Η επιχείρηση στη Ceuta, η οποία οργανώθηκε από το Μαρόκο με τη σιωπηρή έγκριση και πιθανότατα την ενεργό καθοδήγηση του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών, οδήγησε σε εκκλήσεις για αυστηρότερους συνοριακούς ελέγχους, κυρίως από τη δεξιά πολιτική πτέρυγα.
Αυτό εξυπηρετεί την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς διευκολύνει την ήδη σχεδιασμένη επέκταση ενός συνολικού συστήματος επιτήρησης, γράφει ο δρ. Peter F. Mayer.
60.000 άνθρωποι μέσα σε 24 ώρες σε μια πόλη με πληθυσμό 83.000 κατοίκων.
Η Ceuta, ο ισπανικός θύλακας στις ακτές της Βόρειας Αφρικής, κατακλύστηκε στις 30 Ιουλίου 2026 από ένα μεταναστευτικό κύμα που ξεπέρασε κάθε προηγούμενο. 57 νεκροί, χιλιάδες ανήλικοι, χαοτικές σκηνές στην παραλία του Ελ Ταραχάλ.
Οι εικόνες μεταδόθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο — και μαζί τους εξαπλώθηκε η αναμενόμενη έκκληση για «περισσότερο έλεγχο», «αυστηρότερα μέτρα» και «καλύτερη φύλαξη των συνόρων».
Αυτό που τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης, όπως συνήθως, αποσιωπούν είναι ότι η κρίση αυτή εξυπηρετεί σε μεγάλο βαθμό την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Δημιουργεί ακριβώς την πίεση που χρειάζεται η ίδια για να δικαιολογήσει την εφαρμογή τριών ήδη ολοκληρωμένων πακέτων επιτήρησης χωρίς σημαντικές αντιδράσεις.
Τα πακέτα αυτά έχουν περίπου τόση σχέση με τη μετανάστευση όση έχει ένας τροχονομικός έλεγχος με την οδική ασφάλεια — αποτελούν το τεχνοκρατικό όνειρο μιας πλήρους ψηφιακής καταγραφής κάθε ανθρώπου που πατά το πόδι του σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Το Σύστημα Εισόδου-Εξόδου (EES) — Βιομετρική καθολική καταγραφή με πρόσχημα την ασφάλεια των συνόρων
Το Σύστημα Εισόδου-Εξόδου (Entry/Exit System – EES) τέθηκε σε πλήρη λειτουργία από τις 10 Απριλίου 2026, λιγότερο από τέσσερις μήνες πριν από την κρίση στη Θέουτα. Αυτό που παρουσιάστηκε ως μια αθώα εκσυγχρονιστική μεταρρύθμιση («ταχύτερη διεκπεραίωση», «τέλος στις σφραγίδες διαβατηρίων») αποτελεί στην πραγματικότητα τη μεγαλύτερη μηχανή συλλογής βιομετρικών δεδομένων που έχει δημιουργήσει ποτέ η Ευρώπη.
Το σύστημα καταγράφει, για κάθε διέλευση των συνόρων από πολίτες τρίτων χωρών σε 29 ευρωπαϊκές χώρες, τα ακόλουθα στοιχεία: δακτυλικά αποτυπώματα, εικόνες προσώπου, πλήρη στοιχεία ταξιδιωτικών εγγράφων, καθώς και την ημερομηνία και τον τόπο εισόδου και εξόδου.
Ήδη έχουν καταγραφεί περισσότερες από 45 εκατομμύρια συνοριακές διελεύσεις.
Η Γερμανίδα βουλευτής Clara Bünger (του κόμματος Die Linke) το περιέγραψε χαρακτηριστικά:
«Οι ταξιδιώτες που μετακινούνται νόμιμα υποβάλλονται σε απεριόριστη μαζική επιτήρηση καθ’ οδόν προς τον προορισμό των διακοπών τους.
Η ΕΕ συγχωνεύει τεράστιες βάσεις δεδομένων χωρίς επαρκή εποπτεία και, με αυτόν τον τρόπο, υπονομεύει τους συνταγματικούς περιορισμούς στη χρήση των δεδομένων».
Το κρίσιμο σημείο είναι η διαλειτουργικότητα, ένας γραφειοκρατικός όρος που στην πράξη σημαίνει ότι τα βιομετρικά σας δεδομένα, μόλις συλλεχθούν στα σύνορα, μπορούν να γίνουν άμεσα διαθέσιμα για πολλαπλές χρήσεις.
Το European Law Blog δημοσίευσε μια ιδιαίτερα επικριτική ανάλυση του συστήματος:
«Μόλις τα βιομετρικά δεδομένα συλλεχθούν στα σύνορα για έναν συγκεκριμένο σκοπό, καθίστανται μόνιμα διαθέσιμα μέσω διασυνδεδεμένων συστημάτων για σκοπούς που ούτε αποτελούσαν μέρος της αρχικής νομικής βάσης συλλογής ούτε έχουν ποτέ υποβληθεί σε ανεξάρτητη αξιολόγηση αναγκαιότητας».
Αυτό δεν αποτελεί σφάλμα του συστήματος.
Είναι χαρακτηριστικό του σχεδιασμού του.
Η βάση δεδομένων του EES συνδέεται, μέσω της Shared Biometric Matching Service (sBMS), με το Σύστημα Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις (VIS), το ETIAS και — όπως ήταν αναμενόμενο — με βάσεις δεδομένων των αρχών επιβολής του νόμου.
Η Europol έχει πρόσβαση σε αυτά τα συστήματα.
Το όριο μεταξύ του ελέγχου της μετανάστευσης και της αστυνομικής έρευνας δεν απλώς παραβιάζεται• ουσιαστικά καταργείται.
Παρεμπιπτόντως, όσον αφορά τις βάσεις δεδομένων, η τεράστια επέκταση των κέντρων δεδομένων συνδέεται κυρίως με τη δημιουργία αυτής της υποδομής επιτήρησης.
Ο ισχυρισμός ότι όλα αυτά αφορούν κυρίως την τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί ως προπέτασμα καπνού.
Η κρίση στη Ceuta προσφέρει τώρα την τέλεια δικαιολογία για να παρουσιαστούν όλα αυτά ως «αναγκαία»: 60.000 άνθρωποι μέσα σε 24 ώρες — ένα τέτοιο γεγονός, υποστηρίζεται, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με ένα απλό σύστημα καταγραφής εισόδων και εξόδων.
Αυτό που χάνεται μέσα στην πιθανώς τεχνητά ενισχυμένη υστερία είναι ότι το σύστημα είχε ήδη σχεδιαστεί πολύ πριν από την κρίση αυτή, είχε περάσει από τη νομοθετική διαδικασία και είχε ήδη εφαρμοστεί.
Η κρίση λειτουργεί απλώς ως εκ των υστέρων δικαιολόγηση για κάτι που στην πραγματικότητα είχε ήδη καταστεί τετελεσμένο γεγονός.
ETIAS — Η ιδεολογική αξιολόγηση πριν από την αναχώρηση
Ακόμη πιο εκτεταμένο από το EES είναι το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιών (ETIAS), το οποίο αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2026.
Οι πολίτες 59 χωρών για τις οποίες δεν απαιτείται θεώρηση εισόδου, μεταξύ των οποίων οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς, θα πρέπει στο μέλλον να υποβάλλουν αίτηση για μια ψηφιακή ταξιδιωτική άδεια πριν από την αναχώρησή τους.
Εκ πρώτης όψεως μπορεί να μοιάζει με μια απλή γραφειοκρατική διαδικασία.
Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για ένα προληπτικό σύστημα ελέγχου: ο ταξιδιώτης συμπληρώνει μια ηλεκτρονική φόρμα, καταβάλλει ένα τέλος και ένας αλγόριθμος αποφασίζει αν θα του επιτραπεί ακόμη και να επιβιβαστεί στο αεροσκάφος.
Χωρίς συνοριακό έλεγχο από άνθρωπο, χωρίς άμεσο δικαίωμα προσφυγής, χωρίς εξατομικευμένη ανθρώπινη αξιολόγηση.
Η έκθεση του Statewatch αποκαλύπτει ότι «τα δεδομένα ενός αιτούντος ελέγχονται βάσει μιας σειράς “δεικτών κινδύνου”» — δεικτών που βασίζονται σε αυτοματοποιημένη δημιουργία προφίλ, με κριτήρια τα οποία παραμένουν άγνωστα.
Και σε αυτή την περίπτωση απαιτούνται μεγάλης κλίμακας υποδομές αποθήκευσης και επεξεργασίας δεδομένων. Το σύστημα θα διασταυρώνει στοιχεία με ευρωπαϊκές λίστες παρακολούθησης, θα συγκρίνει ταυτότητες με άλλες βάσεις δεδομένων και θα χρησιμοποιεί έναν αλγόριθμο «κανόνων ελέγχου», ο οποίος θα χαρακτηρίζει ορισμένα άτομα ως πιθανούς κινδύνους.
Ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων (EDPS) έχει ήδη προειδοποιήσει ότι «η χρήση κανόνων ελέγχου για τη δημιουργία προφίλ των ενδιαφερομένων και την αυτόματη αναγνώριση δυνητικά επικίνδυνων προσώπων» δημιουργεί σημαντικούς κινδύνους.
«Η άρνηση εισόδου στον χώρο Schengen μπορεί να έχει μια σειρά αρνητικών συνεπειών για τα άτομα: περιορισμούς στην ελεύθερη κυκλοφορία, οικονομικές επιπτώσεις για επαγγελματικά ταξίδια και προβλήματα υγείας, εάν η απαιτούμενη ιατρική περίθαλψη δεν είναι διαθέσιμη στην ΕΕ».
Από νομικής άποψης, το ETIAS εγείρει σοβαρά ερωτήματα.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ήδη κρίνει, στην υπόθεση PNR (C-817/19), ότι η αδιάκριτη επεξεργασία δεδομένων όλων των επιβατών χωρίς διαφοροποίηση βάσει πραγματικού κινδύνου μπορεί να παραβιάζει την αρχή της αναγκαιότητας που κατοχυρώνεται στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.
Το ETIAS κινείται προς αυτή την κατεύθυνση — με τη διαφορά ότι χρησιμοποιεί αυτοματοποιημένα συστήματα και τεχνητή νοημοσύνη, χωρίς ουσιαστικό δικαστικό έλεγχο.
Η σύνδεση με την κρίση στη Ceuta είναι προφανής: το επιχείρημα θα είναι ότι οι άνθρωποι πρέπει να ελέγχονται πριν φτάσουν στα ευρωπαϊκά σύνορα, ώστε να αποτρέπονται παρόμοιες καταστάσεις. Πρόληψη αντί για αντίδραση.
Αυτό που παρουσιάζεται ως ένα λογικό μέτρο ασφάλειας μπορεί, σύμφωνα με τους επικριτές του, να αποτελέσει την απαρχή ενός συστήματος στο οποίο το κράτος θα καθορίζει ποιος έχει το δικαίωμα να εισέλθει σε ευρωπαϊκό έδαφος — βάσει μυστικών αλγοριθμικών κριτηρίων που δεν υπόκεινται σε ουσιαστικό δημοκρατικό έλεγχο.
Το Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου
Το τρίτο στοιχείο αυτής της ανίερης τριάδας είναι το Σύμφωνο της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή στις 12 Ιουνίου 2026, μόλις επτά εβδομάδες πριν από τα γεγονότα στη Ceuta.
Το Σύμφωνο περιλαμβάνει μια ιδιαίτερη ρήτρα: τη λεγόμενη «εργαλειοποίηση» της μετανάστευσης.
Όταν μια τρίτη χώρα χρησιμοποιεί σκόπιμα τις μεταναστευτικές ροές ως πολιτικό εργαλείο, τα κράτη-μέλη της ΕΕ μπορούν να αναστείλουν τις συνήθεις διαδικασίες ασύλου και να ενεργοποιήσουν έκτακτες εξουσίες.
Αυτό ακριβώς, σύμφωνα με την ανάλυση του κειμένου, συνέβη στη Ceuta.
Το Μαρόκο χαλάρωσε τους συνοριακούς ελέγχους — όπως είχε κάνει και το 2021 — προκειμένου να ασκήσει πολιτική πίεση.
Τότε το ζήτημα αφορούσε τη σύγκρουση στη Δυτική Σαχάρα· αυτή τη φορά, σύμφωνα με την ισπανική κυβέρνηση, αφορούσε μια λανθασμένη ερμηνεία απόφασης του Ανώτατου Δικαστηρίου.
Ωστόσο, η ανάλυση του The Federal υποστηρίζει ότι: «Τέτοιου είδους οργανωμένες μετακινήσεις δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς τουλάχιστον την παθητική συνεργασία των μαροκινών αρχών».
Το Σύμφωνο δημιουργεί μια παράδοξη δυναμική: το Μαρόκο κρατά τον έλεγχο της «στρόφιγγας». Όταν την ανοίγει, η ΕΕ ενεργοποιεί τη ρήτρα της «εργαλειοποίησης», αναστέλλει βασικά δικαιώματα και επεκτείνει περαιτέρω τις υποδομές επιτήρησης. Σε αντάλλαγμα, το Μαρόκο λαμβάνει παραχωρήσεις και οικονομική στήριξη. Η ΕΕ αποκτά τις βάσεις δεδομένων της.
Και οι δύο πλευρές ωφελούνται — εις βάρος όμως των ανθρώπων που χάνονται στη Μεσόγειο και των πολιτών των οποίων οι ατομικές ελευθερίες περιορίζονται σταδιακά.
Γιατί τίποτα δεν αναιρείται ποτέ
Το βαθύτερο μοτίβο είναι σε όλες τις περιπτώσεις το ίδιο:
1. Εμφανίζεται μια κρίση — Ceuta 2021, Ceuta 2026.
2. Εισάγονται έκτακτα μέτρα: επιταχυνόμενες διαδικασίες, συλλογή βιομετρικών δεδομένων και αναστολή θεμελιωδών δικαιωμάτων.
3. Τα έκτακτα μέτρα μετατρέπονται σε μόνιμες υποδομές — το EES, το ETIAS, η αναβάθμιση του Eurodac, το Σύμφωνο Μετανάστευσης.
4. Οι μόνιμες αυτές υποδομές δεν μειώνουν απαραίτητα την πιθανότητα μιας επόμενης κρίσης· σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα την αυξάνουν, καθώς παρέχουν σε τρίτες χώρες περισσότερα εργαλεία άσκησης πίεσης.
5. Παρ’ όλα αυτά, δεν θα καταργηθούν ποτέ, γιατί ποιος θα ήθελε πλέον να «ανοίξει τα σύνορα»;
Αυτό είναι ο μηχανισμός της καστάνιας (ratchet): ένας μηχανισμός που κινείται μόνο προς μία κατεύθυνση.
Κάθε κρίση δικαιολογεί περισσότερους ελέγχους, περισσότερη επιτήρηση, περισσότερες βάσεις δεδομένων.
Όμως καμία περίοδος ηρεμίας δεν θεωρείται ποτέ αρκετός λόγος για την κατάργησή τους.
Ο πληθυσμός καταλήγει να παίζει τον ρόλο του χρήσιμου αφελούς.
Όταν 60.000 άνθρωποι εισέρχονται σε μια πόλη 83.000 κατοίκων, η απαίτηση για αυστηρότερα μέτρα γίνεται έντονη.
Όταν στη συνέχεια η ΕΕ εισάγει βιομετρικές βάσεις δεδομένων, προληπτικούς ελέγχους και ρήτρες έκτακτης ανάγκης, αυτά συχνά γίνονται αποδεκτά.
Οι πολίτες επικροτούν μέτρα που υποτίθεται ότι αφορούν μόνο «τους μετανάστες» — αγνοώντας ότι σε ένα ψηφιακό σύστημα η διαφορά ανάμεσα στον μετανάστη και τον πολίτη μπορεί να είναι απλώς μια ρύθμιση μιας παραμέτρου.
Το σενάριο της COVID
Οι παραλληλισμοί με την πανδημία του κορωνοϊού παρουσιάζονται ως εμφανείς. Κωδικοί QR, πιστοποιητικά εμβολιασμού, ανέπαφες πληρωμές, έλεγχοι πρόσβασης σε καταστήματα — όλα παρουσιάστηκαν ως μέτρα «προστασίας της δημόσιας υγείας».
Όσοι διαφωνούσαν χαρακτηρίζονταν συχνά ως συνωμοσιολόγοι, απειλή ή εχθροί της κοινωνίας.
Μέσα σε λίγους μήνες, εκατοντάδες εκατομμύρια Ευρωπαίοι εξοικειώθηκαν με την ιδέα των ψηφιακών πιστοποιητικών ταυτότητας ως προϋπόθεση για τη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή.
Τα πιστοποιητικά εμβολιασμού παρουσιάζονται στο κείμενο ως δοκιμή για το ψηφιακό πορτοφόλι ταυτότητας της ΕΕ (eIDAS 2.0), το οποίο κάθε κράτος-μέλος θα πρέπει να προσφέρει έως το τέλος του 2026 — ένα ψηφιακό πορτοφόλι όπου θα μπορούν να αποθηκεύονται εκπαιδευτικά έγγραφα, ταξιδιωτικά έγγραφα, στοιχεία πληρωμών και άλλα δεδομένα.
Επισήμως θα είναι «εθελοντικό». Στην πράξη, υποστηρίζει το κείμενο, μπορεί να καταστεί απαραίτητο για καθημερινές δραστηριότητες: χωρίς ψηφιακή ταυτότητα, χωρίς τραπεζικό λογαριασμό, χωρίς εγγραφή σε πανεπιστήμιο, χωρίς πτήση.
Η μεταναστευτική κρίση χρησιμοποιείται τώρα, σύμφωνα με αυτή την οπτική, για την εισαγωγή ενός δεύτερου επιπέδου: του βιομετρικού συνοριακού ελέγχου.
Η COVID συγκέντρωσε δεδομένα υγείας.
Η μεταναστευτική κρίση συγκεντρώνει δεδομένα μετακινήσεων.
Το ψηφιακό πορτοφόλι τα συνδέει.
Παράλληλα, η οδηγία NIS2 διασφαλίζει ότι κάθε μεσαία επιχείρηση σε 18 κρίσιμους τομείς υπάγεται σε αυξημένη εποπτεία κυβερνοασφάλειας — με υποχρεώσεις αναφοράς, απαιτήσεις διαχείρισης κινδύνων και προσωπική ευθύνη των διοικήσεων.
Ποιος ελέγχει αυτούς που ελέγχουν;
Το βασικό ζήτημα δεν είναι ότι τα σύνορα δεν χρειάζονται προστασία. Η ύπαρξη συνόρων αποτελεί νόμιμη πτυχή της κρατικής κυριαρχίας.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με το κείμενο, είναι ότι με πρόσχημα την προστασία των συνόρων δημιουργείται μια υποδομή που δεν αφορά μόνο την ασφάλεια των συνόρων, αλλά την ευρύτερη καταγραφή, ταξινόμηση και έλεγχο των ανθρώπων.
Η βιομετρική βάση δεδομένων του EES καταγράφει κάθε υπήκοο τρίτης χώρας. Όμως η ίδια τεχνολογία, οι ίδιες διεπαφές και οι ίδιοι αλγόριθμοι θα μπορούσαν αύριο να εφαρμοστούν και στους πολίτες της ΕΕ.
Το ETIAS αξιολογεί ανθρώπους εκ των προτέρων βάσει κρυφών κριτηρίων κινδύνου. Η ίδια λογική θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε κοινωνικές παροχές, αιτήσεις δανείων ή επαγγελματικές άδειες.
Το Σύμφωνο Μετανάστευσης επιτρέπει την αναστολή θεμελιωδών δικαιωμάτων μέσω μιας ρήτρας έκτακτης ανάγκης — και οι έκτακτες καταστάσεις, όπως δείχνει η πρόσφατη ιστορία, μπορούν να αποκτήσουν εξαιρετικά ευέλικτο ορισμό.
Η Θέουτα δεν ήταν η αιτία αυτής της εξέλιξης. Οι νόμοι, οι βάσεις δεδομένων και οι αλγόριθμοι είχαν ήδη σχεδιαστεί πολύ πριν ο πρώτος άνθρωπος πατήσει το πόδι του, στις 30 Ιουλίου 2026, στην παραλία Ελ Ταραχάλ.
Η Θέουτα ήταν ο επιταχυντής. Η κρίση που χρειαζόταν ώστε να παρουσιαστεί στην κοινωνία κάτι που, χωρίς μια κρίση, ίσως κανείς δεν θα δεχόταν.
Το Μαρόκο ανοίγει τη «στρόφιγγα».
Η ΕΕ αυστηροποιεί τους νόμους της.
Και ανάμεσά τους βρίσκονται 450 εκατομμύρια Ευρωπαίοι που το επικροτούν, επειδή πιστεύουν ότι οι έλεγχοι αφορούν μόνο τους άλλους.
Μέχρι τη στιγμή που οι παράμετροι αλλάξουν.
Χωρίς ψηφοφορία.
Χωρίς λογοδοσία.
Χωρίς να ζητηθεί η γνώμη κανενός.
www.bankingnews.gr
