εξαρτώνταν από την αυτοκρατορία για προστασία κάνουν άλλες ρυθμίσεις. Σταματούν να ανταποκρίνονται όταν η αυτοκρατορία καλεί.
-
Εσωτερική πολιτική ρήξη: Το πολιτικό σύστημα, ήδη εύθραυστο από δεκαετίες ανισότητας, σπάει υπό το βάρος.
Ο Ξουτσίν δίνει το παράδειγμα της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Το 1939, ήταν ακόμα η μεγαλύτερη αυτοκρατορία στην ιστορία. Μέχρι το 1949, σε 10 χρόνια, είχε τελειώσει. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος κατέστρεψε τα οικονομικά της. Η Ινδία ανεξαρτητοποιήθηκε (1947). Η Παλαιστίνη κατέρρευσε (1948). Το δολάριο αντικατέστησε τη στερλίνα ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα.
Τρία πράγματα. Μία δεκαετία.
Η πρόβλεψη: Δεν είναι «αν», είναι «πόσο γρήγορα»
Ο Ξουτσίν δεν κάνει προφητείες. Κάνει λογικές προεκτάσεις. Και η λογική του είναι αμείλικτη:
«Το ερώτημα δεν είναι αν η Αμερική θα φτάσει στο Στάδιο V. Το ιστορικό αρχείο 3.000 ετών δίνει μηδενικό ποσοστό επιβίωσης για αυτοκρατορίες σε αυτό το στάδιο χωρίς ριζική μεταμόρφωση. Το ερώτημα είναι μόνο πόσο γρήγορα – και τι θα ακολουθήσει» .
Η Αμερική έχει ήδη τα τρία συστατικά:
-
Έναν πόλεμο που δεν μπορεί να κερδίσει (Ιράν).
-
Ένα χρέος που δεν μπορεί να αποπληρώσει (36 τρισ. δολάρια).
-
Ένα νόμισμα που ο κόσμος αντικαθιστά (αποδολαριοποίηση).
Τα τρία αυτά δεν χρειάζεται να συντονιστούν. Δεν χρειάζεται συνωμοσία. Αρκεί να συνεχιστούν οι συνθήκες του Σταδίου IV για αρκετό καιρό. Και μετά, θα συγκλίνουν. Όπως συνέβη με τη Βρετανία. Όπως συνέβη με τη Ρώμη.
Επίλογος: Δεν είναι αντι-αμερικανικό – είναι διαύγεια
Ο Ξουτσίν κλείνει με μια σημαντική διευκρίνιση: αυτή η ανάλυση δεν είναι αντι-αμερικανική. Είναι διαύγεια. Η προγνωστική ιστορία δεν υπάρχει για να κάνει προβλέψεις για χάρη των προβλέψεων. Υπάρχει για να χρησιμοποιήσει τα μοτίβα της Ιστορίας για να κατανοήσουμε το παρόν, ώστε να σκεφτόμαστε πιο καθαρά το μέλλον.
Αν το πλαίσιο είναι λάθος, λέει, θα το αναθεωρήσουμε. Αλλά αν είναι σωστό, τότε η Αμερική δεν βρίσκεται απλά σε μια δύσκολη φάση. Βρίσκεται στο τελευταίο στάδιο πριν το τέλος.
Και το τέλος, όπως δείχνει η Ιστορία, δεν έρχεται με ένα μπαμ. Έρχεται σιγά, αναπόφευκτα, σαν την παλίρροια.
