Το MedWatch του Υπουργείου Υγείας ελέγχει δομές και περιεχόμενο. Πριν φτάσει όμως μια υπόθεση εκεί, η πρώτη γραμμή άμυνας είστε εσείς: ξέρετε τι να ρωτήσετε;
Διαβάζετε στο διαδίκτυο για μια «θεραπεία» που υπόσχεται λύση σε ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας. Η ιστοσελίδα είναι επαγγελματική, οι μαρτυρίες πειστικές. Πώς θα καταλάβετε αν η υπόσχεση στέκει;
Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Όταν κάποιος φοβάται, λόγω μιας σοβαρής διάγνωσης δικής του ή αγαπημένου προσώπου, κρίνει πιο δύσκολα, και η υπόσχεση μιας εύκολης, ανώδυνης λύσης γίνεται πολύ πιο ελκυστική. Το κόστος μπορεί να είναι η καθυστέρηση, ή και η εγκατάλειψη, της θεραπείας που χρειάζεται πραγματικά.
Η δημόσια συζήτηση των τελευταίων εβδομάδων για την εποπτεία των ιδιωτικών ιατρείων έφερε το ζήτημα στην επικαιρότητα. Το πρόβλημα όμως ξεπερνά μια μεμονωμένη υπόθεση. Στο διαδίκτυο συνυπάρχουν ιστοσελίδες νοσοκομείων και επιστημονικών εταιρειών, ιδιωτικά ιατρεία, επαγγελματίες υγείας, υπηρεσίες ευεξίας και ένα ευρύ φάσμα «θεραπευτικών» προσεγγίσεων. Η παρουσίαση είναι συχνά άψογα επαγγελματική, αλλά το αν υπάρχει πραγματική επιστημονική τεκμηρίωση δεν φαίνεται εύκολα.
Τι κάνει η πολιτεία
Στο πεδίο αυτό εντάσσεται το MedWatch, το νέο ψηφιακό σύστημα του Υπουργείου Υγείας. Σύμφωνα με το υπουργείο, αξιοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης ώστε να βοηθά τις αρμόδιες αρχές να εντοπίζουν ιδιωτικές δομές και ψηφιακό περιεχόμενο που ενδέχεται να χρειάζονται περαιτέρω έλεγχο. Τα ευρήματα παραπέμπονται στους αρμόδιους φορείς για αξιολόγηση. Έχει ανακοινωθεί επίσης εφαρμογή για τους πολίτες, μέσω της οποίας θα μπορούν, μεταξύ άλλων, να ελέγχουν την άδεια ενός γιατρού και να υποβάλλουν καταγγελία.
Η επιβεβαίωση αδειών και ειδικοτήτων ανήκει στις αρμόδιες αρχές και στους επιστημονικούς φορείς. Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα που εμφανίζεται νωρίτερα, πριν φτάσουμε στην καταγγελία ή στον έλεγχο: όποιος συναντά μια μεγάλη υπόσχεση για την υγεία του δεν ξέρει τι ακριβώς πρέπει να ρωτήσει.
Τέσσερις απλές ερωτήσεις πριν εμπιστευτείτε μια «θεραπεία»
Μια ιστοσελίδα μπορεί να μιλά για «κυτταρική αναγέννηση», «αποτοξίνωση», «βιοσυντονισμό» ή για κάποια μέθοδο που δεν έχετε ξανακούσει. Η λέξη από μόνη της δεν λέει τίποτα. Πριν την εμπιστευτείτε, ρωτήστε:
- Έχει ερευνηθεί για το δικό μου πρόβλημα; Αναζητήστε αν υπάρχουν δημοσιευμένες επιστημονικές έρευνες για τη συγκεκριμένη πάθηση, όχι γενικά «για την υγεία».
- Τι είδους έρευνες είναι; Μια έρευνα σε πολλούς ανθρώπους, δημοσιευμένη σε επιστημονικό περιοδικό, λέει πολύ περισσότερα από μαρτυρίες ανθρώπων που «έγιναν καλά» ή από ένα πείραμα σε κύτταρα στο εργαστήριο.
- Για ποιους κάνει, για ποιους όχι, και τι κινδύνους έχει; Μια σοβαρή μέθοδος λέει ποιοι ωφελούνται, ποιοι πρέπει να την αποφύγουν και ποιες παρενέργειες μπορεί να έχει. Αν ακούτε μόνο τα καλά, αξίζει προσοχή.
- Ποιος την προτείνει και πώς μπορώ να το επαληθεύσω; Αν παρουσιάζεται ως γιατρός, ρωτήστε σε ποιον ιατρικό σύλλογο είναι εγγεγραμμένος και ελέγξτε το.
* Πριν αλλάξετε ή σταματήσετε μια θεραπεία, μιλήστε με τον γιατρό σας.
Αν η ιστοσελίδα δεν απαντά σε αυτές τις ερωτήσεις, αξίζει να δείξετε μεγαλύτερη προσοχή. Την ίδια επιφύλαξη δικαιολογούν και ορισμένα σημάδια που επαναλαμβάνονται: επιστημονικοφανείς λέξεις χωρίς εξήγηση (π.χ. «κβαντικά πεδία»)· απόλυτες υποσχέσεις, όπως «100% ίαση», για σοβαρές παθήσεις· υπόσχεση θεραπείας στο κύριο κείμενο που αναιρείται από μικρά γράμματα στο τέλος της σελίδας («οι πληροφορίες δεν αποτελούν ιατρική πράξη»)· πώληση σκευασμάτων χωρίς σαφή ένδειξη έγκρισης. Κανένα από αυτά δεν αποδεικνύει κάτι από μόνο του. Όσο περισσότερα όμως εμφανίζονται μαζί, τόσο πιο δικαιολογημένη είναι η επιφύλαξη.
Πώς βοηθά ο «Παρατηρητής»
Από αυτή την ανάγκη δημιούργησα τον Παρατηρητή Ισχυρισμών Υγείας, ένα δωρεάν ψηφιακό εργαλείο που βοηθά να διαβάζουμε με επιφύλαξη πληροφορίες υγείας. Βασίζεται σε τεχνητή νοημοσύνη. Αντιγράφετε το κείμενο ή τον σύνδεσμο μιας ιστοσελίδας και το υποβάλλετε στην εφαρμογή. Το εργαλείο εξετάζει πώς παρουσιάζεται η πληροφορία, με βάση όσα δείχνουν οι επιστημονικές έρευνες, και σας επιστρέφει:
- μια ένδειξη κινδύνου παραπλάνησης (χαμηλός, μέτριος ή υψηλός)·
- συγκεκριμένες «σημαίες κινδύνου»: τις φράσεις που χρειάζονται προσοχή και γιατί·
- μια σύντομη περιγραφή όσων γνωρίζει σήμερα η ιατρική για τη συγκεκριμένη πάθηση·
- ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε σε αυτόν που προτείνει τη «θεραπεία».
Στόχος δεν είναι να πει «αληθές» ή «ψευδές», αλλά να σας βοηθήσει να ρωτήσετε καλύτερα. Η ένδειξη κινδύνου δεν είναι ετυμηγορία: δείχνει πόση προσοχή χρειάζεται, όχι αν μια μέθοδος «δουλεύει». Ο Παρατηρητής δεν φιλοδοξεί να γίνει «κριτής» της ιατρικής. Φιλοδοξεί να είναι ένα πρώτο φίλτρο κριτικής σκέψης. Δεν αντικαθιστά το MedWatch ούτε κάποια μελλοντική δημόσια εφαρμογή· ο ρόλος του είναι διαφορετικός και συμπληρωματικός.
Η άλλη πλευρά της ψηφιακής εποπτείας
Η ψηφιοποίηση της εποπτείας είναι σημαντικό βήμα. Εξίσου σημαντικό είναι όμως να μπορούν οι πολίτες να κρίνουν μόνοι τους όσα βρίσκουν. Οι δύο λειτουργίες δεν ανταγωνίζονται η μία την άλλη. Οι δημόσιες αρχές ελέγχουν άδειες και πιθανές παραβάσεις, ενώ κανένα εργαλείο δεν αντικαθιστά τη σχέση εμπιστοσύνης ασθενούς και γιατρού. Ο πολίτης χρειάζεται παράλληλα ένα πρακτικό ανάχωμα τη στιγμή που μετράει, και μια απλή συνήθεια, αλλά καθοριστική:
να σταματά πριν από μια μεγάλη υπόσχεση και να ρωτά πού βρίσκονται τα στοιχεία.
Παρατηρητής Ισχυρισμών Υγείας
- Άμεσος σύνδεσμος εφαρμογής – Gem [Η χρήση είναι δωρεάν, χωρίς εγκατάσταση εφαρμογής – απλώς συνδέεστε με τον λογαριασμό σας Google.]
- Πληροφορίες & υλικό κριτικής σκέψης
* Ο Παρατηρητής Ισχυρισμών Υγείας είναι αυτοματοποιημένο εργαλείο ενημερωτικού χαρακτήρα και μπορεί να κάνει λάθη ή παραλείψεις. Δεν παρέχει διάγνωση ή θεραπευτική σύσταση, δεν πιστοποιεί επαγγελματίες ή υπηρεσίες και δεν υποκαθιστά γιατρό ή αρμόδια αρχή. Σημαντικά ευρήματα πρέπει να επιβεβαιώνονται από ανεξάρτητες, αξιόπιστες πηγές.
Ο Δρ Άγγελος Ροδαφηνός είναι ακαδημαϊκός ψυχολόγος και συγγραφέας του βιβλίου Λογική και Παραλογική. Σπούδασε και εργάστηκε σε 13 πανεπιστήμια στην Αμερική, Αυστραλία, Κύπρο και Ελλάδα.
* Σημείωση του συγγραφέα: Το άρθρο συντάχθηκε με τη βοήθεια TN (GPT). Ό,τι λάθος είναι της ΤΝ. Ό,τι έξυπνο, ανθρώπινο και χρήσιμο ανήκει στον Δρ Ρο, που έκανε τις σωστές προτροπές, τη σωστή επεξεργασία, και τις σωστές ερωτήσεις.
