Της Μαρίας Νεγρεπόντη-Δελιβάνη
Tο προβλέπω ήδη από το 2018, στο βιβλίο μου, «Το τέλος της κυριαρχίας της Δύσης και η εισβολή της Ανατολής».
H Δύση, δηλαδή το σύνολο του ανεπτυγμένου κόσμου, που ήταν μέχρι πριν λίγο στην κορυφή της υφηλίου, με σημαία της τη φιλελεύθερη δημοκρατία, υποχωρεί, με ολοένα ταχύτερο βηματισμό, από το βάθρο της πολύχρονης διεθνούς εξουσίας του.
Ωστόσο, η Ευρώπη, πιστή σύμμαχος των ΗΠΑ, από το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, υπόκειται σε βαθύτερη και πιο καταστρεπτική παρακμή, από την αντίστοιχη των ΗΠΑ.
Η διαφορά αυτή οφείλεται πιθανότατα, πρώτον στις κακές ευρωπαϊκές επιλογές, και δεύτερον στο ότι, σε αντίθεση με την Αμερική, η Ευρώπη δεν αναζητεί μέτρα επιβράδυνσης αυτής της παρακμής, αλλά αντιθέτως βουτάει σ’ αυτήν χωρίς αντιστάσεις.
Στις αρχές του Δεκεμβρίου του 2025, δημοσιεύθηκε από τον Λευκό Οίκο, η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας, έντυπο που περιγράφει την Ευρώπη ως μια ήπειρο σε βαθιά παρακμή και σε απώλεια ταυτότητας, και προβλέπει ότι πιθανότατα δεν θα υπάρχει σε 20 χρόνια. Και ο Τραμπ δεν θέλει να έχει καμιά σχέση μαζί της και γι’ αυτό σπεύδει να απομακρυνθεί, προβάλλοντας το δόγμα MAGA (η Αμερική πρώτη).
Και μόνο το γεγονός ότι στο έντυπο αυτό του Λευκού Οίκου των 29 συνολικά σελίδων, η ΕΕ καταλαμβάνει μόνο τις 3, αποτελεί απόδειξη του πόσο λίγο μετράει για τον Τραμπ η παραδοσιακή του σύμμαχος.
Παρότι οι υπερβολικοί χαρακτηρισμοί του Τραμπ, εναντίον της πολύχρονης πιστής συμμάχου των ΗΠΑ, προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, δυστυχώς οι κατηγορίες εναντίον της ΕΕ, είναι, σε μεγάλο τμήμα τους, δικαιολογημένες. Και δεν αναιρούνται, όσο υποτιμητικοί χαρακτηρισμοί κι αν αποδοθούν στον Τραμπ. Και τούτο επειδή:
*Το κείμενο αποδίδει με τρόπο απολύτως σαφή την παρακμή της ευρωπαϊκής δύναμης και την αποσύνθεση των αρχικών της αξιών, εξαιτίας των ρυθμίσεων, που υιοθέτησε η ΕΕ και που υπονομεύουν τη δημιουργικότητα και το επιχειρηματικό πνεύμα.
*Η «εξάλειψη του πολιτισμού», μια από τις εκφράσεις, που χρησιμοποιεί το αμερικανικό έγγραφο για να περιγράψει την Ευρώπη της Ursula von der Leyen, εξοργίζει την ΕΕ, καθώς καταλήγει στο απογοητευτικό συμπέρασμα ότι «άν οι τρέχουσες τάσεις συνεχιστούν, η ήπειρος θα είναι αγνώριστη σε 20 χρόνια ή και λιγότερο».
Η έκθεση αναφέρεται ειδικότερα: στις «μεταναστευτικές πολιτικές που αλλοιώνουν τον ευρωπαϊκό πληθυσμό και δημιουργούν συγκρούσεις», καθώς και στην «απώλεια των εθνικών ταυτοτήτων».
Μια προσεκτική ανάγνωση του εγγράφου, καταλήγει σε πολύ απογοητευτικά συμπεράσματα για την Ευρώπη, που αρνείται ωστόσο να αποδεχθεί, ότι τη χωρίζει από την παλιά της σύμμαχο ένα αγεφύρωτο χάσμα.
Στο έγγραφο αυτό της Εθνικής Στρατηγικής Ασφάλειας, ο Τραμπ, ανάμεσα και σε άλλα που εξοργίζουν την ΕΕ, εμφανίζεται με προ-ρωσικές τάσεις. Η πιθανή δικαιολογία αυτών των τάσεων δικαιολογούνται, πιθανότατα, από το ότι ο Τραμπ αναγνωρίζει σιωπηρώς κάποιες ιστορικής υφής δικαιολογίες, για τη ρωσική εισβολή στο Κίεβο, σε αντίθεση με την Ευρώπη, αλλά και επιπλέον ενδέχεται να προσπαθεί έτσι να δικαιολογήσει τις δικές του επιθέσεις ή και προθέσεις επιθέσεων, εναντίον κυρίαρχων κρατών.
Η Αμερική, σίγουρα, δεν θέλει να χάσει την Ευρώπη, από φίλη και σύμμαχό της. Ωστόσο, δυσανασχετεί, εναντίον της, επειδή φαίνεται ανέτοιμη να τον ακολουθήσει, στις ανατροπές 90 μοιρών, που ετοιμάζεται να κάνει στο διεθνές προσκήνιο, και αντίθετα τις καθυστερεί ή και κινδυνεύει, με τις δικές της ενέργειες ή παραλείψεις, να ματαιώσει την έλευσή τους.
Είναι, προφανώς, αυτός ο λόγος, για τον οποίον ο Τραμπ εμφανίζεται, τελικά, πιο ανεκτικός, απέναντι στους παραδοσιακούς του αντιπάλους, την Ρωσία, αλλά ακόμη και την Κίνα, από όσο απέναντι στην Ευρώπη, που και βέβαια την θέλει μαζί του, αλλά με ορισμένες προϋποθέσεις.
Και, συγκεκριμένα, εκτός από τη σαφή απαίτησή του Τραμπ, η Ευρώπη, εφεξής, να αναλάβει η ίδια τις δαπάνες για την άμυνά της, επιπλέον απαιτεί μια Ευρώπη απόλυτα υποταγμένη στην Αμερική. Και, επιπλέον, θα προτιμούσε μια Ευρώπη κατακερματισμένη, και όχι με τον μανδύα της Ένωσης.
Αλλά, και από την πλευρά της Ευρώπης, είναι σίγουρο ότι οι επί μέρους χώρες της αντιμετωπίζουν με δυσαρέσκεια, όσο και φόβο τον απογαλακτισμό τους, από τις ΗΠΑ, που εξηγεί άλλωστε και το γιατί ανέχονται τις υποτιμητικές και στα όρια της προσβολής εξάρσεις του Τραμπ, εναντίον τους, προσποιούμενες συχνά, ότι δεν καταλαβαίνουν.
Έτσι, όμως, οι αιτίες τριβής ανάμεσα σε ΗΠΑ και ΕΕ πολλαπλασιάζονται, όπως ανάμεσα και σε άλλες, το πρόστιμο των 120 εκατομμυρίων ευρώ που επέβαλαν οι Βρυξέλλες στο X, στο κοινωνικό δίκτυο του Έλον Μασκ, για παράβαση των ευρω παϊκών κανόνων, και που έχει εξοργίσει την Ουάσιγκτον. Ακόμη, όπως, πρόσφατα, και ο δασμός 25% στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα, που επέβαλε ο Τραμπ.
Ο Έλον Μασκ σε ένα tweet μίλησε για την ανάγκη διάλυσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρόταση, που αγκάλιασε με ενθουσιασμό ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας!
Το αν οι ΗΠΑ και η ΕΕ θα παραμείνουν ή όχι στενοί σύμμαχοι στο μέλλον, είναι εξέλιξη που δεν μπορεί να προβλεφθεί με σιγουριά. Είναι, ωστόσο σίγουρο, ότι προς το παρόν, οι Ευρωπαίοι προσπαθούν να αποτρέψουν τη ρήξη, παρότι η αμερικανική κυβέρνηση πολλαπλασιάζει τις εχθρικές ενέργειες της, εναντίον τους.
Οι τεταμένες σχέσεις ανάμεσα σε Αμερική και Ευρώπη, κατά την εποχή που διανύουμε, εξηγείται, προφανώς, από τη διάσταση συμφερόντων, ανάμεσα τους.
Ως κυρίαρχος στόχος για την Αμερική, τώρα, είναι αναμφισβήτητα η εξεύρεση τρόπων, που θα της εξασφαλίσει την παραμονή της στην κορυφή του κόσμου, για όσο μεγαλύτερο διάστημα γίνεται. Και για την εκπλήρωση αυτού του στόχου ο Τραμπ δείχνει διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει κάθε θεμιτό ή κατά περίπτωση και αθέμιτο μέσον.
Ένα από τα μέσα αυτά, είναι και η απόφαση του Τραμπ για εφαρμογή δασμών στις εμπορικές σχέσεις της Αμερικής με τον έξω κόσμο. Πολιτικής, που όπως είναι γνωστό, ουδέποτε στο παρελθόν ήταν σε θέση να εξασφαλίσει πλήρως τα εκάστοτε επιδιωκόμενα, αποτελέσματα. Και, αντιθέτως, η εφαρμογή δασμών είχε συχνά στο παρελθόν απρόβλεπτα και αντίθετα των αρχικά επιδιωκόμενων αποτελέσματα.
Στην προκείμενη περίπτωση, παρότι είναι πρόωρα τα σχετικά συμπεράσματα, δεν δείχνουν ότι δεν θα είναι ευνοϊκά για την Αμερική, παρότι τα επέβαλε με πολλές ελπίδες. Και όπως είναι γνωστό, ο θανάσιμος αντίπαλος της είναι η Κίνα, εναντίον της οποίας στρέφονται, κυρίως, οι δασμοί. Παρατηρούνται, ωστόσο, αναφορές και κινήσεις του πλανητάρχη προς τον Κινέζο πρόεδρο, που φαίνεται να περιέχουν στοιχεία λυκοφιλίας, τα οποία ενδεχομένως προετοιμάζουν ένα είδος πολύμορφης διακυβέρνησης στην υφήλιο.
Και έρχομαι στις πιθανές βλέψεις της Ευρώπης, από την οποίαν, στην κατάσταση που βρίσκεται, αποκλείονται κυριαρχικές επιδιώξεις, καθώς η μόνη της βλέψη, δεν νοείται άλλη από την προσπάθειά επιβίωσής της. Ως ένωση, ή ως καθεμιά από τις επί μέρους χώρες που την απαρτίζουν.
Συνεπώς, είναι ξεκάθαρο ότι τα προγράμματα και οι επιδιώξεις, που θα υιοθετηθούν από την Ευρώπη, θα είναι εντελώς διαφορετικές από τις αντίστοιχες της Αμερικής.
Έτσι, στο Μέρος Ι της ομιλίας μου, θα προβάλω τα προβλήματα της ευρωπαϊκής οικονομίας, που στην πλειονότητά τους προέκυψαν από τις εγκάρσιες γεωπολιτικές και οικονομικές ανατροπές στην υφήλιο, ενώ στο Μέρος ΙΙ, θα διερευνήσω τις δυνατότητες επιβίωσής της.
ΜΕΡΟΣ Ι. ΤΑ ΑΔΙΕΞΟΔΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ
Το απόγειο της παγκόσμιας παρουσίας της Ευρώπης τοποθετείται μεταξύ 1870 και 1914. Στη συνέχεια, ο ρόλος της, στην υφήλιο φθίνει, αργά αλλά σταθερά, εξαιτίας της προοδευτικής απώλειας της ανταγωνιστικότητάς της.
Αυτή αντικατοπτρίζεται, κυρίως, με την υποχώρηση του μεριδίου του ΑΕΠ της, σε παγκόσμια βάση, από 25% το 1990, σε 23% το 2000, σε 21% το 2020 και σε 12% το 2050. Δηλαδή μια συρρίκνωση στο μισό, σε διάστημα μισού αιώνα. Και αυτή η συρρίκνωση συνοδεύεται από πληθυσμιακή, οικονομική, τεχνολογική αλλά και ιδεολογική κατάπτωση.
Στην τρέχουσα περίοδο, οι συνέπειες των συχνών πρόσφατων πολεμικών συρράξεων, αρχίζοντας από την Ουκρανία, αλλά και αυτές στις οποίες επιδίδεται ο Τραμπ, και που αποσκοπούν, πάντοτε, στην προσπάθειά του να παραμείνει όσο γίνεται περισσότερο στην κορυφή του κόσμου, επηρεάζουν και αποσταθεροποιούν την Ευρώπη σε βαθμό μεγαλύτερο, από όσο την Αμερική. Επιπλέον, αυξάνει ο βαθμός εξάρτησής της από την Αμερική, αλλά και από την Κίνα, ενώ η οικονομική της μεγέθυνση, μετά το 2020 κινείται γύρω στη μονάδα, και η εικόνα της είναι αυτή του μαρασμού και της ακινησίας.
Θα αφήσω πίσω το σύνολο των αρχικών υποσχέσεων της ΕΕ, που αθετήθηκαν όλες, και που ήταν η σταθερότητα, ειρήνη, δικαιότερη κατανομή του εισοδήματος, πλήρης απασχόληση, δικαιοσύνη, και ταχεία ανάπτυξη. Και θα αρκεστώ στην προσπάθεια επιλογής του κυρίου προβλήματος, στο οποίο μπορεί να αποδοθεί, η γενικότερη σύγχρονη κατάπτωση της Ευρώπης.
Τα προβλήματα είναι πολλά, αλλά αυτό που κυριαρχεί, και περιλαμβάνει εντός του και τα υπόλοιπα, είναι η προϊούσα αποβιομηχάνιση και οι συνέπειες της.
Κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για γενικευμένη και προϊούσα παρακμή, που ειδικότερα στον οικονομικό τομέα εμφανίζεται με τις συνέπειες της αποβιομηχάνισης.
Η αποβιομηχάνιση είναι, θα έλεγα, το εμφανέστερο αποτέλεσμα της παρακμής, στον οικονομικό τομέα, με συνύπαρξη εκβιομηχάνισης, στις ταχέως ανερχόμενες οικονομίες, που είναι τώρα αυτές της Ανατολής, με ηγέτιδα την Κίνα.
Αποβιομηχάνιση, ωστόσο, υφίσταται και η Αμερική, ως κυρίαρχο τμήμα της γερασμένης Δύσης. Η διαφορά, ωστόσο, ανάμεσα στην Αμερική και στην Ευρώπη είναι ότι η πρώτη μάχεται με όσα μέσα διαθέτει, αντιμετωπίζει ανάμεσα και σε άλλα, και παρά τις ανυπέρβλητες δυσκολίες, την πιθανότητα να επιδοθεί σε μια προσπάθεια νέας εκβιομηχάνισης, σε αντίθεση με την Ευρώπη, που δέχεται το σύνολο των προβλημάτων της με παθητικό τρόπο.
Θα αναφερθώ σε ορισμένες μόνο συνέπειες της καταστρεπτικής αυτής αποβιομηχάνισης της Ευρώπης, σαφέστατα σοβαρότερης από την αντίστοιχη της Αμερικής.
Α. Κάποιες συνέπειες της αποβιομηχάνισης στην Ευρώπη
Η Κίνα είναι αυτή που ωφελήθηκε, τα μέγιστα, από την παγκοσμιοποίηση την οποίαν, όπως είναι γνωστό, επέβαλε η Αμερική, προσπαθώντας έτσι να αποτρέψει τη διαδοχή της, στην κορυφή της υφηλίου, από την Ευρώπη ή από την Ιαπωνία, που πίστευε ότι την απειλούν.
Να υπενθυμίσω ότι οι φοβίες της Αμερικής, για την αντικατάστασή της από άλλη δύναμη, δεν είναι νέες. Αλλά, η καταστροφή ήρθε από την Κίνα, που χωρίς τυμπανοκρουσίες, δούλεψε επί χρόνια σιωπηλά, αλλά πάντοτε με βάση σχεδίου, που ανανεωνόταν συνεχώς, και που έδινε διαδοχικά προτεραιότητα στη εκβιομηχάνιση, στις νέες τεχνολογίες και στον εξαγωγικό της τομέα. Η υπεροχή της, απέναντι στη Δύση, και ιδιαίτερα απέναντι στην ΕΕ φάνηκαν αμέσως μετά την κρίση του Covid, στις αρχές του 2022. Από την ημερομηνία αυτή οι επιπτώσεις του σχεδίου «Made in China 2025» γίνονται ολοένα και πιο αισθητές, και πιο οδυνηρές για την Ευρώπη.
Η κινεζική βιομηχανία ανταγωνίζεται με εκπληκτική επιτυχία την καρδιά της γερμανικής βιομηχανίας, την αυτοκινητοβιομηχανία της. Οι τιμές των κινέζικων αυτοκινήτων είναι κατά 30% με 40% χαμηλότερες των αντίστοιχων γερμανικών, προσφέροντας την ίδια, αν όχι και καλύτερη ποιότητα. Τα στοιχεία είναι απειλητικά για την ΕΕ, η οποία κυρίως υφίσταται τις συνέπειες.
Το 2019, η Κίνα εισήγαγε περίπου ένα εκατομμύριο οχήματα και εξήγαγε περίπου ένα εκατομμύριο αυτοκίνητα και φορτηγά. Αλλά το 2025, οι εισαγωγές οχημάτων της μειώθηκαν κατά 50 %, φτάνοντας το μισό εκατομμύριο μονάδες, ενώ οι εξαγωγές της ανήλθαν σε 9 εκατομμύρια μονάδες. Το 2025 η Κίνα παράγει τα 2/3 των ηλεκτρικών αυτοκινήτων σε παγκόσμια βάση και αυξάνει τις εξαγωγές της προς την ΕΕ με ετήσιο ρυθμό 20%.
Σύμφωνα με προβλέψεις, η Κίνα είναι σε θέση να καλύψει, με την παραγωγή της το σύνολο του παγκόσμιου εμπορίου αυτοκινήτων, που ανέρχεται σε 85 εκατομμύρια.
Το συνολικό εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας διπλασιάζεται στα 1.200 δισ. δολάρια το 2025, δηλαδή στο πρωτοφανές ποσό του 6% του ΑΕΠ της. Το διμερές εμπορικό πλεόνασμα με την ΕΕ διπλασιάζεται επίσης στα 360 δισ. Ευρώ. Μόνο με τη Γερμανία, εκτινάσσεται στα 90 δισ. ευρώ. Η Κίνα φαίνεται να αρπάζει τη βιομηχανία της ΕΕ.
Να παρατηρήσω στο σημείο αυτό, ότι μετά το 2022 η ΕΕ αντιμετωπίζει το πρόβλημα της υψηλής εξωτερικής τιμής του ευρώ, ενώ αντιθέτως η Κίνα, προκειμένου να διατηρήσει το πλεονέκτημα της χαμηλής εξωτερικής αξίας του γιουάν παρεμβαίνει με την κεντρική της τράπεζα, με πάνω από 600 δισεκατομμύρια δολάρια τους τελευταίους μήνες, για να αποτρέψει την άνοδο του γιουάν (1)
Η Κίνα, παράλληλα, είναι αυτή που ελέγχει το 70% της παγκόσμιας παραγωγής μπαταριών αυτοκινήτων, που όπως είναι γνωστό αποτελούν το σπουδαιότερο τμήμα των ηλεκτρικών αυτοκινήτων και το 90% της παγκόσμιας αγοράς τηλεκατευθυνόμενων αεροσκαφών. Είναι η πρώτη αγορά στον κόσμο για ρομπότ. Διαθέτει το μεγαλύτερο σιδηροδρομικό δίκτυο της υφηλίου. Ελέγχει τα ορυχεία στρατηγικών μετάλλων κ.α.
Να παρατηρήσω ότι έλλειμμα εμπορικού ισοζυγίου με την Κίνα έχει και η Αμερική, η οποία και εξοργίζεται εναντίον της, και η οποία, σε αντίθεση με την Ευρώπη, λαμβάνει σκληρά μέτρα, όπως αυτά των δασμών, παρότι, όπως τόνισα ήδη, δεν είναι σίγουρο ότι θα έχει επιτυχία.
Ωστόσο, υπάρχει έντονος ανταγωνισμός μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων, που αφήνει χαραμάδες ελπίδας, ότι θα αποφευχθεί προς το παρόν, συντριπτική νίκη της Κίνας, εναντίον των ΗΠΑ. Αν και, ορισμένες αναλύσεις καταλήγουν στο συμπέρασμα, ότι η Κίνα ξεπέρασε, ήδη, την Αμερική από το 2018 σε όρους αγοραστικής δύναμης.
Σε αντίθεση με την Αμερική, που μάχεται εναντίον της υπεροχής της Κίνας, δυστυχώς, οι προβλέψεις είναι απογοητευτικές, για την Ευρώπη, και η μοναδική θεωρητική, προς το παρόν ελπίδα, είναι η έγκαιρη στροφή της προς διαφορετικές κατευθύνσεις και συμμαχίες.
Οι διαφορές της αντιμετώπισης των συνεπειών παρακμής ανάμεσα στην Αμερική και την Ευρώπη θέτουν το ερώτημα του πως και του γιατί η Ευρώπη παρέχει αυτή την εικόνα της εγκατάλειψης και γιατί δεν αντέδρασε εγκαίρως στην καταιγίδα που ερχόταν εναντίον της. Τελικά, ποια ήταν τα βασικά λάθη και οι παραλείψεις της, που την οδήγησαν στα πρόθυρα του χαμού.
Παρότι η Ευρώπη διέβλεψε, αρκετά έγκαιρα, τον κίνδυνο, από πλευράς Κίνας, δεν κατόρθωσε όμως να τον αποτρέψει για λόγους, που όλοι σχεδόν συνοψίζονται, στην πλήρη εξάρτησή της από τις ΗΠΑ. Αυτής της υποτέλειας, που περιόριζε τις όποιας μορφής ανεξάρτητες αποφάσεις και ενέργειές της.
Εκτός του ότι έμεινε, τεχνολογικά, πίσω από τις ταχύρρυθμες εξελίξεις των ημερών μας, βάρυναν πολύ και οι κακές αποφάσεις της ή ορθότερα η απόλυτη συμμόρφωσή της στις εκάστοτε προτιμήσεις των ΗΠΑ, οι περισσότερες από τις οποίες δεν εξυπηρετούσαν δικά της συμφέροντα.
Και για να φέρω ως παράδειγμα, προς το παρόν, μόνο τον πόλεμο στην Ουκρανία, και τους τρόπους αντιμετώπισης του, η Ευρώπη δεν είχε, σε καμιά από τις φάσεις του, σχέδια και προοπτικές, που να εξυπηρετούν τα δικά της συμφέροντα. Έτσι, δεν είναι υπερβολή να υποστηριχθεί ότι η αρχή του τέλους της Ευρώπης οφείλεται στην απώλεια φθηνής ενέργειας από τη Ρωσία, που θα μπορούσε κάλλιστα να συνεχιστεί, με διάφορους τρόπους, ακόμη και κατά τη διάρκεια του πολέμου. Περιττές, επίσης αποδείχθηκαν και οι διάφορες δηλώσεις απόλυτης ισοπέδωσης με τις, κατά καιρούς, επιθυμίες της Αμερικής, σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία, που όπως ήδη αποδείχθηκε, κάθε άλλο παρά σαφείς και απόλυτες ήταν. Με αποτέλεσμα, να βρίσκονται σε αντίθεση τώρα Αμερική και ΕΕ, καθώς η πρώτη τα έχει, ουσιαστικά, βρει με τον Πούτιν και επιθυμεί την άμεση λήξη του πολέμου, και τη δεύτερη να ενθαρρύνει τη συνέχισή του.
Έτσι, λοιπόν, η πολιτική της ΕΕ, τις προηγούμενες δεκαετίες, ήταν παντελώς ανύπαρκτη, σε ότι αφορούσε τα δικά της συμφέροντα. Ενεργούσε ως σελήνη, απέναντι στον ήλιο των ΗΠΑ, με δεδομένο ότι η Αμερική θα την έσωζε αν χρειαζόταν.
Δεν πρόβλεψε, έτσι, ότι και η Αμερική, με τις νέες δυσκολίες που ήδη αντιμετωπίζει, δεν έχει πια περιθώρια για φιλίες που καλώς ή κακώς θεωρεί ανήμπορες να της προσφέρουν σημαντικά οφέλη. Και οπωσδήποτε θεωρεί ότι δεν διαθέτει τα μέσα υλικής τους υποστήριξης. Έτσι, η Ευρώπη, σε πείσμα της κακής της οικονομικής κατάστασης, οφείλει να αντιμετωπίσει και τη στρατικοποίησή της, από τη στιγμή που ο Τραμπ έκανε σαφή την απόφασή του, να μη συνεχίσει την πολύχρονη υποχρέωση των ΗΠΑ, να αναλαμβάνουν δηλαδή αυτές, τις δαπάνες της άμυνας της.
Σίγουρα, η ευρωπαϊκή άμυνα θα έπρεπε να είχε αντιμετωπιστεί από την αρχή της σύστασης της ΕΕ. Αλλά και τώρα, αν η ΕΕ δεν είχε ξεπεράσει κάθε όριο εχθρότητας, εναντίον της Ρωσίας, χωρίς λόγο, δεν θα βρισκόταν στην ανάγκη να δράσει με τέτοια βιασύνη, και κάτω από το φόβο επίθεσης, εναντίον της Ρωσίας.
Και, βέβαια, ας μην κάνει το λάθος η ΕΕ να επικαλεστεί ευαισθησίες, απέναντι στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ενόσω δεν τις επέδειξε στην περίπτωση της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο.
Β. Γιατι η Ευρωπη ειναι πιο προβληματική απο τις ΗΠΑ
Ως κυρίαρχη αδυναμία της Ευρώπης, γενικά, αλλά και ειδικότερα σε σύγκριση με την Αμερική, προβάλλει η θέση της στις νέες τεχνολογίες.
Η τεχνολογική οπισθοδρομικότητα της ΕΕ, στις νέες τεχνολογίες, ήρθε πρόσφατα στην επιφάνεια με αφορμή την εξαιρετική πρόοδο, στον τομέα, που επιδεικνύουν αναπτυσσόμενες οικονομίες, όπως οι BRICS.
Αναφέρομαι, ειδικότερα, με αφορμή την πρόσφατη δήλωση των αραβικών εμιράτων, ότι σε δύο χρόνια από σήμερα, το 50% της κυβέρνησής τους θα αποτελείται από ΤΝ, που θα είναι σε θέση να λαμβάνει άμεσες αποφάσεις.
Ήταν, έτσι, φυσιολογικό να έρθει στην επικαιρότητα το ερώτημα του πως και του γιατί η ΕΕ έχει, ουσιαστικά, παραμείνει στο περιθώριο των νέων τεχνολογιών. Ενώ, αντιθέτως, αναπτυσσόμενες και μάλιστα μουσουλμανικές χώρες, που αντιμετωπίζονταν περιφρονητικά από τη Δύση, όπως τα εμιράτα, και όχι μόνο, καταλαμβάνουν ξαφνικά το διεθνές προσκήνιο, ως σημαιοφόροι εξαιρετικά προηγμένων τεχνολογιών, τις οποίες η Ευρώπη δεν είναι σε θέση να προσεγγίσει.
Ξαφνικά, βέβαια, δεν ήταν, γιατί από καιρό έχουν αναπτύξει υποδομές υψηλής απόδοσης, έχουν οργανώσει μια διοίκηση, σε μεγάλο βαθμό, ψηφιοποιημένη, υιοθέτησαν νωρίς ψηφιακή ταυτότητα, και μπόρεσαν να προσελκύσουν στο έδαφός τους γνωστές τεχνολογικές εταιρείες, κεφάλαια και ταλέντα. Στα εμιράτα έχει επενδύσει η Microsoft δισεκατομμύρια, καθώς και η Amazon και άλλα γνωστά ονόματα στο χώρο.
Και το ερώτημα τίθεται επιτακτικό και με οδυνηρό τρόπο, το πως και το γιατί η ΕΕ δεν μπόρεσε να ακολουθήσει τις επαναστατικές εξελίξεις στον ψηφιακό χώρο.
Ανάμεσα σε διάφορες ερμηνείες, σχετικά με την τεχνολογική καθυστέρηση της ΕΕ, αναφέρθηκε εντελώς πρόσφατα και για πρώτη φορά από όσο γνωρίζω η ακόλουθη, που ενδιαφέρει ιδιαίτερα την Ελλάδα. Συγκεκριμένα, υποστηρίζεται ότι η δημοκρατία στην ΕΕ, που συνδυάζεται και με βαριά γραφειοκρατία, αλλά και πολύχρονη υποταγή στις εκάστοτε επιλογές των ΗΠΑ, είναι υπεύθυνη για την πολύ σημαντική καθυστέρηση της ΕΕ στις νέες τεχνολογίες.
Η επιτυχής πρόσβαση και χρήση νέων τεχνολογιών, από χώρες με καθεστώς λιγότερο προσκολλημένο σε δημοκρατικές διαδικασίες, αναγνωρίζεται ότι ευνοεί τη λήψη γρήγορων και επιτυχών αποφάσεων. Ως παράδειγμα, μεταξύ και άλλων, αναφέρονται οι εφαρμογές παρακολούθησης προσώπων, που όπως είναι γνωστό, απαγορεύονται, καταρχήν, σε χώρες που επίσημα αναγνωρίζονται ως δημοκρατικές. Δεν αποτελεί, συνεπώς, έκπληξη το γεγονός ότι, σε χώρες όπου η δημοκρατία δεν κυριαρχεί, υπάρχει λιγότερη επιφυλακτικότητα στο να ανατεθούν ευθύνες στις τεχνολογίες.
Η δημοκρατία θέτει, σε πολλές περιπτώσεις, φραγμούς στη χρήση ορισμένων τεχνολογιών, εξαιτίας των ρυθμίσεων, που απαιτούνται. Όπως ανάμεσα και σε άλλες, για την περίπτωση της Ευρώπης, ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων απαιτεί διαδικασίες βαθιά εξαρτημένες από ρυθμίσεις.
Επιπλέον, οι δυσχέρειες και καθυστερήσεις υιοθέτησης νέων τεχνολογιών, στις δημοκρατίες πάντοτε, αφορούν και τις επιχειρηματικές αποφάσεις, οι οποίες οφείλουν να είναι προσεκτικές, διότι διαφορετικά κινδυνεύουν να υποστούν κυρώσεις, σε περίπτωση, που κατηγορηθούν για κακή χρήση προσωπικών δεδομένων. Επίσης, και στον ιατρικό τομέα, και ειδικότερα στο Βέλγιο, έχουν θεσπιστεί κανόνες που δεν επιτρέπουν στα νοσοκομεία να μοιράζονται πληροφορίες, για τη βελτίωση της θεραπείας του καρκίνου, αν δεν δοθεί η συγκατάθεση των ασθενών.
Στις χώρες του Κόλπου ή στην Άπω Ανατολή, τα ζητήματα αυτά τίθενται επί διαφορετικής βάσης. Αυτές οι χώρες δεν εφαρμόζουν τον ΓΚΠΔ και, ως εκ τούτου, αντιμετωπίζουν λιγότερους περιορισμούς, σχετικά με την προστασία της ιδιωτικής ζωής.
Μια γενικότερη ερμηνεία αυτών των δυσχερειών, που επικρατούν στη Δύση, και ειδικότερα στην ΕΕ είναι η, για διαφόρους λόγους, έλλειψη εμπιστοσύνης στο κράτος, που δεν συναντιέται σε χώρες μη δημοκρατικές, όπου εμπιστεύονται το κράτος τους.
Η έλλειψη αυτή εμπιστοσύνης κορυφώνεται στην περίπτωση της ΕΕ, όπου η συνύπαρξη πολλών κρατών, αποτελεί από μόνη της παράγοντα δυσπιστίας.
Στις χώρες με λιγότερες απαιτήσεις δημοκρατίας, από τη Δύση επιτρέπεται με τη χρήση διαφόρων τεχνολογιών, η παρακολούθηση ατόμων και, θεωρητικά τουλάχιστον, εξασφαλίζεται έτσι μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και ασφάλεια.
Ακόμη, στις χώρες με περιορισμένη δημοκρατία, δεν υπάρχουν συνδικάτα και εκλογές. Υποστηρίζεται ότι η έλλειψή τους ευνοεί την εφαρμογή της ΤΝ, και εξασφαλίζει διαδικασίες αποτελεσματικές και γρήγορες.
Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης προσφέρει πολλές δυνατότητες. Αναλύει αιτήματα και προτείνει λύσεις, εξασφαλίζει αυτόνομη λειτουργία μέσα σε πλαίσιο που έχει προκαθοριστεί, κάνει συστάσεις, διευκολύνει αλληλουχία ενεργειών, λαμβάνει γρήγορες αποφάσεις, και όλα αυτά εκτελούνται χωρίς τη συμμετοχή ανθρώπινης παρουσίας.
Το συμπέρασμα, συνεπώς, με βάση τα παραπάνω δεδομένα, είναι ότι οι δημοκρατικές χώρες υστερούν έναντι των μη δημοκρατικών, σε όρους ταχύτητας και αποτελεσματικότητας, κατά τη λήψη αποφάσεων με ΤΝ, διότι αυτή επιτρέπεται σε περιορισμένη κλίμακα σ’ αυτές. .
Όμως, στο σημείο αυτό, απαιτούνται ορισμένες διευκρινήσεις σχετικά με τις διαφορές της δημοκρατίας που εφαρμόζεται, σε χώρες που εμφανίζονται ως δημοκρατικές, και ειδικότερα στην περίπτωση της ΕΕ, και σε αυτές που αναγνωρίζονται με καθεστώς ανελεύθερης δημοκρατίας. Κρίνω απαραίτητη την παρατήρηση ότι πραγματική δημοκρατία αναγνωρίζεται ότι εφαρμόζει μόνο το 8% των κατοίκων του πλανήτη μας, ενώ το υπόλοιπο 92% πολλαπλές μορφές υβριδικής δημοκρατίας. Συνεπώς, οι παρατηρήσεις και οι διακρίσεις, που αναφέρονται παραπάνω έχουν μικρότερη απήχηση από αυτήν που γενικά υποστηρίζουν.
Και το ερώτημα που τίθεται είναι, το αν οι δημοκρατίες είναι σε θέση να μεταμορφώσουν το κράτος τους μέσω της τεχνητής νοημοσύνης χωρίς να προδώσουν τις αξίες τους, χωρίς να παραβιάσουν τις δημόσιες και ατομικές ελευθερίες;
Ή και, ακόμη, το κατά πόσον στον προηγμένο ψηφιακό κόσμο θα εξακολουθήσουν οι κάτοικοι του πλανήτη να ενδιαφέρονται για το αν το καθεστώς εντός του οποίου υπάρχουν είναι δημοκρατικό και πόσων καρατιών.
Ριψοκινδυνεύοντας να κάνω μια πρόβλεψη, στο σημείο αυτό, θα έλεγα ότι, για το τελευταίο, για το οποίο θα ενδιαφέρονται, οι μελλοντικοί κάτοικοι του πλανήτη, θα είναι η δημοκρατία, καθώς, ήδη, το πολίτευμα της ανελεύθερης δημοκρατίας ξαπλώνεται, με ταχείς ρυθμούς, στην υφήλιο.
Ωστόσο, προς το παρόν, το δίλημμα της Ευρώπης δεν είναι το κατά πόσον κινδυνεύει η δημοκρατία της, αν εκμεταλλευτεί την ΤΝ, αλλά το αν διαθέτει τις δυνατότητες που απαιτεί η, σε βάθος, χρήση της. Ακόμη, το πρόβλημα της Ευρώπης είναι η χαμηλή ανταγωνιστικότητά της, η έλλειψη καινοτομίας της, αλλά και οι απαιτήσεις του Συμφώνου Σταθερότητας, που την υποχρεώνουν σε μόνιμη λιτότητα, καθώς το ευρώ είναι ένα προβληματικό νόμισμα.
ΜΕΡΟΣ ΙΙ. ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΕ
Αναφορικά με το μέλλον της ΕΕ, μετά το διαζύγιό της από τις ΗΠΑ, που φαίνεται οριστικό, υπάρχουν δύο σενάρια: το αισιόδοξο, που προβλέπει τη συνέχιση της ύπαρξής της, με ορισμένες προϋποθέσεις, και το απαισιόδοξο, που προλέγει τη διάλυσή της, εις τα εξ ων συνετέθη.
Α. Προϋποθέσεις επιβίωσης της ΕΕ
Η ΕΕ οφείλει να συνειδητοποιήσει τον απογαλακτισμό της από τη μόνιμη εποπτεία των ΗΠΑ και το ότι εφεξής οφείλει να συνεχίσει μόνη, το σχεδιασμό των μελλοντικών της δραστηριοτήτων, με γνώμονα του τι συμφέρει στην ίδια και στα επί μέρους μέλη της. Αναπόφευκτη θα είναι, παράλληλα, και η ανάγκη απάντησης στο δύσκολο ερώτημα, στον εαυτό της, κατά πόσον θα έχει νόημα η συνέχιση της ύπαρξής της, αλλά και κατά πόσο θα είναι εφικτή. Η ΕΕ οφείλει, δηλαδή, να απαντήσει στο ερώτημα του τι ακριβώς μπορεί να προσφέρει τώρα στα μέλη της, σε μια νέα διεθνή τάξη, που δεν είναι πια η παγκοσμιοποίηση, δεν βασίζεται στη φιλελεύθερη δημοκρατία, το περιβάλλον δεν ευνοεί ενώσεις κρατών, αλλά αντιθέτως έχει επανέλθει δριμύς στο προσκήνιο ο θεσμός του κράτους-έθνους και η Ευρώπη βρίσκεται σε φάση προχωρημένης παρακμής.
Εξυπακούεται, ότι το νέο αυτό περιβάλλον, είναι πολύ πιο προβληματικό, σε σύγκριση με το προηγούμενο, με πολλές περισσότερες αμφιβολίες για το κατά πόσο θα μπορέσει να βοηθήσει τα μέλη της ΕΕ, που βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης στο Βορρά και στο Νότο της.
Θεωρητικά, η προχωρημένη αποβιομηχάνισή της, θα απαιτούσε μια νέα εκβιομηχάνιση, που όμως είναι πολύ δύσκολη αν όχι αδύνατη για πολυάριθμους, όσο και εμφανείς λόγους. Θα μπορούσε, ωστόσο να επιδιωχθεί επανεγκατάσταση επιχειρήσεών της που, στο διάστημα της παγκοσμιοποίησης, μετεγκαταστάθηκαν σε άλλες χώρες, και κυρίως στην Κίνα.
Αλλά, και η υλοποίηση αυτής της προσπάθειας προσκρούει σε πολλά και συχνά ανυπέρβλητα εμπόδια, λόγω του κατακερματισμού των παραγωγικών φάσεων, που επικράτησε σε σημαντικό βαθμό, στη μακρά περίοδο της παγκοσμιοποίησης.
Κατά την περίοδο του Covid έγινε σαφής η σημαντική εξάρτηση της Ευρώπης, στον τεχνολογικό, οικονομικό, βιομηχανικό και ενεργειακό τομέα. Η αναπλήρωσή αυτών των ελλείψεων φαίνεται προβληματική και εξαιρετικά χρονοβόρα.
Αναφορικά με την αναζήτηση νέων κινήσεων της ΕΕ, στον τομέα του διεθνούς εμπορίου, η ΕΕ θα έπρεπε να αναβαθμίσει τις επαφές της με την Κίνα, που μέχρι τώρα ήταν περιορισμένες και συμπιεσμένες, από φόβο μήπως δυσαρεστηθούν οι ΗΠΑ, αλλά και η προσπάθεια προσέγγισης της Ινδίας. Ακόμη, στο μέτρο του εφικτού, σοφή θα ήταν και η προσπάθεια κάποιας μορφής προσέγγισης της Ρωσίας, τουλάχιστον σε ότι αφορά την άρση κινήσεων και αποφάσεων που χαρακτηρίζονται από παροξυσμό εναντίον της.
Επιβάλλεται, ακόμη και η άρση των αναποτελεσματικών κυρώσεων, εναντίον της Ρωσίας, που ούτως ή άλλως στρέφονται εναντίον της Ευρώπης και που, δυστυχώς, δημιούργησαν ένα αγεφύρωτο χάσμα ανάμεσά τους. Θα έπρεπε, ακόμη, να αναθεωρήσει τις υποχρεώσεις, που ανέλαβε, θα έλεγα με δόση επιπολαιότητας, στη συμφωνία Mercosur, που θα εξασθενίσει τη γεωργία και κτηνοτροφία της, τομείς απολύτως ζωτικούς, σε περίοδο που δυστυχώς αναγγέλλεται, έντονα πολεμική.
Και έρχομαι, τώρα, στο σημαντικό πρόβλημα της ΕΕ, που είναι η απόφασή της για άμεση στρατικοποίηση,
Παρότι ο πόλεμος στην Ουκρανία βαίνει προς το τέλος του, όπως ελπίζεται. Παρότι ο Τραμπ δείχνει περισσότερο από συμφιλιωμένος με τον Πούτιν. Και παρότι οι προθέσεις του πλανητάρχη κάθε άλλο παρά παραπέμπουν σε μελλοντικές πολεμικές δραστηριότητες, ωστόσο η ΕΕ εμφανίζεται πανικόβλητη, με τη βεβαιότητα ότι επίκειται ρωσική επίθεση εναντίον της.
Γι’ αυτό, και προκειμένου να προστατεύσει τα σύνορά της, από τον υποτιθέμενο ρωσικό επεκτατισμό, εγκαταλείπει πλήρως τα προηγούμενα σχέδιά της όπως, ανάμεσα και σε άλλα την πράσινη ανάπτυξη, την προσπάθεια σε κάποιο βαθμό, επαν εκβιομηχάνισης, τη βελτίωση της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και έρευνας κ.ο.κ. και επικεντρώνεται στην ανάγκη κατεπείγουσας στρατικοποίησης της.
Πράγματι, η ΕΕ, δίνει την εντύπωση ότι θεωρεί περίπου σίγουρο ότι η Ρωσία, με το πέρας του πολέμου στην Ουκρανία, θα επιδοθεί σε συντονισμένες προετοιμασίες, προκειμένου να επιτεθεί σε ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι, προς τούτο, χαρακτηριστικές οι δηλώσεις του Γάλλου προέδρου Μακρόν, ο οποίος κρούει τον κώδωνα του κινδύνου υποστηρίζοντας ότι « Η Γαλλία δεν είναι νησί. Το Στρασβούργο-Ουκρανία, περίπου 1500 χιλιόμετρα, δεν είναι μακριά». Συνεχίζοντας ο Γάλλος πρόεδρος προβλέπει ότι: «Σε περίπτωση παύσης του πολέμου στην Ουκρανία, η Μόσχα σίγουρα θα επιτεθεί στη Μολδαβία και στη Ρουμανία». Και συνοψίζοντας την κατάσταση ο κ. Μακρόν δηλώνει: «Είναι άραγε απαραίτητο να κρούουμε τον κώδωνα του κινδύνου στους συμπατριώτες μας, διαπιστώνοντας ότι η ύψιστη απειλή στα σύνορά μας είναι η Ρωσία»;
Η κατεπείγουσας μορφής απόφαση της ΕΕ, να επικεντρωθεί αποκλειστικά στην άμυνά της, φαίνεται πράγματι ακατανόητη, με βάση το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά και με βάση, κυρίως, την πολύ ειδικής μορφής αξία, που εκπροσωπεί η Ουκρανία, για τη Ρωσία, και που είναι παράλογο να γενικευθεί, όπως φαίνεται να το φοβάται η ΕΕ. Πράγματι, η Ουκρανία αποτελεί την «εθνική» σλαβική και ορθόδοξη καρδιά της παλιάς τσαρικής αυτοκρατορίας, που δεν συγκρίνεται για τη Ρωσία, με καμιά άλλη περιοχή της υφηλίου.
Χωρίς τίποτα να αποκλείεται, σχετικά με το πως είναι δυνατόν να αρχίσει ένας πόλεμος, ωστόσο τίποτα δεν προδικάζει πιθανή απόφαση της Ρωσίας, να καταλάβει την Ευρώπη. Αντιθέτως, θα μπορούσε να υποστηριχθεί, ότι η υποτιμητική και εχθρική συμπεριφορά της ΕΕ απέναντι στη Ρωσία δημιουργεί αναίτιες εντάσεις.
Επανέρχομαι στην απόφαση της ΕΕ για άμεση αντιμετώπιση της άμυνάς της, για να παρατηρήσω ότι αυτή η απόφαση όφειλε να υλοποιηθεί από την αρχή της σύστασής της. Ενώ, η τρέχουσα συγκυρία είναι η λιγότερη κατάλληλη, καθώς βρίσκει την ΕΕ, σε οικονομική στασιμότητα, χρεωμένη, διαιρεμένη και με την προοπτική ότι θα αναλάβει η ίδια τη δαπάνη της ανασυγκρότησης της Ουκρανίας.
Ωστόσο, η απειλή της επίθεσης από τη Ρωσία, που οπωσδήποτε δεν αντέχει σε σοβαρή ανάλυση, φαίνεται να υποκρύπτει μια πιο σοβαροφανή αιτία της απόφασης άμυνας της ΕΕ που, παραδόξως, αναφέρεται ελάχιστα. Πρόκειται, συγκεκριμένα για την απαίτηση του νέου πλανητάρχη, που ενισχύεται και από σωρεία αξιωματούχων, σχετικά με την ανάγκη της ΕΕ να διαθέτει εφεξής, για άμυνα, αντί 2% του ΑΕΠ της, όπως μέχρι σήμερα, 5%. Η διαφορά της επιβάρυνσης για την ΕΕ υπολογίζεται σε 516 δισεκατομμύρια Ε, τα οποία δεν υπάρχουν, αλλά αναζητούνται.
Η, χωρίς, αντίρρηση αποδοχή της απαίτησης αυτής του Τραμπ, από την Ευρώπη, και η προσπάθεια δικαιολόγησης της κάτω από τη δήθεν άμεση απειλή ρωσικής επίθεσης, εναντίον της, μαρτυρεί την αδυναμία ανεξαρτητοποίησης της ΕΕ, από την κηδεμονία των ΗΠΑ, παρά την πρόσφατη απαξιωτική τους συμπεριφορά προς αυτήν.
Οπωσδήποτε, αναλύοντας την πρόταση αυτή του Τραμπ, που φαινομενικά επιδιώκει μια ανεξάρτητη, σε άμυνα, Ευρώπη, αναπόφευκτα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν είναι και τόσο ανιδιοτελής. Και τούτο, διότι με το 2% του ΑΕΠ για άμυνα η Ευρώπη προμηθευόταν το 55% των παραγγελιών της πολεμικού υλικού, από τις ΗΠΑ, ποσοστό που δεν αναμένεται να περιοριστεί, 6.8% από τη Γερμανία και 5.3% από τη Γαλλία.
Η πάνω από διπλάσια αύξηση της δαπάνης, για την ευρωπαϊκή άμυνα, τώρα, θα συμβάλλει αποφασιστικά στην προσπάθεια του Τραμπ, να ξαναγίνει η Αμερική μεγάλη.
Από πλευράς ΕΕ, όμως, η άμυνα που καθίσταται ήδη πρωταρχικός της στόχος, και με τη βεβαιότητα ότι το απαιτούμενο τεράστιο ποσό των 516 δισεκατομμυρίων δεν είναι διαθέσιμο και θα πρέπει να αναζητηθεί, παραπέμπει σε εξαιρετικά δυσμενές σενάριο, για την ΕΕ, τα επόμενα χρόνια. Θα απαιτηθεί, προφανώς, υψηλό δάνειο, που αναπόφευκτα θα συνοδευτεί από σκληρή λιτότητα στα κράτη-μέλη, από επιβολή ειδικών φόρων και από ανερχόμενη δυσαρέσκεια των κρατών-μελών, που ουδόλως αποκλείεται να την οδηγήσει σε διάλυση.
Β. Η διάλυση της ΕΕ
Οι συζητήσεις για πιθανή διάλυση της ΕΕ ενισχύονται από την αβεβαιότητα που επικρατεί στις διεθνείς εξελίξεις, καθώς και από τα πολλαπλασιαζομενα αδιέξοδα στο χώρο της ΕΕ.
Ανατρέχοντας στην, μέχρι τώρα πορεία της ενωμένης Ευρώπης, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι αυτή δεν ήταν, δυστυχώς επιτυχής, και σύμφωνη με τις αρχικές της υποσχέσεις.
Καταρχήν, η βιασύνη της δημιουργίας κοινού νομίσματος, πριν ακόμη υπάρξει η πολιτική ενοποίηση, οδήγησε στο ευρώ, που είναι δυστυχώς ελαττωματικό μέσο πληρωμής, ακριβώς επειδή δεν διαθέτει πίσω του κυβέρνηση, που να το κατευθύνει και να το σταθεροποιεί.
Το ρόλο αυτόν ανέλαβε το Σύμφωνο Σταθερότητας, επιβάλλοντας νόμισμα, που είναι σε θέση να λειτουργήσει μόνο σε περιβάλλον σταθερότητας τιμών. Έτσι, όμως, αποκλείονται πολιτικές του Keynes, που εκκινούν από αύξηση της ζήτησης, η οποία αρχικά απευθύνεται σε ανύπαρκτη προσφορά, που ακριβώς, επιδιώκεται έτσι να δημιουργηθεί, αυξάνοντας το επίπεδο εκκίνησης του ΑΕΠ.
Το ευρωπαϊκό αυτό νόμισμα θεωρείται υπεύθυνο για την αναιμική ανάπτυξη της Ευρωζώνης, και επιπλέον, για το μόνιμο ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο του Νότου, απέναντι στο ενεργητικό εμπορικό ισοζύγιο του ευρωπαϊκού Βορρά.
Επιπλέον, η ύπαρξη σημαντικών διαφορών, μεταξύ των μελών της ΕΕ, οι οποίες προβάλλονται περισσότερο σε περίοδο δύσκολων συνθηκών, όπως οι τωρινές, καθιστούν όχι απλώς δύσκολη, αλλά και επικίνδυνη για αποτυχία, την εφαρμογή κοινής πολιτικής για όλα τα μέλη.
Συνεπώς, χωρίς και να εύχεται κανείς τη διάλυση της ΕΕ, δεν δικαιολογείται και να τρομοκρατείται από μια τέτοια πιθανότητα, που δεν αποκλείεται να εξασφαλίσει καλύτερα αποτελέσματα από τα μέχρι τώρα, στις επί μέρους ευρωπαϊκές οικονομίες.
