Η είδηση-βόμβα έσκασε αργά χθες το βράδυ, αφήνοντας άναυδη την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη. Παρά τις σφοδρές αντιδράσεις ειδικών, οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και χιλιάδων πολιτών, τα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκριναν – χωρίς ουσιαστική δημόσια διαβούλευση – τον επίμαχο κανονισμό που φέρει την ονομασία «Chat Control». Πρόκειται για ένα νομοθετικό πλαίσιο που επιτρέπει τη μαζική και αυτοματοποιημένη παρακολούθηση των ιδιωτικών μηνυμάτων στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και στις υπηρεσίες ανταλλαγής μηνυμάτων, χωρίς την προηγούμενη έκδοση δικαστικής εντολής.
Τι είναι το Chat Control και γιατί μας αφορά όλους
Ο κανονισμός, που αρχικά παρουσιάστηκε ως «εργαλείο για την προστασία των παιδιών από τη σεξουαλική κακοποίηση», εξελίχθηκε σε έναν μηχανισμό μαζικής παρακολούθησης των πάντων. Στον πυρήνα του, υποχρεώνει τις εταιρείες τεχνολογίας (Messenger, WhatsApp, Signal, Telegram κ.ά.) να εγκαταστήσουν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που θα σαρώνουν αυτόματα το περιεχόμενο των συνομιλιών – φωτογραφίες, βίντεο, κείμενο, ακόμη και κρυπτογραφημένα μηνύματα – αναζητώντας «ύποπτο» υλικό.
Αυτό που ουσιαστικά συμβαίνει είναι η κατάργηση του απορρήτου των επικοινωνιών. Καμία δικαστική αρχή δεν θα επιβλέπει τη διαδικασία σε πραγματικό χρόνο· ο αλγόριθμος θα αποφασίζει μόνος του αν ένα μήνυμα είναι «παράνομο» και θα το προωθεί αυτόματα στις αρχές. Πρόκειται για έναν ψηφιακό Μεγάλο Αδελφό που μετατρέπει κάθε Ευρωπαίο πολίτη σε δυνητικό ύποπτο, χωρίς να έχει διαπράξει το παραμικρό αδίκημα.
Μια απόφαση στα παράθυρα της δημοκρατίας
Η έγκριση του Chat Control έγινε με διαδικασίες που θυμίζουν άλλες εποχές. Πίσω από κλειστές πόρτες και με ελάχιστη διαφάνεια, οι εκπρόσωποι των κρατών-μελών στο Συμβούλιο της ΕΕ υπερψήφισαν το κείμενο, αγνοώντας τις προειδοποιήσεις νομικών, ακαδημαϊκών και της ίδιας της Ευρωπαϊκής Αρχής Προστασίας Δεδομένων. Η εν λόγω Ανεξάρτητη Αρχή είχε χαρακτηρίσει το σχέδιο «μη συμβατό με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ», ενώ πολλοί ειδικοί έκαναν λόγο για επιστροφή σε ένα καθεστώς μαζικής παρακολούθησης που παραπέμπει στις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας.
Η απόφαση αυτή έρχεται σε μια περίοδο όπου η εμπιστοσύνη των πολιτών στους ευρωπαϊκούς θεσμούς βρίσκεται στο ναδίρ. Η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος, οφείλει να τοποθετηθεί άμεσα και να εξηγήσει στους πολίτες της ποια στάση τήρησε σ’ αυτή την κρίσιμη ψηφοφορία. Δυστυχώς, οι πληροφορίες δείχνουν ότι η χώρα μας δεν αντιστάθηκε σθεναρά σε αυτό το ολοκληρωτικό βήμα.
Το τέλος της ιδιωτικότητας και ο κίνδυνος για την ελευθερία του λόγου
Ο αντίκτυπος του Chat Control είναι πολυεπίπεδος και εξαιρετικά επικίνδυνος. Πρώτον, η κρυπτογράφηση end-to-end, το τελευταίο οχυρό της ψηφιακής ιδιωτικότητας, τίθεται εκτός νόμου στην πράξη. Ακόμα κι αν οι εταιρείες επιχειρήσουν να διατηρήσουν την κρυπτογράφηση, ο νέος νόμος απαιτεί την εγκατάσταση «κερκόπορτων» (backdoors) που θα επιτρέπουν στην εκτελεστική εξουσία να εισβάλει σε κάθε συνομιλία. Αυτό ανοίγει ένα τεράστιο κενό ασφαλείας, που μπορεί να αξιοποιηθεί και από κακόβουλους τρίτους, hackers ή ξένες μυστικές υπηρεσίες.
Δεύτερον, ο φόβος της συνεχούς παρακολούθησης δημιουργεί ένα περιβάλλον αυτολογοκρισίας. Ποιος θα τολμήσει να εκφράσει μια πολιτική άποψη, να συζητήσει ευαίσθητα προσωπικά ζητήματα ή να στείλει μια προσωπική φωτογραφία, γνωρίζοντας ότι ένα απρόσωπο λογισμικό μπορεί να την κρίνει ως «ύποπτη»; Η ελευθερία του λόγου πνίγεται στον ωκεανό μιας άνευ προηγουμένου παρακολούθησης.
Τρίτον, ο κανονισμός δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο. Σήμερα είναι η «παιδική προστασία», αύριο θα είναι η «τρομοκρατία», η «παραπληροφόρηση», η «περιφρούρηση του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής». Το ολισθηρό μονοπάτι έχει ήδη ανοίξει και η επόμενη κυβέρνηση θα έχει στα χέρια της ένα πανίσχυρο εργαλείο ελέγχου των πολιτών, το οποίο μπορεί να στραφεί εναντίον κάθε αντιφρονούντος.
Αναμένονται πολιτικές θύελλες – Το καμπανάκι της κρίσης
Οι αντιδράσεις δεν άργησαν να έρθουν. Ευρωβουλευτές από διαφορετικά πολιτικά φάσματα καταγγέλλουν το «Chat Control» ως προδοσία των ευρωπαϊκών αξιών. Οργανώσεις πολιτών ετοιμάζουν μαζικές κινητοποιήσεις και δικαστικές προσφυγές, υποστηρίζοντας ότι ο κανονισμός θα κριθεί αντισυνταγματικός από το Δικαστήριο της ΕΕ. Την ίδια ώρα, τεχνολογικοί κολοσσοί όπως η Meta και η Apple εξετάζουν το ενδεχόμενο να αποσύρουν κρυπτογραφημένες υπηρεσίες από την ευρωπαϊκή αγορά, κάτι που θα σημάνει ένα τεράστιο πλήγμα στην ψηφιακή οικονομία της ηπείρου.
Η απόφαση αυτή εκθέτει την Ευρωπαϊκή Ένωση ως ένα μόρφωμα γραφειοκρατικής εξουσίας, αποκομμένο από τη βούληση των λαών της. Σε μια εποχή που η Δύση υποτίθεται ότι υπερασπίζεται τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα απέναντι σε αυταρχικά καθεστώτα, καταφέρνει το ακριβώς αντίθετο: υιοθετεί τα εργαλεία του αντιπάλου, ντροπιάζοντας την ιστορία και τις ιδρυτικές της αρχές.
Το μήνυμα είναι σαφές: η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα εποχή ψηφιακού δεσποτισμού. Και η μάχη για την ελευθερία μόλις άρχισε.
Υ.Γ ΄Μέχρι στιγμής ξέρουμε ότι ψήφισε όχι η Λατινοπούλου σύμφωνα με δήλωσή της: Α. Λατινοπούλου: “Σήμερα ψήφισα: 1ον – ΚΑΤΑ του Chat Control και 2ον – ΚΑΤΑ του ψηφιακού ευρώ”
