από τον Γιόχεν Μίτσκα
Ο Πρόεδρος της Ουκρανίας ανακοινώνει μια επίθεση των μυστικών υπηρεσιών πληροφοριών κατά της Ρωσίας. Οι παρατηρητές επισημαίνουν ότι σε παρόμοιες επιθέσεις του παρελθόντος τραυματίστηκαν άμαχοι. Ως εκ τούτου, τα εναλλακτικά ΜΜ ενημέρωσης την αποκαλούν τρομοκρατική επιχείρηση. Μια προσπάθεια ανάλυσης.
Το βράδυ της 25ης Ιουνίου 2026, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι δημοσίευσε κάτι στο Telegram που με την πρώτη ματιά ακούγεται σαν αντίφαση: Ανακοίνωσε μια μυστική επιχείρηση πληροφοριών – δημόσια, με συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο, και ισχυριζόμενος ότι με αυτή την επιχείρηση θα ανάγκαζε τη Ρωσία να κάνει ειρήνη. Πρόκειτο να διαρκέσει 40 ημέρες. Δεν διευκρίνισε τις ακριβείς λεπτομέρειες. Ωστόσο, αυτά που αποκαλύπτει το παρελθόν για το επιχειρησιακό στυλ της Ουκρανικής Υπηρεσίας Ασφαλείας (SBU) λένε πολλά. Και αυτό εγείρει ένα ερώτημα που σπάνια τίθεται στα δυτικά ΜΜ ενημέρωσης: Πού τελειώνει μια νόμιμη μυστική επιχείρηση πληροφοριών εναντίον ενός επιτιθέμενου – και πού ξεκινά αυτό που άλλα κράτη θα ονόμαζαν τρομοκρατία;
Τι Ανακοίνωσε ο Ζελένσκι – και τι Κράτησε Μυστικό
Μετά από συνάντηση με τον επικεφαλής της SBU, Γιεβχένι Χμάρα, ο Ζελένσκι ενέκρινε μια 40ήμερη επιχείρηση, η οποία επίσημα χαρακτηρίστηκε ως «άσκηση πίεσης στον επιτιθέμενο» και επιβολή τερματισμού του πολέμου. Δεν δόθηκαν λεπτομέρειες για την εκτέλεσή της. Ο Ζελένσκι μίλησε για επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε στρατιωτικούς στόχους, εγκαταστάσεις εξοπλισμών και υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου, τις οποίες χαρακτήρισε ως «κυρώσεις μεγάλης εμβέλειας». Τόνισε επίσης τη μονάδα ειδικών δυνάμεων Alfa της SBU, η οποία, όπως ισχυρίστηκε, ήταν υπεύθυνη για έναν ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό «εξουδετερωμένων εισβολέων».
Το γεγονός ότι η ανακοίνωση συνέπεσε με νέες ρωσικές πυραυλικές επιθέσεις στο Κίεβο δεν είναι σύμπτωση, αλλά μάλλον μια υπολογισμένη κίνηση: Ο Ζελένσκι σηματοδοτεί μια προθυμία να δράσει στους δυτικούς εταίρους και μια αίσθηση αποφασιστικότητας στον δικό του πληθυσμό. Όπως σημείωσε νηφάλια ένας παρατηρητής: «Η δημόσια ανακοίνωση μιας μυστικής επιχείρησης στο Telegram είναι μια αντίφαση» – αυτό που ακολουθεί δεν είναι απόρρητη επιχείρηση, αλλά μια επικοινωνιακή στρατηγική.
Το Ιστορικό: Τι Εννοούσε προηγουμένως η SBU με τον όρο «Επιχειρήσεις»
Για να θέσουμε αυτή τη νέα ανακοίνωση σε μια προοπτική, είναι απαραίτητο να εξετάσουμε τεκμηριωμένες προηγούμενες ενέργειες της SBU και της ουκρανικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών HUR. Στην ουκρανική πρακτική, η «επιχείρηση πληροφοριών» είναι ένας όρος που καλύπτει ένα ευρύ φάσμα – από επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε αποθήκες πυρομαχικών έως βομβαρδισμούς σε Ρωσικές πόλεις.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα: Τον Αύγουστο του 2022, η Ρωσίδα φιλόσοφος Ντάρια Ντούγκινα, η οποία υποστήριζε λεκτικά τη Ρωσική στρατιωτική επιχείρηση, σκοτώθηκε σε έκρηξη αυτοκινήτου κοντά στη Μόσχα. Το Κίεβο αρχικά αρνήθηκε οποιαδήποτε εμπλοκή. Τον Οκτώβριο του 2023, η Washington Post ανέφερε ότι η SBU (Υπηρεσία Ασφαλείας της Ουκρανίας) είχε σχεδιάσει και πραγματοποιήσει την επίθεση. Ο επικεφαλής της SBU επιβεβαίωσε έμμεσα την εμπλοκή. Μέχρι σήμερα, παραμένει ασαφές εάν η Ντούγκινα ήταν ο επιδιωκόμενος στόχος – ή ο πατέρας της, ο εθνικιστής φιλόσοφος Αλεξάντερ Ντούγκιν, ο οποίος οδήγησε διαφορετικό αυτοκίνητο την τελευταία στιγμή.
Τον Απρίλιο του 2023, μια βόμβα κρυμμένη σε μια προτομή του στρατιωτικού blogger Vladlen Tatarsky εξερράγη στο καφέ “Street Food Bar No. 1″ στην Αγία Πετρούπολη. Ο Tatarsky σκοτώθηκε και 42 άλλοι τραυματίστηκαν, έξι εκ των οποίων σοβαρά. Ο επικεφαλής της SBU, Vasyl Malyuk, αργότερα παραδέχτηκε την εμπλοκή της Ουκρανίας σε αυτή την επίθεση σε τηλεοπτική συνέντευξη. Ο Tatarsky ήταν γνωστός υποστηρικτής της Ρωσικής στρατιωτικής επιχείρησης – οι δεκάδες θαμώνες του καφέ που κάθονταν δίπλα του δεν είχαν καμία σχέση με τον πόλεμο.
Ακολούθησαν πιο στοχευμένες, αλλά όχι λιγότερο αμφιλεγόμενες, ενέργειες: Τον Δεκέμβριο του 2024, η SBU σκότωσε τον Στρατηγό Ιγκόρ Κιρίλοφ, επικεφαλής των Ρωσικών δυνάμεων άμυνας NBC, στη Μόσχα με εκρηκτική συσκευή προσαρτημένη σε ένα ηλεκτρικό σκούτερ. Η αναπόδεικτη δικαιολογία: Ο Κιρίλοφ ήταν εγκληματίας πολέμου που φέρεται να είχε διατάξει τη χρήση χημικών όπλων εναντίον ουκρανικών στρατευμάτων. Τον Απρίλιο του 2025, ο Αντιστράτηγος Γιαροσλάβ Μοσκάλικ σκοτώθηκε από βόμβα αυτοκινήτου – επίσης σε κατοικημένη περιοχή της Μόσχας. Άλλα θύματα της SBU περιλαμβάνουν έναν υψηλόβαθμο αξιωματικό του ναυτικού στην Κριμαία, έναν αξιωματικό εκπαίδευσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών στην περιοχή της Μόσχας, επιστήμονες πυραύλων και ηγέτες των αυτονομιστών.
Μια πρόσφατη έκθεση περιγράφει με ακρίβεια το μοτίβο: Οι δράστες «σπάνια επιτίθενται σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Αντίθετα, παρατηρούν ρουτίνες, αναλύουν συνήθειες και επιτίθενται στην καθημερινή ζωή» – σε μέρη όπου οι στόχοι τους αισθάνονται ασφαλείς. Η έκθεση αναφέρει επίσης ότι οι επιτιθέμενοι άλλαξαν σημαντικά τις μεθόδους τους από τα τέλη του 2024 και μετά.
Το Ζήτημα της Τρομοκρατίας: Τι λέει το Διεθνές Δίκαιο;
Η κατηγορία που διατυπώνουν οι επικριτές είναι νομικά περίπλοκη: Πότε μια επιχείρηση πληροφοριών καθίσταται τρομοκρατική επιχείρηση; Το διεθνές δίκαιο δεν έχει έναν δεσμευτικό καθολικό ορισμό της τρομοκρατίας – αλλά έχει σαφείς κανόνες για τις ένοπλες συγκρούσεις που ισχύουν και για τις υπηρεσίες πληροφοριών.
Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο – ιδίως οι Συμβάσεις της Γενεύης και τα Πρόσθετα Πρωτόκολλά τους – κάνει αυστηρή διάκριση μεταξύ μαχητών και αμάχων. Απαγορεύονται οι επιθέσεις που αποσκοπούν στην τρομοκράτηση αμάχων. Ισχύει επίσης η αρχή της αναλογικότητας: ακόμη και με νόμιμους στρατιωτικούς στόχους, οι παράπλευρες απώλειες σε αμάχους είναι απαράδεκτες εάν είναι δυσανάλογες προς το στρατιωτικό όφελος.
Εδώ βρίσκεται το βασικό πρόβλημα με τις επιχειρήσεις στην Ουκρανία. Η δολοφονία του Κιρίλοφ στη Μόσχα -και με αυτόν τον τρόπο η διακινδύνευση της ζωής αθώων πολιτών- είναι αρκετά διαφορετική από την εξουδετέρωση ενός άρματος μάχης στο πεδίο της μάχης. Η ουκρανική δικαιολογία για τη δολοφονία του Κιρίλοφ ήταν νόμιμη, επειδή φέρεται να διέταξε εγκλήματα πολέμου. Αυτό είναι ένα επιχείρημα που βασίζεται στο ατομικό ποινικό δίκαιο -όχι στο δίκαιο των ένοπλων συγκρούσεων. Και ακόμα κι αν το αποδεχτεί κανείς, η επίθεση σε καφέ στην Αγία Πετρούπολη, η οποία τραυμάτισε 42 άτομα εκτός της ζώνης μάχης, δύσκολα μπορεί να δικαιολογηθεί από αυτό.
Η Ρωσία χαρακτηρίζει συστηματικά αυτές τις ενέργειες ως τρομοκρατία. Προερχόμενη από τη Μόσχα, αυτό είναι, φυσικά, πρωτίστως προπαγάνδα. Αλλά η εξίσωση « η Μόσχα το αποκαλεί τρομοκρατία, άρα δεν είναι » είναι πολύ απλοϊκή. Ακόμη και οι δημοκρατίες μπορούν να λειτουργούν χρησιμοποιώντας μεθόδους που δικαίως θα καταδίκαζαν σε άλλες.
Ο Βρετανικός Νόμος περί Τρομοκρατίας του 2000 ορίζει την τρομοκρατία με πολύ ευρύ τρόπο. Περιλαμβάνει πράξεις που προκαλούν «σοβαρή ζημιά σε περιουσία» εάν διαπράττονται για πολιτικούς, θρησκευτικούς ή ιδεολογικούς λόγους με σκοπό να επηρεαστεί μια κυβέρνηση. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ακόμη και η ζημιά σε περιουσία κατά τη διάρκεια διαδήλωσης για τα δικαιώματα των Παλαιστινίων θεωρήθηκε τρομοκρατία και αναφέρθηκε ρητά από τον δικαστή ως λόγος για την αύξηση της ποινής.
Το Επιχείρημα της Ασυμμετρίας: Νόμιμη Αυτοάμυνα ή Ηθική Ανισορροπία;
Οι υποστηρικτές των ουκρανικών επιχειρήσεων πληροφοριών —και υπάρχουν πειστικά επιχειρήματα από την πλευρά τους— επισημαίνουν τη θεμελιώδη ασυμμετρία αυτού του πολέμου. Η Ρωσία βομβαρδίζει καθημερινά ουκρανικές πόλεις με πυραύλους, σκοτώνοντας αμάχους, αλλά τόσο λίγους σε σχέση με τους πόρους που έχουν αναπτυχθεί, που θεωρείται ιστορικό χαμηλό. (Συγκρίνετε αυτό, για παράδειγμα, με τις ενέργειες του Ισραήλ.) Αυτό υποδηλώνει ότι η Ρωσία προσπαθεί σκόπιμα να αποφύγει τις απώλειες μεταξύ των αμάχων. Η Ουκρανία δεν διαθέτει τη στρατιωτική ικανότητα να αντιδράσει συμβατικά κατά της Ρωσίας. Οι στοχευμένες επιχειρήσεις εναντίον βασικών προσώπων της ρωσικής πολεμικής μηχανής είναι, υπό αυτές τις συνθήκες, στρατιωτικά ορθολογικές και πολιτικά δικαιολογημένες.
Αλλά αν αυτό χρησιμοποιηθεί ως κριτήριο αξιολόγησης, οι ενέργειες της Χεζμπολάχ, για παράδειγμα, θα αντιτίθενται επίσης στον χαρακτηρισμό της τρομοκρατίας. Διαφορετικά, απλώς εφαρμόζονται διαφορετικά πρότυπα.
Επιπλέον, υποστηρίζεται ότι η Ουκρανία έχει εντείνει σημαντικά τις επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε ρωσικές υποδομές κατά τη διάρκεια του πολέμου – σε διυλιστήρια, δεξαμενές και εγκαταστάσεις πετρελαίου βαθιά στην ρωσική ενδοχώρα. Η παραγωγή πετρελαίου της Ρωσίας μειώθηκε κατά 13,5% σε ετήσια βάση τον Μάιο του 2026. Δεν πρόκειται για τρομοκρατία – πρόκειται για οικονομικό πόλεμο εναντίον στόχων που χρηματοδοτούν άμεσα τη ρωσική βιομηχανία όπλων. Αυτή η κατηγορία επιχειρήσεων καλύπτεται καλύτερα από το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο από τις επιθέσεις σε κέντρα πόλεων.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι άσπρο-μαύρο: «Είναι οι ουκρανικές επιχειρήσεις πληροφοριών νόμιμες ή όχι;» Το πιο ειλικρινές ερώτημα είναι: «Ποιες κατηγορίες αυτών των επιχειρήσεων πρέπει να κριθούν με βάση ποια κριτήρια; » Οι επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε στρατιωτικές και ενεργειακές υποδομές σε ρωσικό έδαφος είναι ένα πράγμα.
Οι βομβιστικές επιθέσεις σε καφετέριες σε μια ρωσική πόλη εκατομμυρίων κατοίκων, που οδήγησαν στον τραυματισμό δεκάδων πολιτών, είναι μια ακόμη.
Αμφιλεγόμενος
Στην υπόθεση της καταστροφικής τρομοκρατικής επίθεσης στο συνεδριακό κέντρο Crocus City Hall κοντά στη Μόσχα τον Μάρτιο του 2024, η κύρια δίκη στη Ρωσία έχει ήδη ολοκληρωθεί: Τον Μάρτιο του 2026, ένα ρωσικό στρατιωτικό δικαστήριο καταδίκασε συνολικά 19 κατηγορούμενους σε μακροχρόνιες ποινές φυλάκισης, συμπεριλαμβανομένων 15 ανδρών σε ισόβια κάθειρξη. Η κρατική σύνδεση με την Ουκρανία παραμένει «ανεπιβεβαίωτη» διεθνώς και θεωρείται πολιτικά υποκινούμενη από ανεξάρτητους παρατηρητές. Ωστόσο, η Ρωσική Ερευνητική Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η επίθεση ελέγχθηκε και χρηματοδοτήθηκε (μεταξύ άλλων μέσω κρυπτονομισμάτων) από τις ουκρανικές υπηρεσίες πληροφοριών.
Το Επικοινωνιακό Παράδοξο της 40ήμερης Ανακοίνωσης
Πέρα από το ζήτημα της νομιμότητας, η μορφή της ανακοίνωσης αξίζει ξεχωριστής εξέτασης. Η διακήρυξη μιας «μυστικής επιχείρησης» στο Telegram, με χρονικό πλαίσιο ακριβώς 40 ημερών, είναι τακτικά ασυνήθιστη. Οι υπηρεσίες πληροφοριών δεν λειτουργούν σύμφωνα με ημερολογιακές εβδομάδες. Αυτό που μεταδίδει εδώ ο Ζελένσκι δεν είναι μια επιχειρησιακή εντολή, αλλά ένα πολιτικό μήνυμα.
Αυτό το μήνυμα απευθύνεται σε πολλά ακροατήρια ταυτόχρονα: οι Δυτικοί εταίροι θα πρέπει να δουν ότι η Ουκρανία διατηρεί την πρωτοβουλία· ο ουκρανικός πληθυσμός θα πρέπει να αντιληφθεί τον εαυτό του ως ικανό να αναλάβει δράση· και η Ρωσία θα πρέπει να υποστεί ψυχολογική πίεση. Το χρονικό πλαίσιο των 40 ημερών επιλέχθηκε σκόπιμα – αντιστοιχεί σε βιβλικές και πολιτισμικές συνδηλώσεις δοκιμασίας και κάθαρσης, δημιουργώντας ένα είδος ηθικής αφήγησης.
Αυτό που η ανακοίνωση δεν αλλάζει δομικά είναι ότι ενώ το Κίεβο χτυπά αποθήκες πετρελαίου στην ρωσική ενδοχώρα, οι ρωσικοί πύραυλοι συνεχίζουν να χτυπούν τις ουκρανικές υποδομές. Μένει να δούμε αν 40 ημέρες πίεσης στις ρωσικές υποδομές θα οδηγήσουν πραγματικά τη Μόσχα σε σοβαρές διαπραγματεύσεις. Η Ρωσία θα μπορούσε απλώς να απαντήσει στο Κίεβο με περισσότερους πυραύλους – και το έχει κάνει στο παρελθόν.
Συμπέρασμα: Δύο Πρότυπα, μία Άβολη Ερώτηση
Η κριτική ότι η νέα επιχείρηση του Ζελένσκι είναι μια «τρομοκρατική επιχείρηση 40 ημερών» δεν αξίζει ούτε απλή συμφωνία ούτε απόρριψη από το μυαλό. Αξίζει λεπτότητα. Και αξίζει να εξεταστεί γιατί τα κινήματα αντίστασης κατά της κατοχής των δυτικών χωρών και των υποστηρικτών τους θα πρέπει να χαρακτηρίζονται ως τρομοκράτες όταν χρησιμοποιούν τις ίδιες μεθόδους με την Ουκρανία.
