Ο πόλεμος στο Ιράν, ο ναυτικός αποκλεισμός από τους Χούθι και οι ανελέητες επιθέσεις στα ρωσικά διυλιστήρια εκτοξεύουν το περιθώριο διύλισης σε δυσθεώρητα ύψη, απειλώντας την παγκόσμια οικονομία και θέτοντας σε συναγερμό την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και της Ελλάδας.
Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα τέλειο κύμα κρίσεων που, αν δεν υπάρξει άμεση διπλωματική λύση, θα οδηγήσει τις τιμές σε πρωτοφανή επίπεδα. Η Goldman Sachs, σε νέα ανάλυσή της, προειδοποιεί πως το αργό τύπου Brent μπορεί να ξεπεράσει τα 120 δολάρια το βαρέλι μέσα στο επόμενο τρίμηνο, εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν αποκλεισμένα καθ’ όλη τη διάρκεια του 2027. Την ίδια ώρα, ένας άλλος δείκτης – το «crack spread» – εκρήγνυται σε νέα ιστορικά υψηλά, αποτυπώνοντας με ακρίβεια τη βαθιά δυσλειτουργία της παγκόσμιας διυλιστικής αλυσίδας. Οι εξελίξεις αυτές δεν είναι μακρινές· οι επιπτώσεις τους ήδη χτυπούν τις ευρωπαϊκές οικονομίες και αναδεικνύουν τη γεωπολιτική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου και της Κύπρου.
Το χειρότερο σενάριο της Goldman Sachs
Οι αναλυτές της αμερικανικής τράπεζας, με επικεφαλής τον Daan Struyven, σκιαγραφούν ένα ζοφερό σενάριο: εάν η κρίση με το Ιράν δεν εκτονωθεί και τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν εκτός ομαλής λειτουργίας για όλο το 2027, το Brent θα σκαρφαλώσει πάνω από τα 120 δολάρια το βαρέλι το επόμενο τρίμηνο και θα διατηρηθεί κατά μέσο όρο στα 100 δολάρια το επόμενο έτος. Σε αυτό το υποθετικό πλαίσιο, η παραγωγή του Περσικού Κόλπου δεν θα ανακάμψει πριν από τον Δεκέμβριο του επόμενου έτους, και μόνο με τη βοήθεια επεκτάσεων αγωγών που θα παρακάμψουν τα επικίνδυνα θαλάσσια στενά. Μια παρατεταμένη παραμονή των τιμών σε αυτά τα νούμερα θα εξασφαλίσει μία βαριά παγκόσμια ύφεση, καθώς το ακριβό πετρέλαιο θα μεταφραστεί σε πανάκριβη βενζίνη και ντίζελ, πνίγοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Την Τρίτη, το Brent έκλεισε στα 91,01 δολάρια, ξεπερνώντας το ψυχολογικό όριο των 90 δολαρίων για πρώτη φορά από τις 11 Ιουνίου, τροφοδοτούμενο από δέκα συνεχόμενες ημέρες αμερικανικών πληγμάτων στο Ιράν. Η ανοδική αυτή τάση, σε συνδυασμό με την εκτόξευση του περιθωρίου διύλισης, σηματοδοτεί ότι η πραγματική κρίση μόλις αρχίζει.
Τι είναι το «Crack Spread» και γιατί καίει την αγορά
Το «crack spread» είναι η διαφορά ανάμεσα στην τιμή που πληρώνει ένα διυλιστήριο για το αργό πετρέλαιο και στην τιμή που εισπράττει πουλώντας τα τελικά προϊόντα – βενζίνη, ντίζελ, κηροζίνη. Αποτελεί τον πιο αξιόπιστο δείκτη για την υγεία του συστήματος εφοδιασμού. Για το μεγαλύτερο μέρος της τελευταίας δεκαετίας, το περιθώριο αυτό κυμαινόταν μεταξύ 10 και 15 δολαρίων ανά βαρέλι. Αυτή την εβδομάδα εκτινάχθηκε στα 70 δολάρια, το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ.
Αυτή η δραματική διεύρυνση είναι ο τρόπος με τον οποίο η αγορά φωνάζει ότι το σωστό αργό δεν φτάνει στα σωστά διυλιστήρια. Το spread ανέβαινε ακόμα κι όταν η τιμή του αργού κατέρρεε προσωρινά και συνεχίζει να ανεβαίνει τώρα που το αργό ανακάμπτει. Είναι ένα σήμα ανεξάρτητο από τις κινήσεις της τιμής του πετρελαίου – τα μηχανήματα που μετατρέπουν το αργό σε καύσιμα ουρλιάζουν.
Τα τρία μέτωπα που πνίγουν την προσφορά
Τρεις παράλληλες κρίσεις έχουν φέρει τον πλανήτη σε αυτό το σημείο. Πρώτον, τα αμερικανικά πλήγματα και η συνεχιζόμενη πολεμική ένταση έχουν θέσει εκτός λειτουργίας μεγάλο μέρος των διυλιστηρίων του Περσικού Κόλπου. Σύμφωνα με την έκθεση Ιουλίου του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΙΕΑ), οι εξαγωγικές μονάδες της Μέσης Ανατολής δεν έχουν ακόμη επανεκκινήσει, παρά τις προηγούμενες συνομιλίες για αποκλιμάκωση.
Δεύτερον, οι Χούθι της Υεμένης ανακοίνωσαν τη Δευτέρα ναυτικό αποκλεισμό κατά της Σαουδικής Αραβίας στα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ, κλείνοντας ουσιαστικά τη νότια πύλη της Ερυθράς Θάλασσας. Η κίνηση αυτή έχει ήδη αναγκάσει τουλάχιστον οκτώ δεξαμενόπλοια να αναστρέψουν πορεία, ενώ αναλυτές προειδοποιούν ότι ο αντίκτυπος στις σαουδαραβικές ροές αργού από το λιμάνι του Γιανμπού θα είναι «μαζικός», με καθυστερήσεις έως και ενός μήνα για τα ασιατικά διυλιστήρια που θα υποχρεωθούν να κάνουν τον γύρο του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας.
Τρίτον, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει πλήξει βάναυσα τη ρωσική διυλιστική ικανότητα. Οι επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια, με τη συνδρομή των ΗΠΑ, έχουν ρίξει τη ρωσική επεξεργασία αργού στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 22 ετών, μόλις 3,8 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Ιούνιο. Η Μόσχα απάντησε με απαγόρευση των εξαγωγών ντίζελ, αφαιρώντας από την παγκόσμια αγορά ένα κρίσιμο μερίδιο – όταν 1 στα 9 βαρέλια ντίζελ παράγεται στη Ρωσία, η απαγόρευση αυτή είναι καταστροφική.
Οι επιπτώσεις στην Ευρώπη και ο ρόλος της Ελλάδας
Το μείγμα αυτό θέτει την ευρωπαϊκή ήπειρο σε άμεσο κίνδυνο ενεργειακού στραγγαλισμού. Η Ελλάδα, ως παγκόσμια ναυτιλιακή δύναμη με τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο, βλέπει τις θαλάσσιες μεταφορές να αντιμετωπίζουν πρωτοφανείς γεωπολιτικούς κινδύνους. Κάθε διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ και στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ πλήττει ευθέως τα ελληνικά δεξαμενόπλοια, αυξάνει το μεταφορικό κόστος και απειλεί την ομαλή τροφοδοσία της ελληνικής αγοράς καυσίμων.
Παράλληλα, η κρίση αναδεικνύει τη στρατηγική αξία των ενεργειακών κοιτασμάτων της Ανατολικής Μεσογείου και του υποθαλάσσιου πλούτου της Κυπριακής ΑΟΖ. Το σχέδιο του αγωγού EastMed, που θα συνδέει τα ισραηλινά και κυπριακά κοιτάσματα με την Ελλάδα και την υπόλοιπη Ευρώπη, αποκτά ανανεωμένη επικαιρότητα. Σε ένα περιβάλλον όπου τα παραδοσιακά πετρελαϊκά δρομολόγια απειλούνται, η δημιουργία εναλλακτικών διαδρόμων μέσω της Ελλάδας και της Κύπρου δεν είναι πλέον πολυτέλεια αλλά επείγουσα αναγκαιότητα. Η γεωπολιτική της Μεσογείου επιστρέφει στο προσκήνιο, με την Αθήνα και τη Λευκωσία να καλούνται να πρωταγωνιστήσουν σε μια νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική που θα διασφαλίσει την ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης και θα απομονώσει τις επιθετικές δυνάμεις που προκαλούν το σημερινό χάος.
Το χρονικό περιθώριο στενεύει
Οι ενεργειακές «αποθήκες» που είχαν συσσωρευτεί πριν από τον πόλεμο με το Ιράν εξαντλούνται με ταχύτητα. Μόλις τα αποθέματα μηδενιστούν, ο κόσμος θα περάσει από τις ανατιμήσεις στις ελλείψεις και το δελτίο – μια εξέλιξη που οι αναλυτές εκτιμούν ότι θα πλήξει πρώτα την Ασία και αμέσως μετά την Ευρώπη. Το παράθυρο για μια διπλωματική λύση παραμένει ανοιχτό, αλλά κλείνει μέρα με τη μέρα. Ο συνδυασμός των αμερικανοϊρανικών συγκρούσεων, του εμπάργκο των Χούθι και των επιθέσεων στη ρωσική διύλιση δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. Οι επόμενοι μήνες θα είναι καθοριστικοί όχι μόνο για την τιμή της βενζίνης στην αντλία, αλλά και για τη συνολική σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας. Η Ελλάδα, με γεωστρατηγική θέση και ναυτιλιακό πλεονέκτημα, οφείλει να πρωτοστατήσει στην αναζήτηση εναλλακτικών διαδρομών και να θωρακίσει την ενεργειακή της ανεξαρτησία προτού η κρίση γίνει ανεξέλεγκτη.
