Μια ρωγμή στο οικοδόμημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – ίσως η αρχή ενός ντόμινο. Η Τσεχία, υπό τον πρωθυπουργό Αντρέι Μπάμπις, αποφάσισε να σταματήσει οριστικά την προετοιμασία των ετήσιων εκθέσεων ετοιμότητας για την υιοθέτηση του ευρώ. «Δεν θέλουμε το ευρώ», δήλωσε ξεκάθαρα. Το ποσοστό των Τσέχων που είναι αντίθετοι με το ευρώ έφτασε το 69%.
Η Τσεχία παραμένει τυπικά υποχρεωμένη (από τη συνθήκη προσχώρησής της) να υιοθετήσει το ευρώ. Στην πράξη, όμως, η πόρτα έκλεισε. Αυτή είναι η πρώτη χώρα που παίρνει τέτοια απόφαση – και αν δεν έχει συνέπειες, άλλες θα ακολουθήσουν.
Η πρώτη χώρα που λέει «όχι» στο ευρώ
Η Τσεχία προχώρησε σε μια κίνηση που συγκλονίζει τα θεμέλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Αντρέι Μπάμπις αποφάσισε να σταματήσει οριστικά την έκδοση των ετήσιων εκθέσεων ετοιμότητας για την υιοθέτηση του ευρώ. «Δεν θέλουμε το ευρώ», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Μπάμπις. «Είναι άσκοπο να συζητάμε τη θέση για το ευρώ κάθε χρόνο».
Το τσεχικό κοινοβούλιο, η Εθνική Τράπεζα και η κοινή γνώμη (με 69% των πολιτών αντίθετους) συμφωνούν: η Τσεχία δεν πρόκειται να εγκαταλείψει την κορώνα της. Η απόφαση αυτή δεν είναι απλά μια διοικητική απλοποίηση. Είναι ένα πολιτικό μήνυμα προς τις Βρυξέλλες: το κοινό νόμισμα δεν αποτελεί πλέον στόχο.
Η απόφαση – Τέλος στις εκθέσεις, τέλος στην προοπτική
Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, η Τσεχία συνέτασσε ετήσιες εκθέσεις που αξιολογούσαν την ετοιμότητά της να ενταχθεί στην ευρωζώνη. Η διαδικασία ήταν τυπική, αλλά κρατούσε ζωντανή την προοπτική. Τώρα, το υπουργικό συμβούλιο του Μπάμπις αποφάσισε να σταματήσει αυτή τη διαδικασία.
Το Υπουργείο Οικονομικών δεν θα ετοιμάζει πλέον εκθέσεις. Η κυβέρνηση δεν θα συζητά ετήσια το θέμα. Η πόρτα, όπως λένε Τσέχοι αξιωματούχοι, έκλεισε «οριστικά». Αν ένα μελλοντικό υπουργικό συμβούλιο θέλει να επανεξετάσει το ζήτημα, μπορεί να το κάνει – αλλά προς το παρόν, η απόφαση είναι ξεκάθαρη.
Οι λόγοι – Ανεξαρτησία νομίσματος, δημοσκοπήσεις και ευρωσκεπτικισμός
Η Τσεχία δεν είναι η Ελλάδα, ούτε η Ιταλία. Είναι μια οικονομία με υγιή δημοσιονομικά, χαμηλό χρέος, και δική της κεντρική τράπεζα που ασκεί ανεξάρτητη νομισματική πολιτική. Η Εθνική Τράπεζα της Τσεχίας διατηρεί τα επιτόκια πάνω από τα επίπεδα της ευρωζώνης – μια πολιτική που, κατά τους κεντρικούς τραπεζίτες, είναι απαραίτητη για τον έλεγχο του πληθωρισμού και την οικονομική σταθερότητα.
Οι επικριτές του ευρώ υποστηρίζουν ότι η υιοθέτηση του κοινού νομίσματος θα καταργούσε αυτήν την ευελιξία. Σε μια περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας (πόλεμος στο Ιράν, ενεργειακή κρίση, πληθωριστικές πιέσεις), η δυνατότητα να προσαρμόζεις ανεξάρτητα τα επιτόκια είναι πολύτιμη.
Παράλληλα, η δημοσκόπηση του Ινστιτούτου CVVM έδειξε ότι το 69% των Τσέχων είναι αντίθετοι με το ευρώ. Ο λαός δεν θέλει να χάσει την κορώνα του.
Η σημασία – Η αρχή του τέλους για το ευρώ ή μια μεμονωμένη εξαίρεση;
Η Τσεχία δεν είναι η πρώτη χώρα που καθυστερεί την υιοθέτηση του ευρώ. Πολωνία, Ουγγαρία, Σουηδία, Δανία (με ειδική εξαίρεση) το έχουν κάνει εδώ και χρόνια. Η Τσεχία, όμως, είναι η πρώτη που σταματά επίσημα, οριστικά, τη διαδικασία αξιολόγησης. Είναι ένα σύμβολο. Είναι μια ρωγμή.
Το ερώτημα που τίθεται στην Ευρώπη είναι: θα ακολουθήσουν και άλλοι; Η Πολωνία, με το εθνικιστικό της κίνημα, βλέπει ήδη με συμπάθεια την κίνηση. Η Σουηδία, παρότι υποτίθεται ότι θα υιοθετήσει το ευρώ, το έχει αναβάλει επ’ αόριστον.
Το ευρώ δεν πεθαίνει, αλλά τραυματίζεται
Η απόφαση της Τσεχίας δεν σημαίνει ότι το ευρώ θα καταρρεύσει αύριο. Η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και οι άλλες χώρες της ευρωζώνης δεν πρόκειται να εγκαταλείψουν το νόμισμά τους. Η ΕΚΤ θα συνεχίσει να εκτυπώνει ευρώ.
Αυτό, όμως, που αλλάζει είναι η δυναμική. Η Ευρώπη ήταν πάντα ένα «project» που κινούνταν προς την ολοκλήρωση. Η Τσεχία λέει: «εδώ σταματάμε, τουλάχιστον προς το παρόν». Άλλες χώρες (Πολωνία, Ουγγαρία) μπορεί να ακολουθήσουν. Η Ευρώπη γίνεται πολυταχύτερη, πιο χαλαρή, πιο δύσκολη στη διακυβέρνηση. Αυτή η απόφαση είναι μικρή, αλλά συμβολικά βαριά. Είναι μια ρωγμή σε ένα οικοδόμημα που ήδη τρίζει.
