Για την Ελλάδα, η οποία έχει συνδέσει όλο και στενότερα την άμυνα και τη στρατηγική της με το Ισραήλ, το ερώτημα γίνεται αναπόφευκτο: τι θα συμβεί αν η αντιπαράθεση με την Τουρκία ξεφύγει από τον έλεγχο
Η κυβέρνηση του Benjamin Netanyahu μεταφέρει πλέον τη λογική του «προληπτικού πολέμου» μέχρι τα σύνορα της Τουρκίας, χτυπώντας στόχους στη Συρία ακόμη και για στρατιωτικές δυνατότητες που δεν έχουν δημιουργηθεί.
Η σύγκρουση Ισραήλ–Τουρκίας παύει έτσι να αποτελεί διπλωματική αντιπαράθεση και αποκτά επικίνδυνη στρατιωτική διάσταση.
Και για την Ελλάδα, η οποία έχει συνδέσει όλο και στενότερα την άμυνα και τη στρατηγική της με το Ισραήλ, το ερώτημα γίνεται αναπόφευκτο: τι θα συμβεί αν η αντιπαράθεση ξεφύγει από τον έλεγχο;
Το ισραηλινό πλήγμα της 18ης Αυγούστου στην αεροπορική βάση Abu al-Duhur, στη βορειοδυτική Συρία, θα μπορούσε κάποτε να θεωρηθεί ακόμη ένα επεισόδιο στον ατελείωτο πόλεμο της Μέσης Ανατολής.
Δεν είναι.
Ισραηλινά αεροσκάφη πραγματοποίησαν οκτώ πλήγματα στον διάδρομο και σε εγκαταστάσεις της βάσης, κοντά στο Χαλέπι.
Η Τουρκία καταδίκασε την επιχείρηση ως επίθεση στην κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Συρίας, ενώ ακόμη και Αμερικανός αξιωματούχος τη χαρακτήρισε περιττή κλιμάκωση.
Η σημασία του επεισοδίου βρίσκεται αλλού: το Ισραήλ δεν υποστήριξε ότι από τη βάση είχε εξαπολυθεί επίθεση εναντίον του.
Υποστήριξε ότι υπήρχε κίνδυνος να χρησιμοποιηθεί στο μέλλον από την Τουρκία.
Αυτό είναι μια πολύ διαφορετική στρατηγική αντίληψη.
Δεν χτυπάς πλέον αυτό που έκανε ο αντίπαλος.
Δεν χτυπάς ούτε αναγκαστικά αυτό που ετοιμάζεται αποδεδειγμένα να κάνει.
Χτυπάς αυτό που εκτιμάς ότι μπορεί κάποτε να αποκτήσει τη δυνατότητα να κάνει.
Και όταν δύο από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις της Ανατολικής Μεσογείου αρχίζουν να λειτουργούν με αυτή τη λογική, η απόσταση ανάμεσα στην «αποτροπή» και στην αυτοεκπληρούμενη σύγκρουση γίνεται επικίνδυνα μικρή.
Πόλεμος για κάτι που ακόμη δεν υπήρχε
Η κυβέρνηση Netanyahu υποστήριξε ότι είχε πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η Τουρκία σκόπευε να εγκαταστήσει στη βάση ραντάρ, συστήματα αεράμυνας και τουρκικό στρατιωτικό προσωπικό.
Ισραηλινές πηγές επανέλαβαν αυτό τον ισχυρισμό.
Υπήρχε όμως ένα σοβαρό πρόβλημα.
Η Δαμασκός αρνήθηκε ότι σχεδιαζόταν μόνιμη τουρκική στρατιωτική παρουσία, ενώ η Άγκυρα δήλωσε ότι δεν βρισκόταν τουρκική στρατιωτική αντιπροσωπεία στη βάση πριν ή κατά το ισραηλινό πλήγμα.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική ήταν η αμερικανική αντίδραση.
Ο Αμερικανός πρέσβης στην Άγκυρα Tom Barrack ανέφερε ότι, αφού το Ισραήλ ενημέρωσε την Ουάσιγκτον για τις πληροφορίες του, οι αμερικανικές υπηρεσίες δεν εντόπισαν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν επικείμενη τουρκική μετακίνηση προς τη βάση.
Εδώ βρίσκεται το επικίνδυνο προηγούμενο.
Εάν ένα κράτος θεωρεί ότι δικαιούται να βομβαρδίζει μια τρίτη χώρα επειδή μια άλλη περιφερειακή δύναμη ίσως εγκαταστήσει εκεί στρατιωτικές δυνατότητες στο μέλλον, τότε η έννοια της άμεσης απειλής διευρύνεται σχεδόν απεριόριστα.
Και αυτή η λογική δεν μειώνει κατ’ ανάγκη τον κίνδυνο πολέμου.
Μπορεί να τον κατασκευάσει.
Το πραγματικό πρόβλημα λέγεται Τουρκία
Πίσω από την Abu al-Duhur βρίσκεται η μεγάλη αλλαγή στη Συρία μετά την πτώση του καθεστώτος Assad.
Η Τουρκία απέκτησε πολύ ισχυρότερη επιρροή στη νέα συριακή πραγματικότητα.
Η Άγκυρα συνεργάζεται στενά με τη Δαμασκό, υποστηρίζει την ανοικοδόμηση των κρατικών και στρατιωτικών δομών της Συρίας και αντιμετωπίζει τη χώρα ως περιοχή ζωτικού στρατηγικού ενδιαφέροντος.
Για το Ισραήλ αυτό δημιουργεί ένα πρόβλημα που δεν μπορεί να λυθεί εύκολα με αεροπορικούς βομβαρδισμούς.
Ένα τουρκικό ραντάρ στη Συρία δεν χρειάζεται καν να καταρρίψει ισραηλινό αεροσκάφος για να αλλάξει τους συσχετισμούς.
Αρκεί να το βλέπει.
Να καταγράφει τη διαδρομή του.
Να γνωρίζει το ύψος του.
Να δημιουργεί αποδεικτικό ίχνος των ισραηλινών επιχειρήσεων.
Για μια ισραηλινή αεροπορία που έχει συνηθίσει να επιχειρεί στον συριακό εναέριο χώρο με εξαιρετικά μεγάλη ελευθερία, ακόμη και αυτό αποτελεί περιορισμό.
Έτσι όμως αποκαλύπτεται και η ουσία της ισραηλινής στρατηγικής: δεν αρκεί πλέον η άμυνα των ισραηλινών συνόρων.
Απαιτείται η διατήρηση στρατιωτικής ελευθερίας δράσης βαθιά στο έδαφος γειτονικών χωρών.
Αυτή είναι πολύ ευρύτερη αξίωση.
Netanyahu, Erdogan και η κάλπη
Υπάρχει όμως ακόμη μία διάσταση που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Στις 27 Οκτωβρίου 2026, το Ισραήλ πηγαίνει σε εκλογές.
Και ο Recep Tayyip Erdogan έχει ήδη μετατραπεί σε πρόσωπο της ισραηλινής προεκλογικής εκστρατείας.
Το Likud ανάρτησε στο Τελ Αβίβ γιγαντιαία αφίσα με τον Erdogan, τον ηγέτη του Ιράν Mojtaba Khamenei, τον Naim Qassem της Hezbollah και τον δήμαρχο της Νέας Υόρκης, Zohran Mamdani.
Το μήνυμα ήταν απλό: «Θέλουν να χάσει ο Netanyahu. Μην τους αφήσετε να κερδίσουν».
Το μήνυμα έχει πολιτική σημασία.
Ο εξωτερικός αντίπαλος ενσωματώνεται στην εσωτερική εκλογική αφήγηση.
Η ψήφος μετατρέπεται σε ζήτημα εθνικής επιβίωσης.
Και ο Netanyahu παρουσιάζεται ξανά στον παραδοσιακό του ρόλο: του ανθρώπου που βρίσκεται ανάμεσα στο Ισραήλ και στους εχθρούς του.
Το Reuters σημείωσε αυτή την εβδομάδα ότι ο Netanyahu επιστρέφει ακριβώς σε αυτή τη γνώριμη προεκλογική στρατηγική, προβάλλοντας τον εαυτό του ως τον κατεξοχήν εγγυητή της ασφάλειας του Ισραήλ, ενώ πλησιάζουν οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι οι στρατιωτικές αποφάσεις λαμβάνονται για εκλογικούς λόγους.
Κάνει όμως απολύτως θεμιτό το ερώτημα κατά πόσο η αυξανόμενη ένταση με την Τουρκία λειτουργεί ταυτόχρονα και μέσα στο πολιτικό αφήγημα μιας προεκλογικής εκστρατείας που έχει τοποθετήσει την ασφάλεια στο κέντρο της.
Και όταν στρατιωτική αποτροπή, εξωτερικός εχθρός και εκλογική πολιτική αρχίζουν να αλληλοεπικαλύπτονται, η ψυχραιμία γίνεται ακόμη σημαντικότερη.
Και η Ελλάδα;
Για την Αθήνα όλα αυτά δεν είναι μακρινές εξελίξεις.
Η Ελλάδα έχει οικοδομήσει την τελευταία δεκαετία μια όλο και στενότερη στρατηγική σχέση με το Ισραήλ.
Το ίδιο το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών τη χαρακτηρίζει σχέση με «χαρακτηριστικά στρατηγικής συνεργασίας».
Το 2026 οι δύο χώρες προχώρησαν πολύ περισσότερο.
Το πρόγραμμα στρατιωτικής συνεργασίας προβλέπει 29 δράσεις στην Ελλάδα και 25 στο Ισραήλ, με κοινή εκπαίδευση, επιχειρησιακή διαλειτουργικότητα, συνεργασία σε drones, κυβερνοάμυνα και αμυντική τεχνολογία.
Στις 31 Αυγούστου η Ελλάδα υπέγραψε με το Ισραήλ τη συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», το νέο ολοκληρωμένο αντιαεροπορικό, αντιβαλλιστικό και αντι-drone σύστημα της χώρας.
Η συμφωνία ανέρχεται περίπου στα 3 δισ. ευρώ.
Και μόλις τον Σεπτέμβριο ελληνικές και ισραηλινές ναυτικές δυνάμεις πραγματοποίησαν νέες κοινές ασκήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτά δεν σημαίνουν ότι η Ελλάδα είναι υποχρεωμένη να πολεμήσει στο πλευρό του Ισραήλ εάν ξεσπάσει ισραηλινοτουρκική σύγκρουση.
Δεν υπάρχει τέτοιος αυτόματος μηχανισμός.
Σημαίνουν όμως κάτι άλλο, εξίσου σημαντικό.
Όσο βαθύτερη γίνεται η επιχειρησιακή, τεχνολογική και εξοπλιστική σύνδεση της Ελλάδας με το Ισραήλ, τόσο δυσκολότερο γίνεται για την Αθήνα να αντιμετωπίζεται από όλους τους περιφερειακούς παίκτες ως απολύτως αποστασιοποιημένος παράγοντας σε μια μεγάλη ισραηλινοτουρκική κρίση.
Η παγίδα για την Αθήνα
Η Ελλάδα έχει προφανές συμφέρον να διατηρεί ισχυρές σχέσεις με το Ισραήλ.
Έχει όμως εξίσου προφανές συμφέρον να μην εισαγάγει στη δική της εθνική στρατηγική τις συγκρούσεις του Benjamin Netanyahu.
Γιατί η Ελλάδα έχει ήδη τη δική της δύσκολη σχέση με την Τουρκία:
1. Αιγαίο
2. Ανατολική Μεσόγειος.
3. Κύπρος.
4. Υφαλοκρηπίδα.
5. Θαλάσσιες ζώνες.
6. Εξοπλιστικοί ανταγωνισμοί.
Εάν πάνω σε αυτό το ήδη σύνθετο περιβάλλον προστεθεί μια ανοιχτή στρατιωτική αντιπαράθεση Ισραήλ–Τουρκίας, η Αθήνα θα βρεθεί μπροστά σε εξαιρετικά δύσκολες επιλογές.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ο ελληνικός κίνδυνος.
Όχι ότι αύριο το πρωί η Ελλάδα θα παρασυρθεί αυτομάτως σε έναν ισραηλινό πόλεμο.
Αλλά ότι έχει επενδύσει τόσο πολύ στη στρατηγική εγγύτητα με το Ισραήλ ώστε μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση μεταξύ Άγκυρας και Ισραήλ θα μπορούσε να περιορίσει επικίνδυνα τον διπλωματικό της χώρο.
Μέχρι πού θα φτάσει το Ισραήλ;
Το μεγαλύτερο πρόβλημα της ισραηλινής στρατηγικής στη Συρία είναι ότι δημιουργεί ακριβώς εκείνο που υποτίθεται ότι προσπαθεί να αποτρέψει.
Χτυπά μια βάση για να εμποδίσει πιθανή τουρκική παρουσία.
Η Τουρκία αντιδρά.
Η Συρία πλησιάζει περισσότερο την Τουρκία.
Η Άγκυρα ενισχύει την επιτήρησή της.
Το Ισραήλ αισθάνεται περισσότερο απειλούμενο.
Και απαιτεί ακόμη μεγαλύτερη ελευθερία στρατιωτικής δράσης.
Αυτό δεν είναι απαραίτητα κύκλος αποτροπής.
Μπορεί να γίνει κύκλος κλιμάκωσης.
Η σημερινή Μέση Ανατολή έχει ήδη περισσότερες από αρκετές εστίες πολέμου. Το τελευταίο που χρειάζεται είναι δύο από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις της περιοχής να αρχίσουν να δοκιμάζουν τα όριά τους πάνω από τη Συρία.
Και η Ελλάδα οφείλει να παρακολουθεί αυτή την εξέλιξη όχι ως θεατής.
Η στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ της αφαιρεί βαθμούς διπλωματικής – γεωπολιτικής ελευθερίας.
Και αν το Ισραήλ του Benjamin Netanyahu συνεχίσει να μετατρέπει κάθε πιθανή μελλοντική απειλή σε δικαιολογία για σημερινό στρατιωτικό πλήγμα, τότε το κρίσιμο ερώτημα για την Αθήνα δεν είναι μόνο πόσο κοντά θέλει να βρίσκεται στο Ισραήλ.
Είναι και πόσο κοντά θέλει να βρίσκεται στις συνέπειες των επιλογών του.
